miniatuur|Wat is die piep in mijn oren? – Universiteit van Vlaanderen Tinnitus of fantoomgeluid, ook oorsuizen genoemd, is het waarnemen van een voortdurend geluid, zonder dat er in de omgeving een geluidsbron aan te wijzen is. Tinnitus kan variëren van piep-, sis-, fluit-, brom- of ruistonen in een of beide oren. Het geluid wordt vooral waargenomen wanneer er geen of weinig omgevingsgeluid is. De naam komt van het Latijnse tinnitus aurium, wat ‘het rinkelen van de oren’ betekent. Een in de uitgaanswereld gebruikte term is 'disco-doofheid' of 'disco-tinnitus'.
Tinnitus kan voorkomen in combinatie met hyperacusis, tonisch tensor-tympanisyndroom en misofonie.
Oorzaken Aanvankelijk werd aangenomen dat de oorzaak van tinnitus lag in het gehoororgaan zelf. De oorzaak zou ook kunnen liggen in de hersenen. Overactieve delen van de hersenen in het gehoorgebied geven continu signalen, terwijl het geluid er niet meer is ("fantoomgeluid"). Om deze reden wordt tinnitus ook wel vergeleken met fantoompijn. De overactiviteit van de hersenen kan worden aangetoond met PET- of functionele MRI-technieken. Dissertatie Hilke Bartels – Tinnitus: new insights into pathophysiology, diagnosis and treatment. Besproken in: Perbericht Rijksuniversiteit Groningen – Oorsuizen: psychologische behandeling en neurostimulatie hoopgevend. 19 november 2008
Een onderliggende oorzaak voor het ontstaan van de tinnitus kan in 40% van de gevallen niet worden aangetoond. Jacobson GP, McCaslin DL. A search for evidence of a direct relationship between tinnitus and suicide. (2001) J Am Acad Audiol 12:493-496. .
Gehoorschade door geluidsblootstelling Gehoorschade door zeer harde geluiden geldt als belangrijkste oorzaak. Tinnitus kan al direct na een bezoek aan een discotheek of concert optreden. Tinnitus of "piepstress" komt veel voor bij jongeren die een avond zijn gaan stappen. Bij poppodia, op festivals en in discotheken wordt gedraaid op een volume van rond de 100 dB; een volume dat na tien minuten al acute gehoorschade kan veroorzaken. Ruim 15% van de jongeren tussen 16 en 30 jaar lijdt hierdoor al aan blijvende gehoorschade. Ook het op een hoog volume beluisteren van muziek via draagbare persoonlijke geluidsapparatuur (zoals mp3-spelers) is in dit opzicht verdacht. Het is belangrijk om zo snel mogelijk naar een kno-arts te gaan in het geval van een audiotrauma. Als de tinnitus langer duurt dan enkele dagen dient men onderzocht te worden. Akoestische schok
Psychologische en emotionele stressoren Psychische en emotionele stress zoals burn-out, stress en oververmoeidheid, posttraumatische stressstoornis, paniekstoornis en angststoornis en depressiviteit kunnen tinnitus veroorzaken of verergeren via verschillende mechanismen die het zenuwstelsel en de perceptie beïnvloeden: Verhoogde activatie van het zenuwstelsel: Stress, angst en andere psychologische factoren activeren vaak het sympathische zenuwstelsel (ook bekend als de “vecht- of vluchtreactie”), wat kan leiden tot een verhoogde gevoeligheid van het gehoorsysteem. Dit kan ervoor zorgen dat geluiden, inclusief interne geluiden zoals tinnitus, als intenser worden ervaren Stressgerelateerde spierspanning: Chronische stress leidt vaak tot spierspanning in het hoofd, de nek, en de kaak. Deze spanning kan de bloedtoevoer en zenuwfunctie rond het oor beïnvloeden, wat kan resulteren in somatische tinnitus. In deze gevallen kan het ontspannen van deze spieren helpen bij het verminderen van de tinnitus Perceptuele focus op tinnitus: Psychische stress kan de focus en gevoeligheid voor tinnitus versterken. Mensen die zich gestrest of angstig voelen, richten vaak meer aandacht op hun symptomen, wat de perceptie van tinnitus kan versterken. Dit zorgt ervoor dat tinnitus als storender en aanweziger wordt ervaren dan in een ontspannen toestand.
Fysiek trauma Trauma: aan het hoofd (schedelfractuur): Bij een klap op het hoofd, zoals een hersenschudding of schedelfractuur, kunnen de fijne structuren van het binnenoor beschadigd raken. De haarcellen in het slakkenhuis, die geluid omzetten in zenuwsignalen, kunnen hierdoor beschadigd raken, wat kan leiden tot tinnitus Nektrauma: Letsel aan de nek, zoals whiplash, kan de zenuwen, spieren en bloedvaten rond het oor beïnvloeden. Spierspanning in de nek of kaak kan soms leiden tot somatische tinnitus, waarbij spierspanning in de nek, kaak of hoofd het geluid in het oor versterkt of verandert. Barotrauma: Drukveranderingen, zoals bij duiken of vliegen, kunnen de buis van Eustachius en het trommelvlies belasten. Wanneer de druk niet goed wordt gereguleerd, kan dit leiden tot schade aan het midden- en binnenoor, wat tinnitus kan veroorzaken.
Medicatie en ototoxiciteit Sommige ototoxische medicijnen; met name acetylsalicylzuur-houdende pijnstillers (aspirine) worden in verband gebracht met tinnitus. Tinnitus is ook een bekend bijverschijnsel van het antibioticum kanamycine. Het vermindert de stijfheid van de haartjes op de haarcellen (stereocilia) en bevordert zo tinnitus. Ook diuretica, aminoglycosiden, kinine, calciumantagonisten, antihistaminica, anti-epileptica en statinen kunnen leiden tot beschadigingen van het oor. Na langdurig gebruik van benzodiazepinen (vooral na het staken van het gebruik kan dit voorkomen als ontwenningsverschijnsel). benzodocs.com – Protracted Tinnitus after Discontinuation of Long-Term Therapeutic Use of Benzodiazepines
Ooraandoeningen en middenoorproblemen Chronische middenoorontsteking met vocht achter het trommelvlies Otosclerose Afsluiting van de gehoorgang, door bijvoorbeeld een oorsmeerprop, water of een watje Ziekte van Menière
Overige medische aandoeningen Lymeziekte Ontsteking van een verstandskies Brughoektumor Operatie aan het gehoor Ziekte van Von Hippel-Lindau Presbyacusis: gehoorverlies door ouderdomsslijtage Infectieziektes zoals Covid-19. Een durale arterioveneuze fistel (DAVF) Cerebrovasculaire oorzaak: hoge bloeddruk, diabetes en atherosclerose (‘aderverkalking’) Neurodegeneratieve oorzaak: ziekte van Alzheimer
Preventie Gehoorschade, mogelijk leidend tot tinnitus, kan voorkomen worden door grofweg drie maatregelen: Door op een passende afstand (minimaal twee meter) van de geluidsbron vandaan te blijven. Door de tijd dat de oren aan te hard geluid worden blootgesteld zo kort mogelijk te houden, bijvoorbeeld door regelmatig een ‘oorpauze’ te nemen. Het effectiefst: door gehoorbescherming te gebruiken. Er zijn universele oordopjes met muziekfilter en op maat gemaakte otoplastieken die het oor en het gehoor beschermen.
Behandeling Omdat tinnitus veel verschillende oorzaken kan hebben, bestaat er (tot op heden, 2023) nog geen behandeling of medicijn die bij iedere tinnituspatient doeltreffend is. Oregon Health & Science University (16 juli 2015). Magnetic pulses to the brain deliver long-lasting relief for tinnitus patients: Depression treatment tool holds tremendous promise for patients with debilitating condition. ScienceDaily. Geraadpleegd op http://www.sciencedaily.com
Psychologische en cognitieve therapieën Psychologische interventies zoals psychotherapie helpen bij het omgaan met de emotionele belasting die tinnitus kan veroorzaken. Stress, angst en depressie kunnen tinnitus verergeren; door deze psychische factoren aan te pakken, kan de ervaren intensiteit van tinnitus afnemen. Ook kunnen cognitieve technieken de manier waarop patiënten de tinnitus ervaren, positief veranderen. Psychotherapie: Bij tinnitus veroorzaakt door traumatisch geluid, stress, paniek, uitputting, angst en depressie kan het oplossen van de psychische problemen, door middel van effectieve psychotherapie, de tinnitus doen afnemen of verdwijnen. Ontspanning: Ontspanningsoefeningen, meditatie, mindfulness, yoga en lichaamsgerichte therapie zoals ontspanningsmassage, shiatsu of craniosacraal therapie kunnen allemaal bijdragen aan het kalmeren van het overactieve zenuwstelsel en daarmee de tinnitus positief beïnvloeden. Er lijkt een sterk verband te zijn tussen het overactieve zenuwstelsel (vlucht-of-vecht-respons) en tinnitus. De tinnitus kan fluctueren, naarmate er meer of minder spanning is. In verreweg de meeste gevallen treed er uiteindelijk gewenning (habituatie) op, vermindert de tinnitus of verdwijnt deze helemaal.
Neuromodulatieve technieken Deze methoden richten zich op het moduleren van de hersenactiviteit die betrokken is bij tinnitus. Ze werken door specifieke gebieden in de hersenen, die vaak overactief zijn bij tinnituspatiënten, te stimuleren of te remmen. Dit kan helpen om de onrust in de hersenen die het tinnitusgeluid produceert, te verminderen. Niet-invasieve neuromodulatieve technieken zoals Transcranial Magnetic Stimulation (TMS) en Transcranial Direct Current Stimulation (TDCS) lijken een veelbelovende manier voor vermindering van tinnitus. Deze technieken kunnen de activiteit van hersencellen moduleren waardoor overactieve gebieden, die de tinnitus veroorzaken, kunnen worden afgeremd. Deze technieken zijn veilig. Transcranial direct current stimulation in tinnitus patients: a systemic review and meta-analysis. ScientificWorldJournal. 2012;2012:427941. . . PubMed Central: . Dit is een open access artikel, beschikbaar onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding (CC BY). Noninvasive and invasive neuromodulation for the treatment of tinnitus: an overview. Neuromodulation. 2012 Jul;15(4):350–60. . . Volledig artikel Zenuwstimulatie: in februari 2011 slaagden Navzer Engineer en zijn collega's van de University of Texas er in om ratten effectief te behandelen tegen tinnitus. Al na tien dagen therapie, zenuwstimulatie onder het afspelen van bepaalde tonen, vertoonden de proefdieren geen tekenen meer van tinnitus. De effecten lijken langdurig of zelfs permanent te zijn. Vanwege deze positieve resultaten zijn de onderzoekers nu al begonnen met het testen van de behandeling op mensen. Deze resultaten zijn gepubliceerd in een artikel in het gezaghebbende blad Nature.Reversing pathological neural activity using targeted plasticity., Engineer ND, Riley JR, Seale JD, et al. (2011) Nature 470:101-104. . In een eerste klinische test met 10 patiënten in Antwerpen bleek deze therapie voor 4 personen een significante verbetering op te leveren.Safety and Efficacy of Vagus Nerve Stimulation Paired With Tones for the Treatment of Tinnitus: A Case Series, Dirk De Ridder, Sven Vanneste, Navzer D. Engineer, Michael P. Kilgard, 20 nov 2013Clinical Trial Brings Positive Results for Tinnitus Sufferers, Dr. Sven Vanneste, Dr. Michael Kilgard, Nov. 21, 2013 Invasieve neuromodulatie: in verschillende klinieken onder andere in Detroit en in België wordt corticale implantatie als nieuwe behandeling uitgevoerd. Hierbij wordt onder de schedel een elektrode geïmplanteerd. Deze geeft elektrische schokjes aan het overactieve deel van de hersenen, dat een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van tinnitus. De bedoeling is dat hierdoor de hyperactiviteit in de hersenen wordt onderdrukt, zodat de tinnitus kan verminderen of verdwijnen. Deze vorm van behandeling is voorlopig alleen geschikt voor mensen met ernstige tinnitus, die niet op een andere manier behandeld kunnen worden en lijkt vooral effectief als de tinnitus nog niet lang bestaat. Ook experimenteel onderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen rond 2003 heeft laten zien dat behandeling van de betrokken hersendelen met behulp van een elektrode en een pulsgenerator (een soort pacemaker) succesvol kan zijn. Rijksuniversiteit Groningen > Department of Otorhinolaryngology > Head and Neck Surgery > Auditory Research – Tinnitus – New insights on mechanisms, diagnosis and treatment. 18 november 2009