De Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne is een associatieverdrag tussen de Europese Unie (EU), Euratom, de – op het moment dat het verdrag werd getekend – 28 EU-lidstaten en Oekraïne, dat een politieke en economische associatie tussen de partijen oprichtte. De overeenkomst is in 2017 in werking getreden (sommige delen al eerder).
Ook in de overgangsfase na het Britse vertrek uit de Europese Unie bleef het op het Verenigd Koninkrijk van toepassing.
Samenvatting De partijen deden elkaar toezeggingen om samen te werken en economisch beleid, wetgeving en regulering op elkaar af te stemmen op een groot aantal terreinen, waaronder gelijke rechten voor arbeiders, stappen naar visumvrije beweging van burgers, het uitwisselen van informatie op terreinen zoals justitie, de modernisering van de Oekraïense energie-infrastructuur en toegang tot de Europese Investeringsbank. De partijen kwamen overeen om regelmatig conferenties te houden en vergaderingen tussen ministers, ambtenaren en deskundigen.
De overeenkomst verplicht Oekraïne tot economische, gerechtelijke en financiële hervormingen om zijn beleid en wetgeving af te stemmen op die van de Europese Unie. Oekraïne heeft toegezegd om geleidelijk te voldoen aan de EU-normen ten aanzien van techniek en consumenten. De EU heeft van haar kant toegezegd om Oekraïne te voorzien van politieke en financiële steun, toegang tot onderzoek en kennis en een voorkeurstoegang tot EU-markten.
De overeenkomst verplicht beide partijen ertoe om een geleidelijke convergentie te bevorderen met betrekking tot het Gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, het Europees Defensieagentschap. Ook verplicht ze tot ratificatie, uitvoering en/of het overwegen partij te worden bij een groot aantal verdragen.
Totstandkoming De associatieovereenkomst was het resultaat van een periode van meer dan twintig jaar waarin de partijen trachtten de banden aan te halen. Enerzijds wilde de Europese Unie haar import van graan en aardgas uit Oekraïne veiligstellen en haar eigen export van goederen naar Oekraïne, zodat deze niet zou worden bedreigd door instabiliteit in de regio, in de overtuiging dat deze kon worden gereduceerd middels sociaal-politieke en economische hervormingen in Oekraïne. Anderzijds wilde Oekraïne zijn export uitbreiden door van vrijhandel met de Europese Unie te profiteren, terwijl het wenselijke externe investeringen aantrok. Daarnaast wilde Oekraïne nauwere banden smeden met de sociaal-politieke entiteit waar veel Oekraïners een sterke culturele verwantschap mee voelden. West-Oekraïne bleek over het algemeen enthousiaster te zijn over EU-lidmaatschap dan Oost-Oekraïne.
left|thumb|Protesten vóór het verdrag op het Euromaidan, 27 november 2013. Het Associatieverdrag werd voor het eerst voorgesteld in 2012. Aanvankelijk waren zowel aanhangers van de Partij van de Regio's van president Viktor Janoekovytsj als aanhangers van de oppositie voorstander van het verdrag. De EU stelde als voorwaarde voor tekening de vrijlating van oppositieleidster Joelia Tymosjenko. Zij verloor in 2010 nipt de presidentsverkiezingen van Janoekovytsj en werd vervolgens in 2011 opgesloten op verdenking van corruptie, hoewel het Westen het zag als een politiek gemotiveerd proces. Rusland dreigde met strafmaatregelen tegen Oekraïne als het land het verdrag zou tekenen.
Onder zware Russische druk besloot de Oekraïense regering tegen de verwachtingen in op 21 november 2013, 8 dagen voordat de Associatieovereenkomst getekend zou worden, om de onderhandelingen op te schorten. De oppositie reageerde woedend, Rusland reageerde verheugd. Dezelfde dag begonnen op het Majdan Nezalezjnosti in Kiev spontane straatprotesten van burgers die voorstanders van het verdrag met de EU waren; het plein werd al spoedig omgedoopt tot het "Euromaidan" ("Europlein"). De protesten groeiden elke dag aan en werden feller, waarna botsingen met de politie volgden die uitmondden in rellen, ook elders in het land.
In februari 2014 escaleerden de protesten in Kiev in gewelddadige confrontaties tussen binnenlandse veiligheidstroepen en demonstranten met meer dan honderd doden tot gevolg. Tijdens de Revolutie van de Waardigheid ontvluchtte Janoekovytsj de hoofdstad en werd door het parlement afgezet, waarna Oleksander Toertsjynov als interim-president werd aangesteld. Kort daarna werd de interim-regering-Jatsenjoek gevormd en brak er een crisis uit rond de Krim, toen het Russische leger met ongemarkeerde troepen het schiereiland overnam. Een haastig georganiseerd referendum op de Krim onder Russische bezetting resulteerde in de formele Russische annexatie van het schiereiland. In de tussentijd slaagde overgangsregering erin om de rust elders in het land te herstellen, behalve in het oosten waar het tot een oorlog kwam tussen het Oekraïense leger en door Rusland gesteunde rebellen.
Het Associatieverdrag werd uiteindelijk op 21 maart 2014 getekend; hiermee traden de Preambule, Artikel 1 en Titels I, II en VII voorlopig in werking. Titels III, V, VI en VII van het Associatieverdrag en de daaraan gerelateerde Annexen en Protocollen worden voorlopig toegepast sinds 1 november 2014. Op 12 september 2014 werd de toepassing van Titel IV en de daaraan gerelateerde Annexen en Protocollen uitgesteld tot 31 december 2015. Het verdrag trad uiteindelijk op 1 september 2017 in werking, na ratificatie door alle verdragspartners.
Ratificatie Laatst bijgewerkt op: 10 juni 2017Deze tabel is overgenomen van het artikel Ukraine–European Union Association Agreement op de Engelse Wikipedia. Zie aldaar voor (aanvullende) referenties en hier voor de paginageschiedenis. Gearchiveerd op 9 januari 2022. Verdragspartij Datum Instelling Voor Tegen Onthouding Depot ratificatie 23 april 2015 Kamer van volksvertegenwoordigers 102 17 19 1 februari 2016 13 mei 2015 Koninklijke goedkeuringVerleend 1 juli 2015 WaalsParlement (Gewest)(Gemeenschap)63 2 4 6124 22 juni 2015 Duitstalige Gemeenschap1621 24 juni 2015 Franse Gemeenschap 71 0 8 20 november 2015 Brussels Hoofdstedelijk Parlement 69 3 3 20 november 2015 GGC(Frans)(Nederlands) 53 3 1 14 0 2 17 juni 2015VlaamsParlement (Gewest)(Gemeenschap) 82 18 87 19 24 juni 2015 Raad van de COCOF 71 0 8 24 juli 2014 Narodno Sobranie 90 2 1 9 september 2014 28 juli 2014 Presidentiële goedkeuring Verleend 29 oktober 2015 Huis van Afgevaardigden Goedgekeurd 29 januari 2016 6 november 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 18 december 2014 Folketing 102 8 0 18 februari 2015 8 mei 2015 Bondsraad 69 0 0 22 juli 2015 26 maart 2015 Bondsdag 567 64 0 27 mei 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 4 november 2014 Riigikogu 65 1 0 12 januari 2015 13 november 2014 Presidentiële goedkeuring Verleend en Euratom 16 september 2014 Europees Parlement 535 127 35 11 juli 2017 11 juli 2017 Raad van de Europese Unie Verleend 10 maart 2015 Eduskunta Goedgekeurd 6 mei 2015 24 april 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 7 mei 2015 Sénat Goedgekeurd 10 augustus 2015 25 juni 2015 Assemblée nationale Goedgekeurd 8 juli 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 18 november 2015 Vouli Goedgekeurd 6 januari 2016 24 november 2015Presidentiële afkondiging Verleend 25 november 2014 Országgyülés 139 5 0 7 april 2015 5 december 2014 Presidentiële goedkeuring Verleend 27 januari 2015 Dáil Éireann 59 19 0 17 april 2015 10 september 2015 Senaat van de Republiek 145 39 14 11 december 2015 11 juni 2015 Kamer van Afgevaardigden 245 112 31 29 september 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 12 december 2014 Hrvatski Sabor 118 0 0 24 maart 2015 18 december 2014 Presidentiële goedkeuring Verleend 14 juli 2014 Saeima 79 0 0 31 juli 2014 18 juli 2014 Presidentiële goedkeuring Verleend 8 juli 2014 Seimas 87 0 1 29 juli 2014 11 juli 2014 Presidentiële goedkeuring Verleend 18 maart 2015 Kamer van Afgevaardigden 52 2 3 12 mei 2015 12 april 2015 Groothertogelijke afkondiging Verleend 21 augustus 2014 Huis van Afgevaardigden Goedgekeurd 29 augustus 2014 7 april 2015 Tweede Kamer 119 31 15 juni 2017 7 juli 2015 Eerste Kamer 55 20 8 juli 2015 Koninklijke goedkeuring Verleend 6 april 2016 Referendum 38,1% 61,1% 23 februari 2017 Tweede Kamer (post-referendum) 89 55 30 mei 2017 Eerste Kamer (post-referendum) 50 25 31 mei 2017 Koninklijke goedkeuring (post-referendum) Verleend 16 september 2014 Verchovna Rada 355 0 0 26 september 2014 16 september 2014 Presidentiële bekrachtiging Verleend 8 juli 2015 Nationale Raad 134 47 0 6 augustus 2015 24 juli 2015 Bondsraad Goedgekeurd 31 juli 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 4 december 2014 Senaat 76 0 0 24 maart 2015 28 november 2014 Sejm 427 1 0 2 maart 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 20 maart 2015 Assembleia da República Goedgekeurd 13 mei 2015 23 april 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 2 juli 2014 Kamer van Afgevaardigden 293 0 0 14 juli 2014 3 juli 2014 Senaat 113 1 1 9 juli 2014 Presidentiële goedkeuring Verleend 13 mei 2015 Državni Zbor6831 27 juli 2015 21 mei 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 24 september 2014 Nationale Raad 132 0 2 21 oktober 2014 16 oktober 2014 Presidentiële goedkeuring Verleend 15 april 2015 Senaat Goedgekeurd 19 mei 2015 19 februari 2015 Congres van Afgevaardigden 296 1 12 Koninklijke goedkeuring Verleend 10 december 2014 Senát 52 3 12 12 november 2015 17 september 2015 Poslanecká sněmovna 107 29 2 27 oktober 2015 Presidentiële goedkeuring Verleend 9 maart 2015 Hogerhuis Goedgekeurd 8 april 2015 23 februari 2015 Lagerhuis Goedgekeurd 19 maart 2015 Koninklijke goedkeuring Verleend 26 november 2014 Riksdag 250 44 0 9 januari 2015
Zie ook Oekraïne en de Europese Unie Oorlog in Oost-Oekraïne Russisch-Oekraïense Oorlog Russisch-Oekraïens conflict (2021-2022) Tijdlijn van de Russisch-Oekraïense Oorlog
Externe links Tekst Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en haar lidstaten, enerzijds, en Oekraïne, anderzijds met bijlagen - Publicatieblad van de Europese Unie 2014 - L 161 Directe link naar geactualiseerde tekst, incl. bijlagen (NL), Via
Oekraine Categorie:Politiek in Oekraïne Categorie:Europese integratie Categorie:Economisch verdrag Categorie:Verdrag uit 2011-2020 Categorie:2014 Categorie:Oekraïens recht