miniatuur|Een Volkswagen Golf TDI Clean Diesel op een autobeurs. Het emissieschandaal, ook bekend als dieselgate, is de naam voor de ophef in media en politiek die ontstond rondom de manipulatie van het verbrandingsgedrag van dieselmotoren van autofabrikant Volkswagen in september 2015.Volkswagen is grotere bedreiging voor Duitse economie dan Griekse crisis Het Laatste Nieuws, 24 september 2015VW gaat praten met werknemersdelegatie De Standaard, 9 november 2015Volkswagen begint schandaal te voelen in portefeuille De Morgen, 18 november 2015160.000 Nederlandse auto’s Volkswagenconcern teruggeroepen vanwege emissieschandaal, NRC, 29 september 2015 Door het gebruik van wat later sjoemelsoftware ging heten, herkent de boordcomputer dat een officiële test wordt uitgevoerd en verhoogt dan de inspuiting van ureum in de uitlaatgassen. Daarmee wordt de uitstoot van NOx gereduceerd tot onder de maximale norm en kan dat type auto op de weg worden toegelaten. Onder normale rijomstandigheden is de uitstoot van NOx echter te hoog, maar hoeft de bezitter niet regelmatig ureum na te vullen.
De uitstoot van NOx is toegenomen door de voortschrijdende techniek van verbrandingsmotoren. De compressieverhouding is toegenomen. Daardoor is het energetisch rendement toegenomen (zie het Carnot-proces). Auto's rijden daardoor zuiniger en de CO2-uitstoot is minder, maar door de hogere verbrandingstemperaturen in vooral dieselmotoren wordt als gevolg van de evenwichtsreactie tussen zuurstof en luchtstikstof meer NOx gevormd.
Het ontkennende gedrag en de ongelukkige reacties van het autoconcern hebben vermoedelijk sterk bijgedragen aan de grote ophef en imagoschade.
In de Verenigde Staten wordt het aantal voortijdige doden door de fraude geschat op 59. In Europa is de impact groter doordat de dieselauto's daar veel populairder zijn dan in de VS en er sprake is van een grotere bevolkingsdichtheid. In Europa gingen er naar schatting ruim 44.000 gezonde levensjaren verloren.
Achtergrond Het manipuleren van typegoedkeuringen door fabrikanten is een bekend fenomeen.Mind the Gap! Why official car fuel economy figures don’t match up to reality, T&E, 13 maart 2013TNO, AEA, Ricardo & IHS Global Insight, Supporting Analysis regarding Test Procedure Flexibilities and Technology Deployment for Review of the Light Duty Vehicle CO2 Regulations, Framework Contract No ENV.C.3./FRA/2009/0043, 5 december 2012, 148 p. In de jaren 90 zijn modellen geproduceerd die in staat waren om te detecteren wanneer een voertuig getest werd en waarop in de auto een speciale modus activeerde om het voertuig te laten werken volgens een verbranding die aan de emissiestandaard voldeed.Ook toen was het de Amerikaanse EPA die deze praktijken ontdekte, in vrachtwagens die tussen 1993 en 1998 gebouwd werden door Renault, Volvo en Caterpillar: zie Niet alleen Volkswagen probeert zich schoon en zuinig voor te doen, NRC, 22 september 2015. De EU had zich in 2007 uiteindelijk zelfs genoodzaakt gezien om het gebruik van zulke manipulatie-instrumenten (Engels: defeat devices) uitdrukkelijk te verbieden.Artikel 5 lid 2 van Verordening (EG) Nr. 715/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2007 betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen met betrekking tot emissies van lichte personen- en bedrijfsvoertuigen (Euro 5 en Euro 6) en de toegang tot reparatie- en onderhoudsinformatie (PbEG 2007, L 171/6). In dat kader kwam er een wettelijke definitie van 'manipulatie-instrumenten'.Artikel 3 onder 1 Verordening 715/2007: 'een constructieonderdeel dat de temperatuur, de rijsnelheid, het motortoerental, de versnelling, de inlaatonderdruk of andere parameters meet om een onderdeel van het emissiecontrolesysteem in werking te stellen, te moduleren, te vertragen of buiten werking te stellen, zodat de doelmatigheid van het emissiecontrolesysteem wordt verminderd onder omstandigheden die bij een normaal gebruik van het voertuig te verwachten zijn'. Ook de ontoereikendheid van de gebruikte testcyclus was alom gerapporteerd.
In juni 2013 wees een rapport voor de Europese Commissie (EC) specifiek op het risico van software die de uitstoot van stikstofoxiden (NOx) tijdens tests met dieselmotoren zou terugdringen. Europese Commissie Conclusions of the real driving emissions, report EUR 25572, 2013, geraadpleegd op 28 september 2015 In het rapport adviseerde het Joint Research Centre (JRC) om dieselmotoren op de weg te testen en niet op testbanken of in laboratoria om het risico van manipulatie van de uitkomsten te reduceren. Met deze aanbevelingen werd niets gedaan.
De uitstoot- en verbruikstests zijn vereist om een typegoedkeuring te verkrijgen. Fabrikanten kunnen kiezen in welke lidstaat ze de EU-typegoedkeuring laten uitvoeren. Eens de goedkeuring is gehomologeerd, zijn de andere lidstaten verplicht om het betrokken model op hun grondgebied toe te laten. De uitvoering van en het toezicht op de homologaties ligt bij de nationale autoriteiten. Financial Times EU warned on devices at centre of VW scandal two years ago, 25 september 2015, geraadpleegd op 28 september 2015
Impact op gezondheid en mortaliteit In de Verenigde Staten wordt geschat dat er ongeveer 59 mensen vroegtijdig overleden door de fraude en dat nog een extra 130 mensen kunnen overlijden wanneer de auto's niet vlot worden teruggeroepen. Het grootste deel van deze gezondheidsschade komt door fijnstof (87%), de rest door ozon (13%). In Europa is het effect veel groter omdat er een grotere bevolkingsdichtheid is en diesels populairder zijn. In Europa gingen er naar schatting ruim 44.000 gezonde levensjaren verloren, vergeleken met 700 in de VS. Onderzoekers van de Radboud Universiteit schatten dat er ruwweg 5000 vroegtijdige doden gevallen zijn en zullen vallen in Europa, met de uitstoot die tot januari 2016 is gedaan. Dit kan oplopen indien Volkswagen de auto's niet terugroept. VW liet in 2014 door een Amerikaans onderzoeksinstituut de uitstoot van haar diesels testen op tien Java-apen, die daarvoor waren neergezet in een afgesloten ruimte. De dieren werden eerder ziek van de uitlaat van een nieuwe VW dan van die van een vijftien jaar oude Ford-pick-up. Ook andere Duitse automerken hadden zich aan deze dierproeven schuldig gemaakt.
Verloop De non-profitorganisatie International Council on Clean Transportation (ICCT) deed in 2014 een studie waaruit bleek dat de uitlaatgassen van dieselauto's onder 'reële' rijomstandigheden meer vervuilende stoffen bevatten dan de Europese en Amerikaanse standaarden toelaten. Sommige modellen vertoonden een wel erg groot verschil met de meetwaarden op de testbank, en ICCT voerde samen met de West Virginia University bijkomende tests uit gericht op de verdachte types. Deze werden gedaan met drie gehuurde dieselauto's, waarvan twee van de Volkswagengroep en de derde van BMW.
Het Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) en de California Air Resources Board (CARB) werden op de hoogte gebracht. Deze autoriteiten stelden vragen aan VW, dat de vaststellingen aan een technisch mankement weet. Volkswagen Groep organiseerde in december 2014 een grootschalige recall, maar verdere tests wezen uit dat tijdens die procedure gedane aanpassingen maar gedeeltelijke verbeteringen brachten.Anatomy of Volkswagen’s deception: The recall that never fixed any cars, The Washington Post, 22 september 2015 VW noemde de tests oneerlijk, maar zag zich - na meer dan een jaar ontkennen - op 21 augustus 2015 gedwongen om mondeling toe te geven dat het vervalsingssoftware had ingezet.Insight - After year of stonewalling, Volkswagen stunned U.S. regulators with confession, Reuters, 25 september 2015 Duitse toplui verstrekten verdere toelichting aan de autoriteiten op 3 september. Dit leidde twee weken later tot een formele beschuldiging door EPA dat de software van dieselmotoren van Volkswagen frauduleus was en de motor op de testbank gunstiger emissies liet produceren dan op de weg.
Het nieuws werd op 18 september naar buiten gebracht door EPA.Persbericht EPA Op 22 september gaf Volkswagen AG toe dat de software van dieselmotoren, die wereldwijd in zo'n 11 miljoen auto's zit, onregelmatigheden vertoonde.NRC Handelsblad Dieselfraude: Alles wat je wil weten over het Volkswagenschandaal, 23 september 2015, geraadpleegd op 23 september 2015Persbericht Volkswagen (bezocht 24 september 2015) Door informatie afkomstig van sensoren wist de software wanneer het voertuig op de testbank stond, en deed dan het nodige om aan de stikstofoxidennormen te voldoen. Op de weg werd het reductiemechanisme uitgeschakeld waarna de motor tien tot veertig keer meer giftige stoffen uitstootte dan toegelaten volgens de Europese standaard. Volgens een raming van The Guardian zou daardoor in de Verenigde Staten 237.161 tot 948.691 extra ton NOx geloosd zijn.VW scandal caused nearly 1m tonnes of extra pollution, analysis shows, The Guardian, 23 september 2015
De automaker reserveerde als eerste stap 6,5 miljard euro voor de gevolgen van het schandaal.Volkskrant 'Volkswagenbaas is vertrouwen grote aandeelhouders kwijt', 22 september 2015, geraadpleegd op 23 september 2015 Justitie in de Verenigde Staten begon een strafrechtelijk onderzoek. Volkswagen kon een boete krijgen van maximaal 18 miljard euro. In de eerste twee dagen na het bekend worden van het nieuws daalde de beurswaarde van Volkswagen met 27 miljard euro en kwam de positie van bestuursvoorzitter Martin Winterkorn onder vuur.NU.NL 'Dieselschandaal kost topman Volkswagen de kop', 22 september 2015, geraadpleegd op 23 september 2015 Op 23 september nam Winterkorn ontslag.
Op 24 september kwam ook BMW in opspraak, nadat de website Auto Bild bericht had dat het model X3 elf keer meer vervuilende partikels uitstootte dan toegelaten, op basis van gegevens van ICCT, de ngo die mee Volkswagen ontmaskerde. BMW ontkende.VW krijgt schandaal niet onder controle, De Standaard, 25 september 2015
Op 18 januari 2016 bleek na onderzoek van de VRT bij twee auto's van het model Opel Zafira dat de uitstoot opmerkelijk daalde nadat de auto's voor onderhoud binnengebracht werden.Passen Opel-dealers in het geheim software in vervuilende Zafira's aan?, De Redactie, geraadpleegd op 28 januari 2016
Uit het onderzoek dat de onderzoekscommissie van het Europees Parlement eind 2016 uitbracht, bleek dat de EU-landen en de Europese Commissie wisten dat dieselauto’s te veel schadelijke stoffen uitstootten. Individuele landen behoedden eigen automerken voor strenge regels, uit vrees voor schade aan de bedrijven.‘Europa stelde belang van de industrie boven de luchtkwaliteit’, De Standaard, geraadpleegd op 19 december 2016
Onregelmatigheden bij benzineauto's Uit intern onderzoek van Volkswagen naar aanleiding van de "dieselgate" bleek dat er nog eens 98.000Ook 98.000 benzinewagens betrokken bij Volkswagen-schandaal, hln.be, 4 november 2015 auto's "onverklaarbare tegenstrijdigheden" vertonen met betrekking tot de uitstoot van koolstofdioxide. Het bleek te gaan om onregelmatigheden in de uitstootwaarden bij benzineauto's. Bij Volkswagen betreft het de Golf, Polo en Passat. Bij Audi de A1 en A3, bij Skoda gaat het om de Octavia en bij Seat om de modellen Leon en Ibiza.
Omvang en betrokken modellen EA189