Deze lijst van hoofdingenieurs-directeuren van Rijkswaterstaat is een onderdeel van de lijst van alle managers die leiding gegeven hebben aan een regionale of specialistische eenheid van Rijkswaterstaat. Tot aan 1848 werd niet gesproken van Rijkswaterstaat maar van de Waterstaat. Deze organisatie werkte zowel onder centraal gezag als onder de verantwoordelijkheid van het provinciaal bestuur. Na het tot stand komen van de Provinciewet in 1848 kregen de provincies het recht een eigen "waterstaat" op te richten. In de loop van 20 jaar gebeurde dat in alle provincies. Ter onderscheid van deze Provinciale Waterstaten werd de centrale organisatie aangeduid met 's Rijks Waterstaat, later aaneengeschreven als Rijkswaterstaat. Heel lang was het gebruik van het lidwoord in combinatie met Rijkswaterstaat de verwijzing naar dit onderscheid (de Provinciale Waterstaten tegenover de Rijkswaterstaat). Tegen het einde van de 20e eeuw, toen alle Provinciale Waterstaten inmiddels door reorganisaties verdwenen waren, werd Rijkswaterstaat meer en meer als een eigennaam gezien en werd het lidwoord achterwege gelaten.
Deze lijst is een vervolg op de lijst van hoofdingenieurs van de Waterstaat en Rijkswaterstaat, die handelt over de periode 1811 - 1903 en de Lijst van inspecteurs van de Waterstaat over de periode 1798 - 1811. In de loop van de tijd heeft de organisatie veel verschillende organisatievormen gehad. De lijst van managers wordt daarom steeds voorafgegaan door een overzicht van de organisatievorm in de betreffende periode. De nummering van de managers is doorlopend.
Nadat in de eerste periode de regionale chefs aangeduid worden met de term inspecteur, wordt in de Franse tijd l'ingenieur en chef gebruikt, later in het Nederlands vertaald als hoofdingenieur. (In 1811 werd het Koninkrijk Holland door Napoleon Bonaparte ingelijfd bij het Franse Keizerrijk).
In de lijst zijn tevens de hoogste bazen van de organisatie opgenomen omdat zij doorgaans eerder in hun loopbaan een rol als regionale baas vervulden. Deze hoogste bazen zijn ook afzonderlijk vermeld in de lijst van directeuren-generaal Rijkswaterstaat.
Organisatie van Rijkswaterstaat 1903-1930 Op 1 juli 1903 werd een reorganisatie doorgevoerd waarin de districten directies werden. Ook werd een aantal rangsbenamingen doorgevoerd: Hoofdingenieur werd hoofdingenieur-directeur (HID), Inspecteur werd inspecteur-generaal (IG) en Hoofdinspecteur werd hoofdinspecteur-generaal (HIG).
HIG Hoofdinspecteur-generaal: ir. W.F. Leemans AD 1e directie Algemeene Dienst+ 1e Inspectie IG1 Inspecteur-generaal: ir. R.O. van Manen code directie gebied GF 4e directieGroningen en Friesland DO 5e directie Drenthe en Overijssel NH 9e directie Noord-Holland ZH 10e directie Zuid-Holland ZL 11e directie Zeeland+ 2e Inspectie IG2 Inspecteur-generaal: ir. C.M.F.H. Schnebbelie code directie gebied GRV 2e en 3e directie Groote Rivieren GU 6e directie Gelderland en Utrecht NB 7e directie Noord-Brabant LB 8e directie Limburg
Minister Lely - zelf ingenieur - vond dat de minister wel rechtstreeks met de hoofdingenieurs-directeuren kon communiceren en vond de functie hoofdinspecteur-generaal overbodig. Toen de zittende HIG in mei 1914 met pensioen ging werd de functie opgeheven en was er dus (weer) geen centrale leiding van Rijkswaterstaat.
+ 1e Inspectie IG1 Inspecteur-generaal: ir. R.J. Castendijk code directie gebied GF 4e directieGroningen en Friesland DO 5e directie Drenthe en Overijssel NH 9e directie Noord-Holland ZH 10e directie Zuid-Holland ZL 11e directie Zeeland+ 2e Inspectie IG2 Inspecteur-generaal: ir. J.C. Ramaer code directie gebied AD 1e directie Algemeene Dienst GRV 2e en 3e directie Groote Rivieren GU 6e directie Gelderland en Utrecht NB 7e directie Noord-Brabant LB 8e directie Limburg
In 1917 werd naast het begrip directie het district weer ingevoerd, een maatregel, die het mogelijk maakte het hoofd van een eenheid lager te salariëren dan op het niveau van hoofdingenieur-directeur. Het zou (in 1918) alleen toegepast worden voor Groningen en later voor de specialistische eenheden, die vanaf 1923 ontstonden. In mei 1918 verviel de nummering van de directies.
De wijzigingen op het schema van 1914 betroffen:
code directie gebied of taakgebied jaar gr geen HID Groningen 1918 - 1928 FD 5e directie Friesland en Drenthe 1918 - 1931 ZU 10e directie Zuid-Holland en Utrecht 1918 - 1935 GO Gelderland en Overijssel 1918 - 1935
Naast bovenstaande wijzigingen was op 1 mei 1919 de Dienst der Zuiderzeewerken opgericht, een organisatie buiten Rijkswaterstaat met een eigen directeur-generaal. Deze is wel in de overzichten opgenomen met de volgende kleurcode:
ZZW Dienst der Zuiderzeewerken De discussie over wel of niet eenhoofdig leiderschap van Rijkswaterstaat bleef doorgaan. De organisatie wilde het, minister Lely was van mening veranderd en wilde het inmiddels ook, maar de Tweede Kamer was bang dat een dergelijke figuur te veel macht kreeg. Het compromis werd de aanstelling van een derde inspecteur-generaal (in algemene dienst), die als primus inter paris moest opereren.
+ 1e Inspectie IG1 Inspecteur-generaal: ir. W.K. du Croix code directie FD Friesland en Drenthe NH Noord-Holland ZH Zuid-Holland ZL Zeeland gr Groningen Inspecteur-generaal in algemene dienst IGa ir. G. Rooseboom+ 2e Inspectie IG2 Inspecteur-generaal: ir. J.C. Ramaer code directie AD Algemeene Dienst GRV Groote Rivieren GO Gelderland en Overijssel NB Noord-Brabant LB Limburg
Tot 1930 werden er ten opzichte van dit organisatieschema alleen nog enkele specialistische districten opgericht, waarvan er één in 1929 in een directie werd omgezet. Alleen eenheden waar een hoofdingenieur-directeur aan het hoofd stond zijn met een achtergrondkleur weergegeven. Alleen HID-en zijn in de jaaroverzichten vermeld.
code taakgebied jaar wt district Wegentechniek 1923 - 1929 wt district Wegentechniek 1929 sy district Sluisbouw IJmuiden 1926 - 1932 RWL directie Rijkswegenbouwlaboratorium 1927 - 1981 tk district Twenthekanalen 1929 - 1935 mv district Maasverbetering 1929 - 1933 WB directie Wegenverbetering 1930 - 1936
Organisatie van Rijkswaterstaat 1930-1949 Op 1 april 1930 kreeg Rijkswaterstaat weer een centrale leiding in de persoon van Johan Ringers, die de nieuw gecreëerde functie directeur-generaal kreeg. De inspecties werden opgeheven en ter ondersteuning van de directeur-generaal werd een centrale directie gevormd – de Directie van de Waterstaat – waar enkele hoofdingenieurs-directeuren werkzaam waren. Ringers bedong bij zijn aanstelling dat de Dienst der Zuiderzeewerken onder zijn bevelen kwam te vallen (dit werd pas formeel in 1935 geregeld).
DG Directeur-generaal: dr. ir. J.A. Ringers Directie van de Waterstaat+ Rijkswaterstaat, regionale directies code directie FD Friesland en Drenthe GO Gelderland en Overijssel NH Noord-Holland ZU Zuid-Holland en Utrecht ZL Zeeland NB Noord-Brabant LB Limburg GRV Groote Rivieren+ Rijkswaterstaat, functionele diensten code directie AD Algemeene Dienst WB WegenverbeteringRWL Rijkswegenbouwlaboratorium + Rijkswaterstaat, districten code district gr Groningen sy Sluisbouw IJmuiden tk Twenthekanalen mv Maasverbetering+ overige diensten onder DG RWS code dienst ZZW Dienst der Zuiderzeewerken Geologische Stichting Rijksdienst tot uitvoering van de Zuiderzeesteunwet
Wijzigingen ten opzichte van dit organisatieschema worden gevormd door de opheffing van een aantal districten, en de vorming van enkele nieuwe districten en directies:
code taakgebied jaar GFD directie Groningen, Friesland en Drenthe 1931 - 1937 ar1 district Amsterdam-Boven Rijn I 1931 - 1935 ar2 district Amsterdam-Boven Rijn II 1931 - 1944 BER directie Benedenrivieren 1933 - 1989 BOR directie Bovenrivieren 1933 - 1987 BR directie Bruggen 1936 - 1990 nw district Nieuwe Wegen 1936 - 1937 nw1 district Nieuwe Wegen I 1937 - 1946 nw2 district Nieuwe Wegen II 1937 - 1946 Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog zag de organisatie er als volgt uit: DG Directeur-generaal: dr. ir. L.R. Wentholt Directie van de Waterstaat+ Rijkswaterstaat, regionale directies code directie GF Groningen en Friesland OD Overijssel en Drenthe GL Gelderland UT Utrecht NH Noord-Holland ZH Zuid-Holland ZL Zeeland NB Noord-Brabant LB Limburg BER Benedenrivieren BOR Bovenrivieren+ Rijkswaterstaat, functionele diensten code directie AD Algemeene DienstRWL Rijkswegenbouwlaboratorium BR Directie Bruggen + Rijkswaterstaat, districten code district nw1 Nieuwe Wegen I nw2 Nieuwe Wegen II ar2 Amsterdam-Boven Rijn II+ overige diensten onder DG RWS code dienst ZZW Dienst der Zuiderzeewerken Staatsvissershavenbedrijf Directie van de Wieringermeer Geologische Stichting Rijksdienst tot uitvoering van de Zuiderzeesteunwet
Tijdens en direct na de Tweede Wereldoorlog zijn nog een aantal wijzigingen opgetreden, bestaande uit de instelling van nieuwe diensten en (na de oorlog) de overkomst van diensten van andere departementen (het Technisch Bureau der Domeinen, belast met de uitvoering van landaanwinningswerken in Zeeland en langs de waddenkust, van het Ministerie van Financiën en het Rijksinstituut voor Zuivering van Afvalwater (RIZA) van het Ministerie van Sociale Zaken). Bijzondere vermelding verdienen ook de Dienst Bijzonder Beheer, die tijdens de oorlog de taak van de Genie voor militaire objecten overnam en de Dienst Droogmaking Walcheren, die nooit formeel is ingesteld en opgeheven maar wel het herstel van de door oorlogshandelingen vernielde dijken van Walcheren herstelde en waarover "Het Verjaagde Water" van A. den Doolaard verhaalt.
Verder werd in 1948 de Dienst Straatklinkercontrole afgesplitst van het Rijkswegenbouwlaboratorium. Ook in 1948 verdween het begrip district uit de organisatie. Er werd alleen nog gesproken van directies of diensten. Pas in 2005 zou het begrip district terugkeren als nieuwe naam voor de dienstkring.
code taakgebied jaar tv district Tunnelbouw Velsen 1941 - 1946 NW3 directie Nieuwe Wegen III 1941 - 1946 DBB Dienst Bijzonder Beheer 1941 - 1949 ddw Dienst Droogmaking Walcheren 1944 - 1947 s&s district Sluizen & Stuwen 1946 - 1948 RIZA directie Rijksinstituut voor Zuivering van Afvalwater 1946 - 1985 tbd Technisch Bureau der Domeinen 1946 - 1955 WG directie RWS Directie Wegen 1946 - 1981 S&S directie Sluizen & Stuwen 1948 - 1990sc directie Dienst Straatklinkercontrole 1948 - 1973
Lijst van hoofdingenieurs-directeuren (HID-en) geboren voor 1890 In onderstaand schema zijn de verschillende mutaties aangegeven voor alle HID-en, waarbij de managers in volgorde van geboortejaar staan. De organisatie-eenheid, waarin ze in het betreffende jaar leiding aan gaven is weergegeven met een lettercode en een kleurcode, zoals aangegeven in bovenstaande tekst. De kleurcode blijft in de opvolgende schema's gelijk voor een bepaald geografisch gebied of specialisme. Als er in het schema geen kleur als achtergrond heeft is betrokkene op dat moment geen HID (tenzij betrokkenen deel uitmaken van een hogere managementlaag (Inspectie IG1, IG2 of IGa)).
De afdelingshoofden van de Directie van de Waterstaat (DW) met de rang van HID zijn met een eenletterige code (A, W, N) zonder kleur weergegeven.