Nationaal Monument Kamp Amersfoort is een museum in de Utrechtse plaats Leusden. De 47.000 mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Kamp Amersfoort gevangen zaten staan er centraal. Het museum is sinds 2004 gevestigd op het terrein van het concentratiekamp dat van alle kampen het langst als zodanig dienst deed in het door nazi-Duitsland bezette Nederland.

In 2021 is het ondergrondse museum geopend met daarin onder andere een permanente tentoonstelling en een jaarlijks wisselende tentoonstelling. Aan de hand van objecten, documenten en beeldmateriaal wordt het structurele systeem belicht van honger, dwangarbeid, mishandeling, transporten en executies. Op het binnenterrein bevinden zich nog de originele appèlklok en vijf bomen uit de oorlog. Op het buitenterrein zijn meerdere monumenten en een schietbaan die door gevangenen met de hand is uitgegraven. Bij de museumingang staat een kampwachttoren.

Geschiedenis In 1953 werd het monumentale standbeeld 'Gevangene voor het vuurpeloton' onthuld, ook bekend als 'De stenen man, vervaardigd door beeldhouwer Frits Sieger.Hijink, R., Het gedenkteken, de plek en de herinnering - de monumentalisering van de Duitse kampen in Nederland, 2010 Het terrein van Kamp Amersfoort werd na de oorlog in gebruik genomen door het ministerie van Defensie en als opleidingsinstituut voor de politie, alle barakken werden gesloopt. Pas op 28 maart 2000 werd de Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort opgericht, met als doel de restanten van Kamp Amersfoort te behouden en te bevorderen dat het voormalig kampterrein wordt bestemd tot plaats van herinnering, herdenking en bezinning. Het initiatief was afkomstig van oud-gevangene Gerrit Kleinveld en vertegenwoordiger van de tweede generatie Cees Biezeveld, die de eerste directeur werd. Het logo van de stichting, een door prikkeldraad omgeven roos, herinnert aan de vroegere strafplek die "rozentuin" werd genoemd en is gebaseerd op twee tekeningen van oud-gevangene Jacques Kopinsky. In 2004 werd een bescheiden herinneringscentrum geopend.

Jaarlijkse herdenking Op 19 april wordt jaarlijks de bevrijding van Kamp Amersfoort herdacht: op die datum werd in 1945 het beheer van het kamp overgedragen aan het Rode Kruis. Op 4 mei worden met een middag- en een avondprogramma de doden herdacht; in Kamp Amersfoort zijn 662 mensen gestorven door executies, mishandeling of uitputting en van de mannen die als dwangarbeider of strafgevangene op transport werd gezet naar andere kampen overleed 15 %. Op 11 oktober vindt de Tocht van Vrees en Hoop plaats, waarbij de route naar het station wordt gevolgd. Het grootste transport van 1.438 mannen vond plaats op 11 oktober 1944 naar Neuengamme, waarvan 82 % nooit is teruggekeerd. Daarnaast zijn er kleinere herdenkingen, o.a. op 20 maart aan de Appelweg en op 16 oktober in Woudenberg.

Nationaal Monument Kamp Amersfoort telt 10 betaalde medewerkers en 140 vrijwilligers. De huidige directeur is Micha Bruinvels. Nationaal Monument Kamp Amersfoort produceerde de podcast 'De verdwenen SS'er' en publiceert onderzoeksresultaten in het halfjaarlijkse digitale magazine 'InBeeld' en in de onderzoeksreeks 'Geschiedenis van een Plek'.

Boek

De eerste directeur Biezeveld schreef in 2011 een boek over het museum met als titel "Kamp Amersfoort: de bevochten nalatenschap van de Tweede Wereldoorlog". Volgens hem is het kamp lange tijd relatief onbekend gebleven, hoewel het al in 1947 als Nationaal Monument werd aangewezen. Er bleek veel concurrentie te bestaan tussen groepen die deze nalatenschap wilden beheren. Pas na vijftig jaar kwam er vooral dankzij Biezeveld, die werkte als inpecteur op de Politieacademie die op het kampterrein gevestigd was, een stichting die de belangen van alle oud-gevangenen en nabestaanden overkoepelend ging behartigen. Het lukte Biezeveld de verschillende belanghebbenden in evenwicht te houden. Hij laakt o.m. de kunstenaar Armando vanwege diens egoïstische houding, waarbij Armando de belangen van de gevangenen en hun nabestaanden niet voldoende wilde erkennen. Hij beschrijft ook de moeizame samenwerking tussen de twee betrokken gemeenten, Amersfoort en Leusden (waar het kamp nu ligt), en die met de naburige golfclub, op wiens terrein vele tientallen gevangenen geëxecuteerd werden.https://www.amazon.nl/Kamp-Amersfoort-bevochten-nalatenschap-Wereldoorlog/dp/9087881371

Armando-controverse

In 2019 wilde toenmalig directeur Willemien Meershoek de kunstenaar Armando (gestorven in 2018) eren met een voorstelling over hem door musicus Oleg Lysenko en Armando's compagnon Cherry Duyns. Dat stuitte echter op bezwaren van de antifascistenbond AFVN-BvA, die Meershoek verweten te negeren dat Armando een 'SS-bewonderaar' zou zijn geweest. Dat zou blijken uit zijn boek (samen met Hans Sleutelaar) getiteld 'De SS'ers'. Daarin komen 8 Nederlandse SS'ers aan het woord, die zonder enige tegenwerping of controle allerlei racistische en bagatelliserende beweringen over hun schuld en de Holocaust doen. Bij het verschijnen van dat boek in 1967 leidde dat al tot grote opschudding. Woordvoerder Arthur Graaff van de AFVN-BvA had twee ooms in het kamp gehad. Hij bezocht ook de Amersfoortse gemeenteraad en cultuurwethouder Koserkaya en legde een document van 15 pagina's bezwaren voor. De voorstelling werd afgelast. Dat bracht Tommy Wieringa in zijn NRC-column tot een woedend verwijt aan Graaff https://www.tzum.info/2019/04/nieuws-tommy-wieringa-vernietigend-over-antifascist-arthur-graaff-die-eerbetoon-aan-armando-verhinderde/. Biezeveld behandelde Armando in zijn boek al met grote reserve.

Stembureau Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 diende Nationaal Monument Kamp Amersfoort (net als het Anne Frank Huis, Kamp Westerbork, Kamp Vught en het Oranjehotel) voor het eerst als stembureau.

Afbeeldingen

Amersfoort Categorie:Museum over de Tweede Wereldoorlog Categorie:Museum in Utrecht (provincie) Categorie:Rijksmonument in Leusden Categorie:Nationaal monument