De pilvaren-associatie (Pilularietum globuliferae) is een associatie uit het verbond van waternavel en stijve moerasweegbree (Hydrocotylo-Baldellion). De associatie omvat soortenarme, amfibische pioniervegetatie van vochtige heideterreinen, recente en tijdelijke poelen.
Meestal vindt men er pilvaren en knolrus en een combinatie van grasachtige planten, moerasplanten en oeverplanten.
Naamgeving en codering Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r06Ac01 Natura2000-habitattypecode (EU-code): H3130 BWK-karteringscodes: ao, aoo, aom
De wetenschappelijke naam Pilularietum globuliferae is afgeleid van de botanische naam van pilvaren (Pilularia globulifera).
Fysiognomie De pilvaren-associatie omvat lage, van nature soortenarme vegetatie zonder boom- en struiklaag. De kruidlaag is dominant; deze is ijl tot vrij dicht en wordt gedomineerd door vooral pilvaren en grasachtige planten als knolrus, en enkele overblijvende moeras- en oeverplanten. Een moslaag is meestal afwezig.
Ecologie Deze plantengemeenschap vindt men in kleine oppervlaktes aan en in vennen en slenken in vochtige heideterreinen, in pas gegraven of uitgebaggerde poelen en sloten, en in tijdelijke plassen in zand- en leemgroeven en op zandige akkers.
De bodem is meestal licht basisch tot zwak zuur, meso-oligotroof, zandig of lemig, het water afkomstig van neerslag of van kwel. De waterstand is variabel, met tijdelijke droogte in de zomer.
Biogeografie De pilvaren-associatie kent een Atlantische en Subatlantische verspreidingsgebied, ze kan gevonden worden van Zuid-Zweden tot Noord-Spanje.
In Nederland komt ze vrij zeldzaam voor in de Pleistocene districten, aan de kust en in het rivierengebied.
In Vlaanderen is ze beperkt tot de Kempen.
Diagnostische taxa voor Nederland en Vlaanderen thumb|150px|Pilvaren thumb|150px|Moerashertshooi thumb|150px|Ondergedoken moerasscherm thumb|150px|Knolrus thumb|150px|Stijve moerasweegbree
Deze associatie is bijzonder soortenarm. Ze wordt vooral bepaald door haar enige kensoort, de pilvaren, en door de klassekensoort knolrus.
Als meest voorkomende begeleidende soorten vindt men egelboterbloem, mannagras en gewone waternavel.
Kruidlaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam kA 100% pilvaren Pilularia globulifera kV > 20% moerashertshooi Hypericum elodes kV > 20% ondergedoken moerasscherm Helosciadium inundatum kV > 20% vlottende bies Eleogiton fluitans kV > 10% witte waterranonkel Ranunculus ololeucos kK > 70% knolrus Juncus bulbosus kK > 20% stijve moerasweegbree Baldellia ranunculoides kK > 20% veelstengelige waterbies Eleocharis multicaulis kK > 20% oeverkruid Littorella uniflora kK > 10% duizendknoopfonteinkruid Potamogeton polygonifolius kK < 10% drijvende waterweegbree Luronium natans > 50% egelboterbloem Ranunculus flammula > 30% mannagras Glyceria fluitans > 30% gewone waternavel Hydrocotyle vulgaris > 20% gewone waterbies Eleocharis palustris > 20% moeraswalstro Galium palustre > 20% zomprus Juncus articulatus > 20% grote waterweegbree Alisma plantago-aquatica > 10% waterpostelein Lythrum portula > 10% grote lisdodde Typha latifolia > 10% gewoon riet Phragmites australis > 10% wolfspoot Lycopus europaeus > 10% fioringras Agrostis stolonifera > 10% sterrenkroos Callitriche sp. Moslaag Geen soorten.
Bedreiging en bescherming De associatie is vrij goed bestand tegen tijdelijke, zomerse droogteperiode, doch niet tegen langdurige verdroging. Ze kan floreren in natte, door kwel gevoede laagtes en slenken in natuurontwikkelingsgebieden op voormalige landbouwgebieden.
Pilvaren-associatie