Herman Jan Melania De Vleeschauwer (Dendermonde, 9 juli 1899 - Pretoria, 15 augustus 1986) was een Belgisch filosoof en Kant-specialist. Hij werd na de Tweede Wereldoorlog veroordeeld voor collaboratie.
Leven Hij groeide op in een Vlaamsgezinde familie in Dendermonde.
Hij studeerde aan de Rijksuniversiteit Gent bij de historicus Henri Pirenne. In 1923 werd hij doctor in de wijsbegeerte. Hij promoveerde magna cum laude met een doctoraat over Rudolf Christoph Eucken, die in de Eerste Wereldoorlog bij de familie De Vleeschauwer thuis verbleef.
In 1925 werd hij docent aan de faculteit Letteren en Wijsbegeerte van de Rijksuniversiteit Gent, in 1934 gewoon hoogleraar.
Hij zou internationale faam verwerven als kenner van de werken van Immanuel Kant. Zo maakte hij deel uit van de redactie van Kant-Studien, het tijdschrift van het Kant-Gesellschaft. In 1931 werd hij lid van de Deutsche Philosophische Gesellschaft in Berlijn en van de Internationational Philosophical Society in New York en Leipzig. Verder was hij een groot kenner van de werken van René Descartes, Arnold Geulincx en van de thomistische wijsbegeerte.
De Vleeschauwer stichtte in 1938 samen met anderen de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten. Collaboratie In de jaren dertig raakte De Vleeschauwer in de ban van de Nieuwe Orde en werd hij lid van het Vlaamsch Nationaal Verbond en van de DeVlagPijnlijke naamsverwarring aan UGent: auditorium tijdlang online vernoemd naar nazicollaborateur, 18 feb 2026.
Tijdens de Duitse bezetting was hij directeur-generaal van het Hoger Onderwijs bij het Ministerie van Onderwijs. In die rol werkte hij aan het uitsluiten van Joodse hoogleraars aan de universiteiten. Naast zijn bestuursdaden werkte hij mee aan het Volk en Staat, waarin hij onder meer aanstuurde op een 'nationale volksschool'Encyclopedie van de Vlaamse beweging: Herman J. De Vleeschauwer, Rik Bostoen en Olaf Moens.
Na de oorlog werd hij definitief geschorst als hoogleraar aan de universiteit van Gent.https://www.ugentmemorie.be/artikel/43-de-universitaire-epuratie. Gearchiveerd op 3 juni 2023. Hij werd, onder meer door zijn betrokkenheid bij Volk en Staat, in 1946 bij verstek ter dood veroordeeld voor collaboratie.
De Vleeschauwer vluchtte naar Zuid-Afrika. Daar kon hij aan de slag aan de Merenskybibliotheek van de Universiteit van Pretoria. Hij was van 1957 tot 1966 professor aan de Universiteit van Zuid-Afrika in Pretoria, waar hij filosofie en bibliotheekkunde doceerde. In 1957 verkreeg hij de Zuid-Afrikaanse nationaliteit.
In 2002 bracht Archie L. Dick, professor aan dezelfde universiteit, De Vleeschauwer in opspraak. In een boek (The Hidden History of South Africa's Book and Reading Cultures, 2013) vroeg Dick zich af hoe het mogelijk is dat een voormalig nazi-collaborateur zo'n hoge positie aan een Zuid-Afrikaanse universiteit kon verwerven.
Het volledig archiefhttp://listrends.blogspot.be/2013/01/unisa-archives-herman-jean-de.html. Gearchiveerd op 3 februari 2015. van de filosoof bevindt zich in de Universiteit van Zuid-Afrika in Pretoria. Zijn bibliotheek schonk hij aan de Universiteit van Johannesburg.
Werk Autobiografisch Wat ik van Henri Pirenne onthou. In: Kleio, Band 6, Nr. 2, Oktober 1974, S. 1–22.
Boeken over Kant La déduction transcendantale dans l'oeuvre de Kant. De Sikkel, Antwerpen, Paris, 's Gravenhage 1934–1937 Band I: La déduction transcendantale avant la Critique de la Raison Pure, 1934. Band II: La déduction transcendantale de 1781 jusqu'à la deuxième édition de la Critique de la Raison Pure (1787), 1936. Band III: La déduction transcendantale de 1787 jusqu'à l'opus postumum, 1937. L'évolution de la pensée Kantienne. L'histoire d'une doctrine. Presses Universitaires de France, Paris 1939 (Bibliothèque de philosophie contemporaine) The Development of Kantian Thought. Thomas Nelson and Sons, London, Edinburgh 1962.
Bibliografie Werken Archie L. Dick: Scholarship, Identity and Lies; the political life of H.J. de Vleeschauwer, 1940–1955. In: Kleio, Band 34, Nummer 1, 2002, S. 5–27. Olivier Boehme: De kreet van het leven. Herman J. De Vleeschauwer als vertolker van het levensfilosofisch protest. In: Olivier Boehme, Revolutie van rechts en intellectuelen in Vlaanderen tijdens het interbellum, Acco,1999 In memoria, gedenkschriften en feestbundels Gerhard Funke: Herman Jan Melania de Vleeschauwer †. In: Kant-Studien, Band 78, 1987, S. 1–4. Gerhart A. Rauche: Herman Jan Melania de Vleeschauwer - in memoriam. In: South African Journal of Philosophy, Band 8, 1989, S. 123–128. Festschrift H. J. de Vleeschauwer. Pretoria 1960. Mit Beiträgen von Walter Bröcker, Heinz Heimsoeth, Italo Mancini, C.K. Oberholzer, Livio Sichirollo, Hendrik G. Stoker. Communications of the University of South Africa, Nr. C Supplement 1. Gedenkschrift für H. J. de Vleeschauwer. South African Journal of Philosophy, Band 8, 1989. Beiträge von: Volker Gerhardt
Categorie:Belgisch filosoof Categorie:Belgisch collaborateur in de Tweede Wereldoorlog Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Gent Categorie:Zuid-Afrikaans hoogleraar