miniatuur|Een jager tijdens een drukjacht Jacht is het opsporen, bemachtigen en doden van wilde dieren, of pogingen daartoe, om deze dieren te benutten of te bestrijden.
Vlees van bejaagde dieren wordt vaak als voedsel gebruikt, en andere delen van het dier voor doeleinden als kleding, gereedschap of muziekinstrumenten. Voor mensen gevaarlijke dieren worden wel bejaagd uit veiligheidsoverwegingen, zoals beren en leeuwen. Sommige jagers menen daarmee hun moed en behendigheid te tonen.
Daarnaast vindt jacht plaats in verband met bijvoorbeeld verkeersveiligheid of schade aan gewassen of infrastructuur. Ook vindt jacht plaats in het kader van natuurbeheer, om te grote populaties te voorkomen van bepaalde dieren die anders schade aan belangrijk geachte flora of fauna aanbrengen. Dit soort jacht wordt wel aangeduid met faunabeheer, wildbeheer of beheersjacht.
Net als in andere Europese landen, bijvoorbeeld Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen, is de jacht in Nederland in beginsel een eigendomsrecht van de grondeigenaar. Die kan het jachtrecht verhuren of zelf uitoefenen. Iedereen kan in principe een jachtgebied huren of jagen als genodigde van een jachtgerechtigde. Nederland telt ongeveer 27.000 jachtaktehouders en heeft met 1,6 jagers per 1000 inwoners een van de laagste jager/inwonersratio's in Europa. De voorwaarden en regels in de Nederlandse jachtwetgeving worden in vergelijking met die in andere landen als bureaucratisch en restrictief beschouwd.
Geschiedenis miniatuur|Sint-Hubertus, patroonheilige van de jagers. Jagen is met verzamelen de oudste manier om aan voedsel te komen. Hoewel er discussie kan zijn of oude hominiden als Homo erectus en Homo habilis nu jagers of aaseters waren, is bij alle natuurvolken jacht in een of andere vorm een bron van bestaan. Opgravingen uit de steentijd laten dit ook zien. Naast plantenresten worden ook resten van vis, watervogels en zoogdieren aangetroffen in de oude steentijd. De gevolgen van de jacht door mensen op populaties wilde dieren is voor de meeste soorten beperkt geweest door de geringe bevolkingsomvang in die tijd. Voor grote zoogdieren zijn er wetenschappers die het uitsterven van de mammoet in verband brengen met de activiteit van de mens in de ijstijden. Anderen zien de klimatologische veranderingen als de belangrijkste oorzaak van het verdwijnen hiervan. In het neolithicum nam in vele culturen het belang van de jacht door de introductie van de landbouw af. Voor de jacht gebruikte men bewerkte vuursteen als pijlpunt en speerpunt. In de bronstijd werden de jachtwapens van brons en in de ijzertijd van ijzer. Doorgaans is men de mening toegedaan dat jacht van oudsher voornamelijk een mannenactiviteit is geweest.
Vaak werden diersoorten uit andere streken (exoten) uitgezet voor de jacht. Zo wordt tegenwoordig aangenomen dat de Romeinen het konijn en de fazant hebben geïntroduceerd in West-Europa. Het edelhert werd voor de jacht in Nieuw-Zeeland geïntroduceerd, wat een ecologische ramp is gebleken.
Middeleeuwen en Franse Revolutie In de middeleeuwen werd er door vele groepen van de samenleving gejaagd. De adel genoot privileges op dit terrein. Zo had men het alleenrecht op de jacht op alle gronden die eigendom waren van edellieden. Wanneer anderen gingen jagen in deze terreinen, werden ze bestraft wegens stroperij. De uitvinding in de middeleeuwen van het vuurwapen, waarvan de handzame varianten worden toegepast in de jacht, heeft de effectiviteit van de jacht zeer vergroot. Tijdens de Franse Revolutie werden alle aristocratische privileges afgeschaft. Iedereen had nu het recht om te jagen. Overbejaging was het gevolg.
Twintigste eeuw In de loop van de 20e eeuw werd jacht steeds bekritiseerd, vooral door natuurbeschermers en dierenactivisten. Als gevolg hiervan werd bijvoorbeeld de commerciële jacht op veel walvissoorten verboden, maar ook de jacht op andere zoogdieren en op veel vogelsoorten werd in veel landen gereguleerd. Deze regulering was bedoeld om het uitsterven van diersoorten te voorkomen, anderzijds omwille van het dierenleed dat door jacht veroorzaakt wordt. Ook in Nederland en België is de jacht geregeld door middel van nationale en regionale of provinciale regelgeving. Er zijn wel enkele verschillen tussen de Belgische en de Nederlandse regelgeving.
Jachtmethodes miniatuur|Veiligheidsinstructies door de boswachter voor de drukjacht in het militair oefenterrein Grafenwöhr, Duitsland Jacht voor de voet Bij jacht voor de voet lopen een of meerdere personen al dan niet vergezeld door een hond door het jachtveld en pogen de beoogde dieren te doden met behulp van een jachtgeweer. Waterwild Het doden van waterwild zoals wilde eenden of (met speciale vergunningen) smienten en diverse ganzen wordt gedaan met behulp van een boot waarvandaan met een jachtgeweer wordt geschoten, een eendenkooi of vanaf een bedekte omgeving op de grond. Tegenwoordig mag er alleen nog maar op wilde eenden gejaagd worden als deze vliegen. Een reeds door schieten gewond dier dat op de grond ligt mag wel doodgemaakt worden. Aanzitjacht Aanzitjacht heeft doorgaans plaats bij reeën, maar ook bij herten en wilde zwijnen. De jager loopt niet door het veld maar blijft lange tijd op dezelfde plek wachten tot het wild zich vertoont. Deze jachtvorm vindt meestal plaats vanaf een hoogzit of jachtstoel, een verhoging die ervoor zorgt dat het jachtveld beter is te overzien, het wild makkelijker te tellen en het schot beter te plaatsen. Hierbij zit men soms in een hutje, maar vaak op een bankje met ladder, of een aan de bovenzijde open kansel. Doordat men hoger zit is de methode vrijwel altijd veilig, want het schot komt bij doorslag in de grond terecht. Drukjacht Eén jager, drijver of voorjager met hond zorgt bij drukjacht dat het wild in beweging komt, waarna de jager, vaak vanuit een hoogzit, het wild poogt te doden met behulp van een jachtgeweer. Deze methode vindt alleen plaats indien de minister voor het betreffende jaar toestemming heeft gegeven, omdat afschot met andere methodes slecht te realiseren valt. miniatuur|Boogjager bij de lokjacht met lokfluitje Lokjacht De jager lokt bij lokjacht met lokkers het wild naar de plaats waar gejaagd wordt. Vaak gebruikt bij jacht op de houtduif. Bij wilde zwijnen wordt ook voer gebruikt en toegestaan, al spreekt men dan over aanzitjacht. Drijfjacht De drijfjacht heeft plaats met meer jagers. Behalve door de jagers wordt aan de drijfjacht ook door een aantal honden en de nodige 'drijvers' deelgenomen. De dieren worden uit een bepaald gebied gedreven door hond en mens en 'opgewacht' door de jagers die de dieren vervolgens doden met een jachtgeweer. De drijfjacht op grofwild is in Nederland verboden. Sluipjacht Sluipjacht is jacht waarbij het (groot) wild beslopen wordt.
Jacht in Nederland miniatuur|Aantal jagers in 22 Europese landen, waaronder Nederland, als percentage van de totale bevolking in het jaar 2007 miniatuur|Een valkenier miniatuur|Voor en na de jacht wordt meestal een signaal gegeven op een jachthoorn miniatuur|Jachtschool voor Amerikaanse soldaten in Duitsland Opmerking: Onderstaande tekst over de situatie in Nederland is deels verouderd, de wet- en regelgeving is gewijzigd. Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet (Ow) van kracht. Deze wet vervangt de Wet natuurbescherming, Flora- en Faunawet, de Boswet en de Natuurbeschermingswet 1998.Besluiten ontheffingen Wet natuurbescherming, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Gearchiveerd op 7 april 2022.Wet natuurbescherming, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Gearchiveerd op 7 april 2022.Wet natuurbescherming. Gearchiveerd op 4 juni 2023.
Met betrekking tot de jacht in Nederland kunnen drie aspecten worden onderscheiden: jacht op "bejaagbare" diersoorten, beheerjacht en schadebestrijdingsjacht.
Beheerjacht wordt soms abuis 'beheersjacht' genoemd, dat verwijst naar beheersen. Het gaat om het beheren. Schadebestrijding is t.b.v. voor het voorkomen en bestrijden van belangrijke schade aan de land- en tuinbouw, bedrijfsmatige visserij, wateren en aan de fauna.
Wanneer men spreekt over jacht heeft men het meestal over de jacht op vijf diersoorten, namelijk haas, konijn, fazant, houtduif en wilde eend). Deze jacht is gericht op het beheer van deze diersoorten op basis van het principe wise use en is slechts gedurende een bepaalde tijd (jachtseizoen) opengesteld.
Bij de jacht op damwild (damhert), edelhert, moeflon, reewild en wild zwijn spreekt men van beheerjacht, bij de overige soorten over schadebestrijding. Beheerjacht en schadebestrijding vinden in Nederland uitsluitend plaats op basis van faunabeheerplannen, die door faunabeheereenheden worden opgesteld voor het beheer van soorten en het voorkomen en bestrijden van schade aan de belangen zoals vermeld in de Omgevingswet. Jacht op basis van het faunabeheerplan geschiedt indien er geen andere bevredigende oplossing bestaat en indien geen afbreuk wordt gedaan aan een gunstige staat van instandhouding van de soort.
Beheerjacht en schadebestrijding worden uitgevoerd en gecoördineerd door de 330 wildbeheereenheden en hun leden in Nederland op basis van Omgevingswet art 8.3 (Jacht) beheer en schadebestrijding op basis van de Toestemming van de grondgebruiker die hiervoor een schriftelijke toestemming geeft conform (artikel 11. 44 lid 5, 11.52 lid 5 en 11.58 lid 6 Besluit activiteiten leefomgeving) om de bij hem in gebruik zijnde gronden te betreden en de toegestane handelingen te doen uitoefenen, ten behoeve van uitvoering van het voorkomen en bestrijding schade en beheer van de diersoorten die zijn aangewezen als omgevingsvergunning-vrije gevallen of waarvoor een omgevingsvergunning flora- en flora activiteit op basis van een ministeriële regeling of provinciale verordening is afgegeven, aan de Wildbeheereenheid, die verleend worden door de provincies op basis van de goedgekeurde faunabeheerplannen van de faunabeheereenheden of op grond van het eigen provinciale faunabeleid. Ook de minister kan diersoorten als omgevingsvergunning-vrije gevallen vrijstellen, als deze in het gehele land veel schade veroorzaken; de provincies kunnen dat doen op provinciaal niveau.
Voorwaarden De vrije jacht is in Nederland verboden.Jachtbesluit, geldend van 01-01-2013 t/m 31-12-2016. Gearchiveerd op 29 juni 2023. Alleen door iemand in bezit van een Omgevingsvergunning Jachtgeweeractiviteit (jachtakte ) mogen bepaalde wilde dieren worden gedood in het jachtveld waar hij/zij voldoende jachthuurovereenkomsten (JHO'n) voor de landelijk aangewezen jachtsoorten (haas, fazant, wilde eend, konijn en houtduif) of de toestemming van de grondgebruiker heeft om diersoorten te beheren of schade te voorkomen of te bestrijden op basis van een vrijstelling of ontheffing. Hiervoor geldt dat er bij het gebruik als veiligheidseis ten minste het terrein aaneengesloten 40 ha groot is en er een cirkel getrokken kan worden van 300 meter (art 11.76 Besluit Activiteiten Leefomgeving (BAL) Als zonder deze vergunning gejaagd wordt is er sprake van wildstroperij.Flora- en faunawet, geldend van 14-04-2016 t/m 31-12-2016. Gearchiveerd op 25 juni 2023. Dit is strafbaar, ook als de stroper legaal in bezit zijnde wapens gebruikt.Wet op de economische delicten. Gearchiveerd op 3 juni 2023.Wet dieren. Gearchiveerd op 28 mei 2023.
Een Omgevingsvergunning Jachtgeweeractiviteit (jachtakte) wordt aangevraagd bij de politie en moet jaarlijks worden verlengd. De politie geeft een jachtakte af onder de volgende voorwaarden:Voorwaarden jachtakte bij overheidsloketJachtakte, rijksoverheid.nl. Gearchiveerd op 27 juni 2022.
de aanvrager is minstens achttien jaar; de aanvrager heeft met goed gevolg een jachtexamen afgelegd; de aanvrager heeft een aparte aansprakelijkheidsverzekering voor het jagersrisico afgesloten;