thumb|In de Église Saint-Vincent in Le Mas-d'Agenais, 2012.
Christus aan het kruis is een olieverfschilderij uit 1631 van Rembrandt van Rijn, dat zich sinds 1805 bevindt in de Église Saint-Vincent in de Franse plaats Le Mas-d'Agenais.
Voorstelling Het stelt een gekruisigde Jezus voor met op zijn hoofd de doornenkroon. Aan het kruis is een vel papier bevestigd met daarop in drie talen – Hebreeuws, Grieks en Latijn – de tekst Jezus van Nazareth, koning van de Joden. De voorstelling is bijzonder levensecht weergegeven: het bloed gutst uit de wonden van Jezus en zijn lijden is van zijn gezicht af te lezen. Ook heeft Rembrandt de voorstelling zo eenvoudig mogelijk gelaten, zodat alle aandacht gericht is op het lijden van Jezus.
Toeschrijving en datering In september 1959 werd het schilderij naar het Louvre in Parijs gebracht om het te restaureren. Bij een onderzoek met ultra-violette straling ontdekten de Franse deskundigen een signatuur en datering van Rembrandt. Midden onder, op het kruis, stond ‘RHL / 1631’. Daarbij staat RHL voor Rembrandt Harmensz. Leydensis (Rembrandt Harmenszoon van Leiden). Onderzoek door Nederlandse experts leverde eveneens de conclusie op dat het schilderij een vroeg werk moest zijn van Rembrandt. De ontdekking werd eind april 1960 bekendgemaakt.
In 1631 deelde Rembrandt met Jan Lievens een atelier in Leiden, toen ze beiden een Christus aan het kruis schilderden. Waarschijnlijk hebben ze een reproductieprent van Rubens' gelijknamige schilderij als voorbeeld gebruikt. De kunstwerken werden vermoedelijk gemaakt om een opdracht te verkrijgen voor het maken van een lijdensreeks voor stadhouder Frederik Hendrik van Oranje. Beide schilderijen waren in 1991/1992 naast elkaar te zien in Museum De Lakenhal. Destijds was Lievens paneel in bezit van het museum voor schone kunsten in Nancy. Het artikel verwijst naar de tentoonstelling Rembrandt en Lievens in Leiden in Museum De Lakenhal.
Herkomst Het werk komt mogelijk voor in de boedelinventaris van 27 oktober 1703 van Catharina Elisabeth Bode in Delft, weduwe van Valerius Röver, waar het vermeld wordt als ‘een stuk schildery verbeeldende Christus aan het kruys van Rembrand’. Op 9 mei 1781 werd het geveild tijdens de verkoping van de verzameling van Marie-Alexandrine de Fraula bij veilinghuis J. Garemyn in Brugge (als ‘Jesus Christ attaché à la Croix. [...], peint dans l'année 1631, par Rembrant’). In 1804 werd het gekocht door een Franse legerofficier, Xavier Duffour uit Le Mas-d'Agenais. Volgens kunsthistoricus Kurt Bauch kocht hij het tijdens een verkoping van een familie in Duinkerke. In 1805 schonk Duffour het schilderij aan de Église Saint-Vincent in zijn woonplaats. Precies een eeuw later kwam het in handen van de gemeente Le Mas-d'Agenais, die bij de totstandkoming van de Franse Wet op de scheiding van kerk en staat de bezittingen van de kerk overnam.
Tentoongesteld Tussen 1805 en 2002 hing de Rembrandt onbeschermd in de kerk. Daarna werd het schilderij in een glazen vitrine gehangen, dat met een alarm was beveiligd. De vitrine was niet al te stevig, want de grote glasplaat liet los. In 2016 werd het kunstwerk van de muur gehaald en opgeslagen in de Kathedraal van Bordeaux. In de Église Saint-Vincent werd een speciaal meubel gebouwd, met een gepanserde vitrine van staal en versterkt glas. De kluis en kerk kregen een alarminstallatie en beveiligingscamera's. Het schilderij, waarvan de waarde in 2021 door een veilinghuis op 90 miljoen euro werd geschat, werd in 2022 onder bewaking teruggebracht.
Christus aan het kruis werd een enkele keer uitgeleend voor tentoonstellingen. In 1970/1971 was het schilderij een van de 240 werken in de tentoonstelling De eeuw van Rembrandt in het Petit Palais in Parijs. Deze werd door 130.000 mensen bezocht. Een selectie van 70 schilderijen werd daarna in het Rijksmuseum Amsterdam tentoongesteld. Het schilderij was een van de zes Rembrandts die daarbij naar Nederland kwamen. In 1991 werd het schilderij uitgeleend aan Museum De Lakenhal in Leiden.
Externe links RKDimages The Rembrandt Database
Tentoonstellingen Le siècle de Rembrandt, tableaux hollandais des collections publiques françaises, Musée du Petit Palais, Parijs, 17 november 1970-15 februari 1971, cat.nr. 170. Hollandse schilderijen uit Franse musea, Rijksmuseum Amsterdam, 6 maart-23 mei 1971. Rembrandt & Lievens in Leiden. ‘een jong en edel schildersduo’, Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden, 4 december 1991-1 maart 1992, , pp. 115-116. Rembrandt et la figure du Christ, Musée du Louvre, Parijs, 21 april-18 juli 2011, , cat.nr. 10.
Categorie:Werk van Rembrandt Categorie:Kunst in Frankrijk Categorie:1630-1639 Categorie:Cultuur in Nouvelle-Aquitaine