Hoogeveen () (Drents: 't Ogeveine of 't Oveine) is een stad en gemeente in het zuiden van de Nederlandse provincie Drenthe.
Geschiedenis Vanaf de 17e eeuw De geschiedenis van het hoogveengebied van wat later de gemeente Hoogeveen zou zijn is beschreven vanaf 1551. In dat jaar kochten Reinold van Burmania en zijn vrouw de zogenaamde Meppense Venen, de zuidoostelijke helft van de latere gemeente. In 1625 ruilde Roelof van Echten een gebied ter grootte van 2000 morgen voor beloofde diensten en infrastructuur met de boeren van Steenbergen en Ten Arlo. Het gebied was ooit eigendom van de heer van Ruinen. In 1631 werden beide gebieden bij elkaar getrokken en begon de eigenlijke geschiedenis van de vervening. Daarvoor werd de Algemene Compagnie van 5000 Morgen opgericht. Het afgegraven veen werd via een kanaal (de 'Nieuwe Grift', later de 'Hoogeveense Vaart' genoemd) over het water naar Meppel en verder vervoerd. Dwars op dit kanaal werden op een afstand van 160 meter van elkaar kleinere kanalen gegraven, de zogenaamde wijken. Deze afstand was voor een arbeider nog doelmatig af te leggen met een kruiwagen vol turf. Zo ontstond een raster van elkaar kruisende kanalen. Door middel van nieuwe kanalen, de 'opgaanden', werden stelsels van wijken verderop in de venen eveneens aan de Hoogeveense Vaart gekoppeld. Straatnamen als 'Hollandscheveldsche Opgaande' en 'Zuideropgaande' herinneren aan die kanalen.
Hoogeveen werd in 1636 gesticht door Pieter Joostens Warmont en Johan van der Meer, Leidse investeerders van de Hollandsche Compagnie die na hevige conflicten met baron Roelof van Echten tot Echten besloten hadden dat hun arbeiders zich permanent op de venen moesten kunnen vestigen. Op het belangrijkste kruispunt, het Kruis genaamd, vestigden zich al snel winkeliers, verveners, rentmeesters en ambachtslui. In het begin had de nieuwe plaats verschillende namen: Hooch Echten, Nieuw Echten en Echten's Hoogeveen. Iedereen sprak echter ook al van Hoogeveen, en die verkorte naam bleef behouden. In 1664 werd de overdracht van de grond onder het oudste deel van het dorp een feit. Tot dan was dat juridisch deel van de marke van Steenbergen en Ten Arlo. Hoogeveen bleef nog eeuwenlang een veenkolonie. In 1811 telde de gemeente 4794 inwoners, in 1840 waren het er 7339 en in 1874 10.763 inwoners. Pas aan het einde van de 19e eeuw werd turf minder belangrijk en schakelde men over op landbouw en veeteelt en industrie. Dat kwam vooral op gang na de opening van de spoorlijn Meppel-Groningen op 1 mei 1870. Bekende fabrieken uit die tijd zijn de Coöperatieve Zuivelfabriek, later DOC Kaas, de blikfabriek Drenthina, later een onderdeel van het Thomassen & Drijver-Verblifa en daarna Ardagh Metal Packaging en de conserven- en diepvriesfabriek Lukas Aardenburg, later een onderdeel van Unilever.
Tweede Wereldoorlog Hoogeveen werd al snel na de Duitse bezetting in 1940 een centrum van verzet. Aangezet door dominee Frits Slomp (Frits de Zwerver) begonnen vervolgden hun weg naar Hoogeveen en omgeving te vinden. Onder aanvoering van Arnold Zandbergen (Roodhart), Jos van Aalderen (Java), Albert van Aalderen (Alva), Freek de Jonge en Albert Jan Rozeman werd er een plaatselijke afdeling voor hulp aan onderduikers opgezet om deze toestroom te kunnen verwerken. Ook de verspreiding van de illegale kranten Trouw en Vrij Nederland vond plaats vanuit Hoogeveen. Het beruchte knokploegduo Nico (Jan Naber) en Victor (Albert Rozeman) kwam uit Hoogeveen. Ze zorgden samen met onder meer Johannes Post uit Nieuwlande door diefstal voor de benodigde bonkaarten.
Op 17 februari 1944 werd het postkantoor in Hoogeveen overvallen. Met medewerking van de later gefusilleerde loketbeambte Henk Raak werden 13.000 bonkaarten buit gemaakt. Op 29 juli 1943 werd de NSB-burgemeester van Oud Schoonebeek geliquideerd door leden van knokploeg De Krim. Dit voorval had verstrekkende gevolgen voor het Hoogeveense verzet. Daags na de liquidatie volgde er een razzia in Hoogeveen door de Grüne Polizei. Tussen de 25 en 30 arrestanten werden overgebracht naar de ten noorden van Hoogeveen gelegen vakantiekolonie 'Noorderhuis'. Drie van hen werden daar gefusilleerd. In de verzetsbuurt van Hoogeveen zijn naar hen straten vernoemd, de Adriaan Baasstraat, Jhr. de Jongestraat en de Notaris Mulderstraat.
Recente geschiedenis Na de Tweede Wereldoorlog werden de meeste kanalen gedempt. Hierdoor ontstonden lange, brede, rechte wegen, ideaal voor verkeer. Onder andere Philips, Fokker en Standard Electric vestigden zich in de plaats. Ook richtte Jan Kip in 1947 Kip Caravans in Hoogeveen op. De economie kreeg een enorme impuls en Hoogeveen was enige tijd de snelst groeiende gemeente groter dan 20.000 inwoners van Nederland.Geschiedenis van Hoogeveen, 1815-1975 van H. Gras en F. Nijstad. Om aan de enorme bevolkingsgroei te kunnen voldoen, werden er grote nieuwbouwwijken aangelegd. In de jaren tachtig was de grote groei er echter uit. In plaats van de eerder verwachte 100.000 inwoners rond 1990 stabiliseerde het aantal inwoners rond ongeveer 45.000. Door een gemeentelijke herindeling waarbij enkele dorpen aan de gemeente werden toegevoegd en de aanleg van de nieuwbouwwijk de Erflanden groeide het aantal inwoners later tot ongeveer 55.000.
Hoogeveen is een centrumplaats met veel stedelijke voorzieningen. Er is een uitgebreid winkelaanbod en veel werkgelegenheid in de industrie. Kerkelijk gezien is de stad sterk gefragmenteerd.
Bekende bouwwerken In het centrum, in het bijzonder rondom het oude Kruis (kruisende kanalen), bevinden zich nog enkele van de oudste huizen van de plaats met fraaie gevels, zoals het Huis met de Duivengaten en de voormalige drogisterij met een gevelsteen uit 1703 (tegenwoordig een woning en een kledingzaak). In de gevel, waarschijnlijk de oudste gevel van Hoogeveen, zit een gevelsteen met de tekst "So Godt voor ons is Wie sal tegen ons syn". Uit onderzoek is gebleken dat het pand waarschijnlijk in de tweede helft van de zeventiende eeuw is gebouwd en zeker vanaf 1691 werd bewoond. En ook het Olde Schippershuus, een café waar schippers bij elkaar kwamen. Het Olde Schippershuus is nog het oudste bestaande pand van Hoogeveen, met een kern uit 1632/1633. Het huis is gebouwd als rentmeesterswoning en kantoor voor de Algemeene Compagnie van de 5000 Morgen, opgericht in 1631 te Zwartsluis. De eerste bekende rentmeester was Carst Peters uit Hasselt. Vanaf de 18e eeuw heeft het pand verschillende bestemmingen gehad. Na 1882 is het een café geworden. In datzelfde jaar werd het pand ingrijpend verbouwd. Het ontwerp was van architect Hoegsema. De Grote Kerk aan de Grote Kerkstraat (bouw begonnen in 1651 en enigszins voltooid in 1664) De Joodse begraafplaatsen aan van Echtenstraat (gesticht 1725) en aan de Zuiderweg (gesticht 1829) Raadhuis Hoogeveen De korenmolen De Zwaluw aan de van Echtenstraat De Synagoge aan de Schutstraat, het huidig kerkgebouw van unie baptistengemeente de Schutse De Remonstrantse Kerk aan de Grote Kerkstraat Vincent van Gogh-huis in Hoogeveen (in 1883 logeerde Van Gogh hier enkele weken) Vliegveld Hoogeveen Hoofdstraatkerk
Monumenten In de plaats zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Hoogeveen (plaats) Lijst van oorlogsmonumenten in Hoogeveen
Cultuur Museum de 5000 morgen Museum De 5000 Morgen is het cultuur-historisch museum van Hoogeveen. Het museum is vernoemd naar de eerste verveningscompagnie, de Algemeene Compagnie van 5000 Morgen. Het is sinds november 2015 gevestigd in de bibliotheek. De naam is veranderd in De Verhalenwerf. Henny Huisman Museum Op het industrieterrein Buitenvaart in Hoogeveen bestond van november 2017 tot oktober 2021 het "Museum Henny Huisman in the Picture", gevestigd in een hoek van "Meubeltoonzaal Hans Jutstra". Eerder had Huisman al een klein museum aan huis. In Hoogeveen stonden onder andere decors van de Mini-playbackshow, gouden platen en zijn bekende prijzen,Henny Huisman krijgt eigen museum, Noord-Holland Nieuws, 1 november 2017. Geraadpleegd op 17 september 2026. Het museum was op de eerste zaterdag van de maand geopend en verder op afspraak. zoals televisierringen en TROS-sterren.Het boek "Treurtrips, (Her)ontdek Nederland!" omschrijft het museum aldus: De locatie van het Henny Huisman Museum in Hoogeveen is ronduit bizar te noemen: in een aanbouw van een woonwinkel op een anoniem bedrijventerrein langs de A37. . . . Zodra de bezoeker van het museum de tocht langs autowasstraat De Wasbeer, Kikkert Rolstoelauto's en de Beddentoko succesvol heeft afgelegd, kan het grote verwonderen beginnen. Zoals een deelnemer aan de Soundmixshow een geheel andere wereld betrad door de mysterieuze deur te openen, zo laat de bezoeker het winderige bedrijventerrein onmiddellijk achter zich zodra de sfeervolle entree is gevonden. Daarna kan de fan zich vergapen aan een levensgroot plastic paard met de naam snuitje en andere parafernalia. Zie blz. 125 en 126 in "Treurtrips, (Her)ontdek Nederland!" door Mark van Wonderen en Yolanda Huntelaar, uitgeverij Rubinstein, januari 2026. Na 4 jaar, in oktober 2021 sloot het museum zijn deuren.Dit omdat Jutstra, eigenaar van de tentoonstellingsruimte, het door privéomstandigheden niet langer kon opbrengen de Huisman-fans enthousiast rond te leiden, zie Misbruikschandaal maakt einde aan Henny Huisman Museum "We zijn in een hel beland", Henny Huisman Officiële Website. Geraadpleegd op 18 september 2026.
De Tamboer De Tamboer is een theater- en congrescentrum in Hoogeveen.
Kunstwerken Het beeld van de tamboer (trommelslager) aan de Kleine Kerkstraat "De Cascade", het langste kunstwerk van Europa door de Hoofdstraat "Lichtsculptuur zonder titel", door Jan van Munster, met 7 rechthoekige lichtgevende betonnen bogen en 2 verbindende neon-cirkels
Hoogeveense HipHop In 2008 startte de gemeente een promotiecampagne onder het motto "Hoogeveen. Met een hoofdletter H". Als deel van dat initiatief werd de hiphophit "Het is de H, H, H, van Hoogeveen" uitgebracht door Crime2Rhyme, nog altijd te zien op Youtube.HipHop-video "H van Hoogeveen" van Crime2Rhyme. De video werd 67.000 x bekeken (stand per september 2026).
Evenementen Univé schaaktoernooi; Ronde van Drenthe; Univé World on Wheels-skeelercompetitie; Hoogeveense Cascaderun; Pulledagen; Occultfest; Het Hoogeveen stadsfestival;
Economie Markt In Hoogeveen is er markt in het centrum op donderdag van 8:30 tot 13:00 uur en op zaterdag van 9:00 tot 17:00 uur.
Infrastructuur en vervoer 550px|rechts
Rijkswegen Hoogeveen ligt bij het knooppunt Hoogeveen van de autosnelwegen A28 (naar het westen en noorden) en A37 (naar het oosten) en de autoweg N48 (naar het zuiden). Hoogeveen heeft een aantal op- en afritten op deze auto(snel)wegen. De positie van Hoogeveen ten opzichte van overige naburige en interprovinciale kernen is strategisch gezien goed. Door haar directe verbinding naar het zuiden naar Overijssel (Ommen, Dedemsvaart, Zwolle), en in noordoostelijke richting (Assen, Groningen, Emmen, Leeuwarden) is Hoogeveen een knooppunt van regionale voorzieningen.
Openbaar vervoer thumb|left|Station. Hoogeveen ligt aan de spoorlijn Meppel - Groningen. Op 1 mei 1870 werd station Hoogeveen geopend aan de deze spoorlijn, het huidige stationsgebouw stamt uit 1984, ontworpen door architect Cees Douma. Begin vorige eeuw kwamen er verbindingen per stoomtram tot stand. Deze verbindingen waren van de maatschappijen Eerste Drentsche Stoomtramweg-Maatschappij en Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij. Deze laatste opende haar lijn naar Hoogeveen in 1905. Vlak na de Tweede Wereldoorlog werden het vervoer per stoomtram beëindigd en werd het personenvervoer overgenomen door bussen.