In Denemarken verscheen op 30 september 2005 in dagblad Jyllands-Posten een serie van twaalf cartoons over de profeet Mohammed, de spotprenten toonden of hadden betrekking op Mohammed of de islam.
Deze serie spotprenten leidde tot woede en verontwaardiging onder moslims in zowel Denemarken en West-Europa als in islamitische landen, en vervolgens tot ophef en woede in de westerse wereld over die islamitische woede. Veel moslims vinden dat Mohammed niet mag worden afgebeeld; andere moslims vinden dat Mohammed niet op een afbeelding in verband mag worden gebracht met terrorisme. Opvallend is wel dat Deense moslims bijkomende cartoons - met daarin zwaardere beledigingen - toevoegden aan het dossier waarmee ze naar het Midden-Oosten trokken en daarna terug naar Europese moslims die initieel veel minder sterk mobiliseerden.Vrijheid van tekenen, 6 februari 2006. Gearchiveerd op 11 juni 2023.
De aanleiding tot deze serie tekeningen was dat de schrijver Kåre Bluitgen tevergeefs had gezocht naar een illustrator voor een kinderboek over Mohammed. Jyllands-Posten reageerde hierop met een verzoek aan veertig tekenaars om een karikatuur van Mohammed te maken als illustratie bij een artikel over zelfcensuur en vrijheid van meningsuiting. De cartoons werden later ook in een groot aantal andere bladen gepubliceerd.
De kwestie had een grote socio-culturele impact. Naar schatting kwamen wereldwijd meer dan honderd mensen om het leven door rellen.
Achtergrond van de woede Het afbeelden van Mohammed is voor veel moslims een taboe, vooral als hij in verband wordt gebracht met terrorisme. Mohammed wordt door moslims geïdealiseerd als toppunt van perfectie en onfeilbaarheid; zijn leven is volgens hen een 'reflectie van de woorden van God' en Mohammed heeft met zijn leven de Soenna gegeven.
Voor moslims is een belediging aan het adres van Mohammed niet alleen een belediging van Mohammed, maar ook van de islam en de gelovigen. Een in de ogen van moslims beledigende opmerking over Mohammed raakt voor moslims ook direct de geloofsgetuigenis: Er is geen godheid dan God, en Mohammed is de boodschapper van God.
Voor een verklaring van de woede-uitbarsting is ook van belang dat sommige moslims een verband leggen met de strijd tegen het terrorisme, die zij als een oorlog tegen de islam ervaren.
De prenten leggen een verband tussen Mohammed en het kwaad dat sommige van zijn volgelingen aanrichten. Dit stuit bij veel moslims op verzet, aangezien dit afbreuk doet aan hun beeld van Mohammed als heilige en vredestichter.
thumb|Close-up van Mohammed in een middeleeuwse afbeelding
Niet alle islamitische stromingen handhaven overigens een strikt verbod op het afbeelden van hun profeet. Vooral in Perzische handschriften is Mohammed geregeld in miniaturen afgebeeld. Dat gebeurde echter op een volgens moslims respectvolle wijze. In de meeste islamistische prenten werd het gezicht van Mohammed gesluierd of in een afgewende houding weergegeven maar er zijn ook veel prenten waarop het gezicht van Mohammed volledig zichtbaar is.
Beschrijvingen van de cartoons Een van de prenten laat Mohammed met tulband en kromzwaard zien, de ogen afgedekt met een zwart balkje. Hij wordt geflankeerd door twee vrouwen die geheel gehuld zijn in een chador, met uitzondering van een venster voor de ogen dat even groot is als het zwarte balkje.
Op een andere prent houdt Mohammed, staande op wolken, een stoet rafelige, nasmeulende jongemannen tegen met de waarschuwing dat er geen maagden meer zijn, een toespeling op het geloof van (radicale) moslims dat zij als martelaar in het hiernamaals worden begroet door 72 maagden.
Een derde prent laat Mohammed zien met op zijn hoofd een tulband in de vorm van een bom met aangestoken lont. Deze prent is getekend door Kurt Westergaard.
De cartoonist Lars Refn gaf zijn tekening een verstopte boodschap mee. De tekening toont een scholier met een Arabisch uiterlijk met het onderschrift "Mohammed Valbyskole 7A". Op het schoolbord waarvoor hij staat, staat in het Farsi: De redactie van Jyllands-Posten is een bende reactionaire provocateurs. Volgens een andere bron echter stond er in het Arabisch: De redactie van Jyllands-Posten is een stelletje rechtse provocateurs.Jyllands-Posten krijgt in eigen land weinig steun, Trouw, 2 februari 2006. Hoe dan ook, de gemiddelde lezer van de prenten zal zich van die tekst waarschijnlijk niet bewust zijn geweest.
Twee cartoons laten niet Mohammed, maar de auteur Bluitgen met tulband zien. Zij parodiëren de campagne van de krant als PR-stunt voor Bluitgens boek.
Chronologie Eind september 2005: Jyllands-Posten verzoekt 40 Deense cartoonisten om Mohammed te tekenen zoals u hem ziet. 30 september 2005: Jyllands-Posten publiceert 12 cartoons met als onderwerp de islamitische profeet Mohammed. 30 september 2005: iemand belt Jyllands-Posten en bedreigt de cartoonisten met de dood. 9 oktober 2005: de organisatie Islamisk Trossamfund, Islamistische Geloofsgemeenschap, van Aboe Laban eist excuses van Jyllands-Posten. Excuses worden geweigerd. 14 oktober 2005: vreedzame protestdemonstratie van 5.000 mensen voor het kantoor van Jyllands-Posten in Kopenhagen. 17 oktober 2005: de Egyptische krant Al Faqr drukt 6 van de cartoons af zonder dat dit tot enige onrust leidt.No Danish Treatment for an Egyptian Newspaper, Freedomforegytians-blogspot, 8 februari 2006. Gearchiveerd op 31 mei 2023. Op 19 oktober 2005 Timeline: the Muhammad cartoons, Timesonline, 6 feb. 2006. Gearchiveerd op 31 mei 2010. vragen elf ambassadeurs van islamitische-meerderheids-landen per brief om een ontmoeting met de Deense premier Anders Fogh Rasmussen om te praten over wat zij zien als een voortdurende lastercampagne in Deense openbare kringen en media tegen islam en moslims. Hun brief eindigt met: we betreuren [de cartoons en diverse andere uitingen in de media] en dringen erop aan dat uw regering alle verantwoordelijken onder handen neemt in overeenstemming met de wetten van het land, in het belang van inter-religieuze harmonie, betere integratie, en Denemarkens relaties in het algemeen met de moslimwereld. Premier Rasmussen antwoordde per brief, dat hij een ontmoeting weigerde, en: ‘de Deense regering heeft geen middelen om de pers te beïnvloeden. Wie zich beledigd voelt kan een rechtszaak aanspannen’. 27 oktober 2005: een twintigtal moslimorganisaties, verenigd in de Islamisk Trossamfund, klaagt Jyllands-Posten wegens godslastering aan. Op 6 januari besluit de Officier van Justitie te Viborg om het onderzoek niet door te zetten. De organisaties gaan tegen dit besluit in beroep. 3 tot 11 december 2005: vijf Deense moslims, namens het ‘Europees Comité tot Verering van de Profeet’ en onder leiding van imam Mohamad Al-Khaled Samha, bezoeken in EgypteAlienated Danish Muslims Sought Help from Arabs, Spiegel, 2 januari 2006. onder andere de grootmoefti, een leider van de Arabische Liga, de sjeik van de Al-Azhar-universiteit en een adviseur van de minister van Buitenlandse Zaken. Ze zouden een dossier bij zich hebben dat een vermeende sfeer van islamofobie en afwijzing van moslims in Denemarken en West-Europa zou moeten illustreren, bestaande uit de Jyllands-Posten-cartoons en verder onder andere een cartoon van Mohammed als duivelse pedofiel, een foto van een hond die een biddende moslim bestijgt, een foto van een deelnemer – man vermomd met varkenssnuit en varkensoren What the Muhammad cartoons portray, BBC News. Gearchiveerd op 13 februari 2023. – aan een varken-schreeuw-wedstrijd, en een televisie-interview met Ayaan Hirsi Ali. 17 tot 31 december 2005: nieuwe delegaties van het ‘Europees Comité tot Verering van de Profeet’ (zie bij 3 december) zouden in Libanon de grootmoefti, de belangrijkste Sjiitische sjeik en de patriarch van de Maronitische Kerk hebben bezocht, en verder in Syrië de Syrische grootmoefti, en ook Soedan, Marokko, Algerije en Qatar hebben bezocht. December 2005: de ministers van Buitenlandse Zaken van de Arabische Liga bekritiseren de Deense premier voor de manier waarop hij met de zaak is omgegaan. 1 januari 2006: de Deense premier benadrukt in zijn nieuwjaarstoespraak het belang van vrijheid van meningsuiting, vrijheid van religie en wederzijds respect. 10 januari 2006: de Noorse krant Magazinet herdrukt de cartoons. 21 januari 2006: de International Union of Muslim Scholars schaart zich achter een consumentenboycot van Deense producten. 26 januari 2006: Saoedi-Arabië start een handelsboycot. 29 januari 2006: Libië sluit zijn ambassade in Denemarken. 30 januari 2006: Hoofdredacteur Carsten Juste van Jyllands-Posten publiceert een verklaring op internet in het Deens, ArabischJyllands-Posten's letter in Arabic en Engels. Daarin zegt hij:Ærede medborgere i den muslimske verden, Deense tekst van Jyllands-Posten van 30 januari 2006, 21.31 uur. Later op website van Nordiskt Nätverk för Vuxnas Lärande. Honourable Fellow Citizens of the Muslim World, Jyllands-Posten, oorspronkelijk gepubliceerd op 30 januari 2006, 21.44 uur. (...) Ernstige misverstanden betreffende een aantal tekeningen van de profeet Mohammed hebben geleid tot veel woede en, recentelijk, ook boycot van Deense goederen in moslimlanden. Sta mij toe deze misverstanden recht te zetten. (...) Jyllands-Posten publiceerde twaalf verschillende ideeën van cartoonisten van hoe de profeet Mohammed er zou kunnen hebben uitgezien. Dat vond plaats in het kader van een lopend publiek debat over vrijheid van meningsuiting, een vrijheid die in Denemarken wordt gekoesterd.
Naar onze mening waren de twaalf tekeningen sober, en ze waren niet krenkend bedoeld. Ze waren ook niet strijdig met Deense wetgeving, maar ze hebben ontegenzeggelijk veel moslims gekrenkt, en daarvoor bieden wij onze excuses aan. (...) 3 februari 2006: op de Deense tv veroordeelt Aboe Laban (zie 9 oktober) de boycot van de Deense producten, maar op de Arabische zender Al-Jazeera steunt hij de boycot. 24 februari 2006: In de Nigeriaanse steden Potiskum en Kontagora in het noorden en in Enugu in het zuidoosten van het land vinden rellen plaats naar aanleiding van de cartoons over Mohammed in Denemarken. Er vallen meer dan honderd doden, vier kerken worden verwoest. 26 oktober 2006: De rechtbank in het Deense Aarhus spreekt de leiding van Jyllands-Posten vrij. Zeven Deense moslimorganisaties hadden een aanklacht ingediend, omdat zij vonden dat de teksten beledigend waren. De rechtbank achtte de prenten niet beledigend en vond dat de krant niet de bedoeling had om moslims te kleineren.'Mohammed-cartoons niet beledigend', NU.nl, 26 oktober 2006. 13 februari 2008: Drie moslims die een aanslag wilden plegen op Kurt Westergaard worden in Denemarken gearresteerd.Aanslag op cartoonist verijdeld, de Volkskrant, 13 februari 2008. Naar aanleiding daarvan publiceren een aantal kranten uit solidariteit met de tekenaar opnieuw de cartoons. 27 maart 2008: De prent van 'Mohammed' met op zijn hoofd een tulband in de vorm van een bom met aangestoken lont, heeft een prominente rol gekregen in het begin en einde van de korte film Fitna van Geert Wilders. 4 juni 2008: In de Noorse krant Adresseavisens wordt naar aanleiding van een aanslag in Pakistan een nieuwe spotprent afgedrukt. 1 januari 2010: Een 28-jarige Somaliër weet in de nacht van 1 januari 2010 het huis van Kurt Westergaard binnen te dringen en probeert de cartoonist met een bijl en een mes te doden. Westergaard weet naar de beveiligde badkamer te vluchten, en waarschuwt daar met een druk op een noodknop de politie. Gearriveerde politie schakelt de Somaliër uit en arresteert hem.NRC Handelsblad 4 januari 2010; Mislukte aanslag op "Mohammed-cartoonist", deredactie.be, 2 januari 2010.
Reacties Protestacties binnen islamitische landen