thumb|Kerk en Pastorij De Sint-Agapituskerk is de parochiekerk van Vliermaal, gelegen aan de Leopold III-straat. Het is een van de weinige kerken die gewijd is aan de Heilige Paus Agapitus I.
Huidige classicistische kerk De huidige Sint-Agapituskerk is een 18e-eeuws classicistisch bouwwerk, opgetrokken in baksteen. Het gebouw is een noordoost georiënteerde driebeukige pseudobasiliek met een schip van vijf traveeën en een koor van één rechte travee met een halfronde sluiting. Het interieur is voorzien van een tongewelf. De romaanse westtoren uit de 10e-11e eeuw bleef behouden en werd geïntegreerd in het nieuwe kerkgebouw.
Aan het einde van de 18e eeuw verkeerde de oude kerk in slechte staat. Door een langdurig geschil tussen de parochie en het kapittel van Hoei over de financiering van herstellingen, werd de kerk in 1778 onbruikbaar verklaard.
Na een gerechtelijke beslissing werd het kapittel van Hoei verplicht de bouw van een nieuwe kerk te financieren met de opbrengsten van de tienden van Vliermaal. De werken begonnen in 1783 met de afbraak van de oude kerk. Op 9 november 1783 werd de eerste steen gelegd en in september 1785 was het nieuwe kerkgebouw voltooid.
De kerk werd gebouwd met lokaal gewonnen materialen. De bakstenen werden ter plaatse gebakken. Op 2 oktober 1785 vond de eerste hoogmis plaats in het nieuwe gebouw. Het hoogaltaar werd in 1786 geplaatst en in 1789 ingewijd. De kerk werd toegewijd aan de Heilige Agapitus, met de Heilige Lucia als patrones.Steenmeijer Architecten, Beheersplan Parochiekerk Sint-Agapitus met kerkhof en pastorie met pastorietuin, in Vliermaal (Kortessem), 2022.
Bij Koninklijk Besluit van 5 augustus 1996 werd de bestaande bescherming van de romaanse toren uitgebreid tot het volledige kerkgebouw en de kerkhofmuur. Tegelijk werden de pastorie, de pastorietuin en het kerkhof beschermd als dorpsgezicht.
Het kerkgebouw wacht momenteel op een herbestemming.
Toren De westtoren van de Sint-Agapituskerk is het oudste bewaarde deel van het kerkgebouw. Op basis van bouwkundig onderzoek wordt de onderbouw gedateerd in de 11e eeuw en de bovenbouw in de 12e eeuw. De toren is opgetrokken in romaanse stijl met plaatselijk ontgonnen en gerecupereerde materialen, waaronder mergelsteen, silex, kalksteen, puimsteen en Romeinse tegulae, verwerkt in een onregelmatig metselverband (opus incertum). Beweerd wordt dat deze materialen afkomstig waren van de Romeinse omwalling van Tongeren.
Kenmerkend zijn de massieve muren met slechts enkele kleine lichtopeningen en galmgaten. Tijdens de middeleeuwen had de toren vermoedelijk naast een religieuze ook een defensieve functie. Bij de bouw van de huidige kerk in 1783 bleef de romaanse toren behouden en werd hij geïntegreerd in het nieuwe kerkgebouw.
De romaanse toren werd op 19 januari 1935 bij Koninklijk Besluit beschermd.
De Romaanse kerk (11e eeuw - 1783) Over het oorspronkelijke kerkgebouw is weinig bekend. Vermoedelijk werd een houten of lemen kapel in de 11e eeuw vervangen door een romaanse stenen kerk. Bouwkundig onderzoek in 1980 wees uit dat de toren en het oorspronkelijke kerkgebouw waarschijnlijk gelijktijdig werden opgericht. Daarbij werden resten van de romaanse kerk aangetroffen die later werden ingewerkt in de toren en de huidige kerk uit 1783.
De romaanse kerk bestond uit drie traveeën en drie beuken, gescheiden door vierkante of rechthoekige pijlers. Het interieur was sober ingericht. Het 13e-eeuwse doopvont, dat nog steeds in de kerk bewaard wordt, is een van de weinige overgebleven elementen uit deze bouwfase.
In 1066 kwam het patronaatsrecht van de parochie aan het Onze-Lieve-Vrouwekapittel van Hoei. Het Romaanse gebouw werd herhaaldelijk hersteld en vergroot, zoals in 1597 en 1727. In 1778 echter, werd de kerk onbruikbaar verklaard en moest een nieuwe kerk worden gebouwd.
Meubilair thumb|Interieur Sint-Agapituskerk De kerk heeft een rijke inventaris, stammend uit de 13e tot 20e eeuw:
Romaans doopvont uit de 13e eeuw. Het dienstaltaar, vervaardigd uit delen van de voormalige preekstoel en communiebank (beide 18e-eeuws). Barok portiekaltaar met Lodewijk XVI-motieven, daterend uit 1776–1800. Het bevat centraal het schilderij Onze-Lieve-Vrouw Tenhemelopneming. Het altaar is vermoedelijk afkomstig uit het voormalige cellenbroedersklooster van Hasselt. Het vervangt het eertijds altaar uit 1786. Twee zijaltaren (begin 19e-eeuw), gewijd aan de Heilige-Jozef en Onze-Lieve-Vrouw. Het oksaal is 19e-eeuws, evenals het romantische orgel in neobarokke kast (1885) vervaardigd door Pereboom & Leijser. Diverse heiligenbeelden, waaronder een Christus aan het Kruis en een Sint-Jan-Evangelist, beide uit de 13e eeuw. Ook een Sint-Blasiusbeeld (1500-1510), een Sint-Luciabeeld (1530-1540), een Sint-Agapitusbeeld (ongeveer 1600) en een 17e-eeuws Sint-Sebastiaanbeeld. Voorts een Augustinusbeeld en een Johannes de Deo (beide omstreeks 1700 uit de school van Jean Del Cour). De schilderijen dateren uit de 18e eeuw (Onze-Lieve-Vrouw, door Johannes-Evangelist aangewezen aan de Heiligen Bonaventura, Augustinus en Gregorius; Sint-Elisabeth; Sint-Augustinus), of uit de 19e eeuw (Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekte Ontvangenis; Christus aan het Kruis). Twee biechtstoelen uit de 18e-eeuw, Lodewijk XV-stijl en classicistisch.
Tegen de buitenmuur van het schip hangt een neogotisch, gepolychromeerd calvariekruis uit de 19e-20e eeuw.
De begraafplaats bezit een, vermoedelijk 14e-eeuws, gotisch grafkruis, dat tegen de buitenmuur van de kerk is gemetseld. Een ander grafkruis dateert 1632.
Pastorie Aan de linkerzijde, in lijn met de kerk, ligt de pastorie van de Sint-Agapitusparochie uit de 19e-eeuw.
Externe links Onroerend erfgoed Kerken in Vlaanderen
Agapitus Categorie:Onroerend erfgoed in Kortessem Categorie:Beschermd monument in Vlaanderen