thumb|Topografische kaart van gemeente Noordwijk thumb|De Vuurtoren van Noordwijk aan Zee bij daglicht thumb|Hoofdstraat met Kapel aan Zee thumb|Noordwijk en omgeving thumb|Noordwijk, de Sint-Jeroenskerk thumb|Oude Jeroenskerk Noordwijk () is een dorp en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De gemeente telt inwoners (, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 74,94 km² (waarvan 16,57 km² water).
Kernen De gemeente bestaat sinds de fusie met de gemeente Noordwijkerhout uit vier kernen. Noordwijk aan Zee, vanouds een vissersdorp, is een badplaats met een lange kuststrook van circa 13 km geworden. Van het vrije strand (na het strand van Katwijk) tot en met Langevelderslag. Ongeveer 3 km kuststrook ligt daadwerkelijk voor de bebouwde kom van Noordwijk aan Zee. Noordwijk aan Zee kent twee boulevards die beide vernoemd zijn naar een koningin, de Koningin Wilhelmina Boulevard en de Koningin Astrid Boulevard. Noordwijk-Binnen straalt in de oude kern de rust uit van vroeger eeuwen. In 1992 is de oude dorpskern aangewezen als beschermd dorpsgezicht op grond van de Monumentenwet. Noordwijkerhout, een dorp en voormalige gemeente ten noordoosten van Noordwijk. De Zilk, een dorp met circa 2190 inwoners, grenzend aan Hillegom en Vogelenzang.
Naast deze vier kernen is er De Klei, een buurtschap ten zuiden van Noordwijk-Binnen. Ook Langevelderslag wordt tot Noordwijk gerekend.
Noordwijk aan Zee Tot begin 19e eeuw is de visserij in Noordwijk aan Zee de belangrijkste vorm van inkomsten gebleven. Later begon de bevolking zich steeds meer op het toerisme te richten. Per jaar vinden ruim 1 miljoen overnachtingen plaats. Noordwijk aan Zee bestaat uit verschillende wijken en ligt op de duinen. Er zijn diverse horecagelegenheden zoals hotels, uitgaanscentra en restaurants (ook op het strand) en er is een winkelcentrum dat een zondagsopenstelling kent. Jaarlijks vinden er evenementen plaats aan de boulevard rondom de vuurtoren op het Vuurtorenplein. De gemeente heeft een KNRM reddingsstation en een hervormde kerk (1647) met kansel uit de 17e eeuw.
Een klein deel van de autochtone bevolking van Noordwijk aan Zee spreekt (vanouds) Noordwijks, een oorspronkelijk Hollands dialect dat sterk lijkt op onder meer het Katwijks en het Schevenings. Het locofaulisme voor inwoners van Noordwijk aan Zee is Blauwdotters.
Tussen Noordwijk aan Zee en de Langevelderslag ligt, ter hoogte van Noordwijkerhout, ontvangststation Radio Nora.
Noordwijk-Binnen Noordwijk-Binnen werd in eerder tijd vooral gekenmerkt door het werk in de bloembollenteelt. Het grondgebied van Noordwijk bestaat nog voor een groot deel uit geestgronden. Samen met omliggende gemeenten wordt hierdoor de Bollenstreek gevormd.
In de gemeente is ESTEC gevestigd, een Europees centrum voor ruimteonderzoek en technologie, de grootste vestiging van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Het bezoekerscentrum van ESTEC, Space Expo, is een grote ruimtevaarttentoonstelling. De ESTEC ligt ver buiten de bebouwde kom van Noordwijk en grenst aan de Katwijkse kern Katwijk-Noord aan de duinkant.
Noordwijkerhout Tot 2019 was Noordwijkerhout een zelfstandige gemeente. Het dorp ligt in het hart van de Duin- en Bollenstreek en in het midden van de gemeente Noordwijk. Het ligt hemelsbreed drie kilometer verwijderd van de Noordzee.
De bollenteelt is van groot belang voor Noordwijkerhout, het kent de grootste hoeveelheid bollengrond in de regio. Het Bloemencorso Bollenstreek komt elk jaar door het dorp heen. Daarnaast wordt er in Noordwijkerhout elk jaar carnaval gevierd, dit in tegenstelling tot de andere dorpen uit de Duin- en Bollenstreek.
De provinciale weg N206 gaat dwars door Noordwijkerhout heen. Er geldt een maximumsnelheid van 80 kilometer per uur met louter ongelijkvloerse kruisingen.
De Zilk Het dorp De Zilk is de kleinste dorpskern van de gemeente met nog ongeveer tweeduizend inwoners. Het ligt in het uiterste noorden tegen de grens met Noord-Holland en het ligt hemelsbreed vier kilometer van zee. Net als in Noordwijkerhout wordt hier carnaval gevierd.
Zweefvliegveld 'Het Langeveld' ligt ten westen van De Zilk in de Amsterdamse Waterleidingduinen. Het is volgens de producent van de PAL-V vliegende auto ook geschikt voor het te zijner tijd daar opstijgen en landen van dit voertuig.https://www.pal-v.com/en/elevate-your-life
De N206 vanuit Leiden is een lange, rechte weg en maakt op de provinciegrens bij De Zilk een 90-gradenboog landinwaarts, en loopt dan nog door naar Aerdenhout.
Geschiedenis en etymologie De eerste sporen van bewoning van Noordwijk-Binnen zijn gedateerd op circa 20e eeuw v. Chr. In Noordwijk aan Zee verschenen de eerste echte bewoners omstreeks 1200, vermoedelijk vissers. In 847 werd de plaats aangedaan door een Schotse benedictijn, genaamd Jeroen van Noordwijk. Hij bouwde een kapel en deed missiewerk. In 856 werd hij gevangengenomen door de Noormannen en gemarteld. Op 17 augustus 856 werd hij onthoofd. Rond 980 werd er te zijner ere een romaanse kapel gebouwd, die spoedig een bedevaartsoord werd. In 1303 werd deze kapel vervangen door een grote stenen kerk. Dit was de voorloper van de huidige Sint-Jeroenskerk.
Noordwijk wordt voor het eerst genoemd in een giftbrief van de koning van Lotharingen aan Gerolf, graaf van West-Frisia, op 4 augustus 889. Daarin stond dat hij werd beleend met de ambachtsheerlijkheid "Nortgo", de oude naam van Noordwijk. Northgo betekent "go (of gouw) ten noorden", dat wil zeggen, woongebied of parochie ten noorden van de Rijn. Vergelijkbare namen komen voor in Friesland en Groningen in Wolvega en Hunsingo.
Hoe de naam "Nortgo" in "Noordwijk" heeft kunnen veranderen is het gevolg van een reeks van klankveranderingen en herinterpretaties. Vermeldingen aan het eind van de 12e eeuw laten zien dat de beklemtoonde -go (9e eeuw) en -ga (10e eeuw) een onbeklemtoonde -ge of -ke is geworden, en dat een onbeklemtoonde klinker voor -ge ingevoegd kon worden, wat resulteerde in "Nortege", "Norteke" en "Nortike". In deze vorm kon de laatste klinker vervolgens wegvallen, wat tot "Noortich" en "Nortic" leidde. Herinterpretatie door 13e-eeuwse schrijvers leverde namen op als "Nortdijc" en "Nortdike" op. Dat uiteindelijk niet "Noorddijk" maar "Noordwijk" de definitieve naam is geworden, is een ander geval van herinterpretatie. Omdat de naam van de buurgemeente Katwijk in het plaatselijk dialect werd uitgesproken als "Kattek" of "Kattik", werd in overeenstemming daarmee uit "Noortek" of "Noortik" de plaatsnaam "Noordwijk" gevormd. De grote omslag naar -wijk heeft ergens plaatsgevonden tussen 1459 en 1541.Moerman, H.J., Nederlandse plaatsnamen, p. 277, Leiden, 1956 en Meijer, A.H., "Straatnamenboek van Noordwijk" pp. 22-23, Hilversum, 1992
Op 1 april 1398 verleende graaf Albrecht van Beieren op verzoek van enkele bewoners aan Noordwijk stadsrechten, maar op 12 maart 1399 trok hij de verlening weer in met als reden dat de aanvragers niet gerechtigd waren tot dit verzoek. Het gevolg hiervan was dat er nooit stadsmuren en poorten gebouwd zijn. Noordwijk behield wel zijn status van ambachtsheerlijkheid.Meijer, A.H. (1992) Straatnamenboek van Noordwijk: Noordwijks historie vanuit de straatnaam
In 1429 werd Noordwijk officieel door de bisschop van Utrecht tot bedevaartsoord verheven. Het belangrijkste relikwie was een schedel die werd ontdekt in de Sint-Jeroenskerk en waarvan men aannam dat deze toebehoorde aan Sint-Jeroen. In 1450 werd Noordwijk-Binnen getroffen door een grote brand, daarbij werd de kerk verwoest. In de 16e eeuw kwam er door de Reformatie een einde aan het bestaan van Noordwijk als bedevaartsoord. De schedel van Sint-Jeroen is sindsdien spoorloos. Volgens de overlevering moet zijn schedel in de kerk begraven liggen.
In de tijd van de Reformatie kwam er een einde aan Noordwijk als bedevaartsoord. Hoewel Noordwijk-Binnen overwegend katholiek bleef, kreeg Noordwijk aan Zee een protestants karakter, net als de meeste andere vissersdorpen. De kerken hebben een duidelijk stempel gedrukt op het gebeuren in het dorp. Zo kwamen er in de Tachtigjarige Oorlog nogal wat geuzen uit Noordwijk aan Zee. Zij kregen het flink te verduren onder de Spanjaarden, terwijl het katholieke Noordwijk-Binnen gespaard bleef.https://noordwijk.org/nl/historie.php
Noordwijk had in 1474 een vloot van 38 schepen. De vloot met zogenaamde bomschuiten voer uit vanaf het strand. Er werd hoofdzakelijk haring, kabeljauw, schelvis, wijting en schol gevangen. Het was een hoofdbron van inkomsten voor het dorp tot omstreeks 1700, toen inwoners van Noordwijk-Binnen meenden een beter bestaan te kunnen opbouwen in de kruidenteelt. De visserij werd daarna hoofdzakelijk door inwoners van Noordwijk aan Zee bedreven. Er was gebrek aan bestuurders- en ondernemersgeest en de inkomsten waren laag. In 1913 voer voor de laatste maal een bomschuit uit. Ook Noordwijk-Binnen profiteerde van de visserij met de lijnbanen, waarmee touw werd gemaakt.
In de 18e en 19e eeuw werden in Noordwijk-Binnen kruiden geteeld. Noordwijk-Binnen was het belangrijkste kruidencentrum van Nederland. De kruiden werden verhandeld in Amsterdam en gebruikt voor medicinale toepassingen. Door de opkomst van chemisch bereide geneesmiddelen verdween de kruidenteelt tegen het einde van de 19e eeuw. Ook bleek in 1880 dat de zandbodem van Noordwijk zich uitstekend leent voor bloembollenteelt. Er vestigden zich in korte tijd zo'n 250 bloembollenkwekers in Noordwijk, die veel duinzand afgroeven. Er werden met name tulpen, narcissen en gladiolen verbouwd.
thumb|Noordwijk en strand in de periode 1920-1940. In 1866 werd Noordwijk een badplaats. Omdat het zeewater medicinale werking scheen te hebben kwamen er mensen met een koetsje een dagje naar het strand. In 1883 werd de ‘Maatschappij Noordwijk tot exploitatie van Duingronden’ opgericht. Deze kocht een groot duinterrein aan de zuidkant van Noordwijk om er een villawijk te bouwen en schakelde de tuinarchitect Dirk Wattez uit Bussum in. Hij projecteerde een ruim 1200 meter lange boulevard langs het strand met hierachter ruim opgezette slingerende wegen, waaraan een aantal villa's kon worden gebouwd. In maart 1883 werd met de uitvoering begonnen. Ook werd rond die tijd de eerste paal van Huis ter Duin geslagen. Zoals zo veel hotels elders richten die van Noordwijk zich meer en meer op de markt van de zakelijke bijeenkomsten. Zo gebruikt het Nederlands voetbalelftal Huis ter Duin voor overnachtingen tijdens bijeenkomsten en tot en met 2018 werd dit hotel ook gebruikt voor overnachtingen als er interlandtrainingen werden gehouden op Sportpark Nieuw Zuid in Katwijk aan Zee. In 2018 verhuisden de trainingen van het Nederlands Elftal naar Zeist.
Politiek Gemeenteraad
De gemeenteraad van Noordwijk bestaat sinds de fusie met Noordwijkerhout uit 29 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998: +GemeenteraadszetelsPartij19982002200620102014201820222026Partij voor de Inwoners------45VVD4242 (3)555GroenLinks-PvdA----2--4CDA44343 (4)544FVD-------2NZLokaal-----542PUUR Noordwijk---78432D661112Lijst Salman Noordwijk----3422HELDER-------1GroenLinks22PvdA11Bruisend Noordwijk------1-Noordwijk Zelfstandig----2 (0)---VVD / JES Noordwijk---6----Progressieve Combinatie Noordwijk4443----Wat Noordwijk Wil / Liberaal Noordwijk---1----Welzijn en Senioren--2-----JES--2----Verenigd Noordwijk352-----Noordwijk Totaal-31-----ChristenUnie111-----Noordwijks Belang4------De Noordwijker1-------Totaal2119192121272729
Fusie met Noordwijkerhout Op 1 januari 2019 is de gemeente Noordwijk gefuseerd met de voormalige gemeente Noordwijkerhout. De nieuwe gemeente heeft een gemeentekantoor in Noordwijkerhout en een gemeentehuis in Noordwijk. De raadsvergaderingen van de fusiegemeente vinden plaats in het Atrium van het gemeentekantoor in Noordwijkerhout (Herenweg 4).
College van burgemeester en wethouders