Spoorlijn 19

De N74 (ook wel Limburgse Noord-Zuidverbinding genoemd) is een Belgische weg in West-Limburg. De weg wordt beheerd door het Vlaams gewest, en staat in Noord-Limburg bekend als A24, naar de geplande autosnelweg waartegen in de jaren 1970 weerstand bestond. Sinds 2005 is het gedeelte tussen de Nederlandse grens, waar de weg aansluit op de Nederlandse N69, en Hechtel gerealiseerd, uitgevoerd als 2x2-autoweg met gescheiden rijbanen. Tussen Helchteren en Zonhoven loopt de N74 over het tracé van de N715. Na de kruising met de E314 ten zuiden van Houthalen-Helchteren loopt de weg verder richting Hasselt.

Geschiedenis Vroege geschiedenis De geschiedenis van de noord-zuidverbinding in Belgisch Limburg gaat terug tot 1712. Dat jaar beslist het prinsbisdom Luik een kasseiweg aan te leggen die Luik met 's-Hertogenbosch verbindt via Hasselt. In 1789 is de kasseiweg volledig aangelegd tussen Luik, Hasselt en Lommel. Aanvankelijk was er weinig bebouwing langs deze weg. Met de komst van de Kempense mijnzetels neemt de bevolking toe. In de jaren 60 krijgt de weg de naam Grote Baan, wat nog steeds de lokale naam van de N74 in Houthalen-Helchteren is. Het verkeer op de Grote Baan neemt toe en de weg wordt verbreed tot 2x2 rijstroken. In 1971 sloot de weg aan op de E314, het belangrijkste verkeersknooppunt van Limburg.Geschiedenis van de Oude Baan, noordzuidlimburg.be, geraadpleegd op 13 augustus 2018.

Jaren 70 In 1971 besliste de minister van openbare werken Jos De Saeger (CVP) tot de aanleg van de snelweg ten noorden van Hasselt. Hiervoor werd alvast op 4 november 1971 de Intercommunale E39 opgericht. Het waren immers vooral de Noord-Limburgse gemeenten die ijverden voor de aanleg van een snelweg om hun regio te ontsluiten en op de Belgische en Nederlandse snelwegen aan te sluiten.A24 - Eindhoven-Hasselt-Hoei (De Limburgse 'Noord-zuidverbinding'), wegen-routes.be, geraadpleegd op 12 augustus 2018. De A24 verscheen in 1972 in het zeer ambitieuze autosnelwegenprogramma als een autosnelweg van Eindhoven via Hasselt en Sint-Truiden naar Hoei.Het autosnelwegenprogramma van 1972, wegen-routes.be, geraadpleegd op 12 augustus 2018. Er werden vier oost-west gerichte toevoerwegen voorzien: N71 Hamont - Lommel, met een mogelijke verdere verbinding tussen Lommel en de E34 bij Retie. Deze verbinding werd effectief aangelegd, zij het (nog) niet helemaal tot in Hamont. N73 Kessenich - E313 bij Tessenderlo. Deze route is deels gerealiseerd. N75 Lanklaar - Hasselt via Genk, Bokrijk en de tuikabelbrug van Godsheide. Deze weg is aangelegd tussen Lanklaar en Genk. N718 Tongeren - Sint-Truiden. Slechts voor een zeer beperkt deel aangelegd tussen Zepperen/Ordingen en Melveren.

Begin 1973 werd het tracé vastgelegd bij Koninklijk Besluit, waarbij de weg tussen Hasselt en Genk passeerde. Eerder hadden natuurverenigingen zich gegroepeerd in de Natuurbeschermingsactie Limburg (NAL) en gepleit voor een meer oostelijk tracé dat ten oosten van Genk passeerde. Aanvankelijk werden immers drie tracés bestudeerd: een ten westen van Hasselt, een tussen Hasselt en een ten oosten van Genk. Deze laatste, die volgens de NAL het minst natuurbeschadigend zou zijn, zou echter te ver van de economisch belangrijke plaatsen liggen. Bijgevolg koos men voor het tracé tussen Hasselt en Genk. Enkel het tracé tussen de Nederlandse grens en Brustem (bij Sint-Truiden) zou het statuut van autosnelweg krijgen.KB van 24 januari 1973 tot indeling van de ontworpen openbare weg Eindhoven-Brustem bij de categorie der autosnelwegen, BS 4 april 1973, 4042. Voor het gedeelte door Haspengouw rees er protest vanwege landbouwers en de nieuwe minister Alfred Califice (PSC) was hieraan tegemoetgekomen. Hij stelde het vak Brustem-Hoei als expresweg op.

Men begon met de werken in het noorden van de provincie en tussen Hasselt en Sint-Truiden. Deze laatste weg werd eerst als expresweg gebouwd om daarna tot autosnelweg omgebouwd te worden. Het noordelijke deel werd wel als volwaardige autosnelweg aangelegd. Zelfs de toevoerweg N71 kreeg een volledig gescheiden 2x2 rijbaan over de lengte dat deze gelijk liep met de snelweg in aanbouw. Zo werd de brug over het Kanaal Bocholt-Herentals voorzien voor acht (4x2) rijstroken: de A24 zou de vier binnenste rijstroken gebruiken en de N71 zou de buitenste rijbanen gebruiken. Enkel deze laatste werden geasfalteerd. Om deze reden heeft de huidige N74 op dit gedeelte een extra brede middenberm.

In 1974 richtten natuurliefhebbers Aktiekomitee 24 op. Het tracé tussen Hasselt en Genk doorkruiste maar liefst vijf natuurgebieden en dit vonden de leden van het actiecomité onaanvaardbaar, maar ondanks de steun hiervoor weigerden politici toe te geven. Na een kritische kosten-batenanalyse in 1975, het zogeheten 'Kirschenrapport', die de A24 een lage prioriteit gaf, werd in het autosnelwegenprogramma van 1976 de A24 ingekort tot het deel ten noorden van de E313.Het autosnelwegenprogramma van 1976, wegen-routes.be, geraadpleegd op 12 augustus 2018. Het deel tussen Hasselt en Sint-Truiden, de huidige N80, zou nooit omgebouwd worden tot autosnelweg. Het protest, vanuit de Boerenbond en de natuurverenigingen, breidde echter uit; in die mate dat in 1977 het Aktiekomitee 24 in hongerstaking ging en een in opbouw zijnde brug in Overpelt in brand werd gestoken. In hetzelfde jaar werd Guy Mathot (PS) minister van openbare werken. Hij ging grotendeels in op de vragen van de actiecomités; hij degradeerde de weg in aanbouw tot een expresweg, de N74, en besliste om de weg tussen Hechtel/Helchteren en Hasselt niet aan te leggen. De expresweg zou ten zuiden van Hechtel aansluiten op de bestaande weg die door de kernen van Helchteren en Houthalen voerde. De reservatiestrook voor de omleiding ten westen van Helchteren en Houthalen werd echter wel ingetekend op het gewestplanKB 30 april 1979.

Jaren 80 In de jaren nadien werd verder gebouwd aan de N74 in Noord-Limburg, maar ondanks het statuut van expresweg kreeg de weg de eigenschappen van een autosnelweg: volwaardige ongelijkvloerse knooppunten, pechstroken, flauwe bochten. In 1981 werd het meest noordelijke deel opengesteld in de gemeenten Lommel, Neerpelt en Overpelt tot en met de op- en afrit bij Eksel (Winner) en Lindel. Ten zuiden van de aansluiting van de N71 in Overpelt werd aanvankelijk enkel de westelijke rijbaan geopend als een tweevaksweg. In 1980 was de Vlaamse Executieve verantwoordelijk geworden voor bouwvergunningen. De Vlaamse administratie werkte verder aan de N74, maar op het terrein werd er nog maar weinig nieuwe weg aangelegd. Wel werd in de jaren 80 een kort stuk van de bestaande weg in Helchteren verbreed tot een 2x2-profiel, conform de beslissing van Guy Mathot in 1977, zodat de Grote Baan een 2x2-profiel kreeg van de A2/E314 tot Helchteren. Er rees twijfel om bij Hechtel-Eksel de omleiding niet ten westen van Hechtel en Eksel te laten gaan. Uiteindelijk werd toch voor het oorspronkelijke tracé langs het oosten gekozen.

In 1988 werd Johan Sauwens (VU) de eerste Vlaamse minister van openbare werken. Sauwens was een tegenstander van een omleiding. Er zou niet genoeg verkeer op de huidige weg zitten om een omleiding te verantwoorden en hij koos in 1989 voor de bestaande doortocht (N715) door de dorpen Winner, Eksel en Hechtel.

A69 in Nederland De Nederlandse A69 (oorspronkelijk een rijksweg) moest een doortrekking van de Belgische A24 van de grensovergang tot het knooppunt De Hogt in Veldhoven voorzien. Het voorgestelde tracé liep door het dal van de Dommel, maar zou gebruikmaken van de reeds bestaande rijksweg (N69). In 1983 en 1986 werden de tracébesluiten genomen, maar in 1988 werd in een kroonberoep uitspraak gedaan tegen de autosnelweg. Het plan om de A69 aan te leggen werd bijgevolg geschrapt, maar enkele jaren nadien besloot het Europees Hof van Justitie dat het Nederlandse kroonberoep niet rechtsgeldig was. In plaatsen langs de N69 zoals Waalre en Valkenswaard ontstond een grote verkeersdrukte, maar het gebied waardoor de A69 zou lopen had een grote ecologische waarde. Hierop bevestigde de Nederlandse minister van Verkeer en Waterstaat Tineke Netelenbos (PvdA) in 1998 dat de A69 niet zou worden aangelegd. Op deze wijze werd het dal van de Dommel niet geschaad.Geschiedenis N69, website Rijksweg 69, geraadpleegd op 13 augustus 2018. Gearchiveerd op 14 december 2019.

De leefbaarheid in Waalre en Valkenswaard kreeg meer te lijden onder de verkeersdrukte op de N69. Het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE) liet een milieueffectrapportage en een verkeerstelling uitvoeren, waaruit bleek dat de weg zodanig veel werd gebruikt door nationaal en internationaal verkeer de N69 volgens het SRE geen regionaal probleem was. Hierop werd het Rijk om hulp gevraagd, maar deze oordeelde dat de drukte op de N69 een regionaal probleem was en weigerde ondersteuning te leveren. Bijgevolg werd de weg op 1 januari 2009 overgedragen aan de provincie Noord-Brabant.

In 2011 is een oplossing bedacht voor de verkeersdrukte in Waalre en Valkenswaard: de N69 zal ten westen van Waalre en Valkenswaard naar Veldhoven leiden. Daar zal de weg aansluiten op de Nederlandse A67.Persbericht: Regio kiest voor Westparallel N69, provincie Noord-Brabant (17 juni 2011), geraadpleegd op 13 augustus 2018. De aanleg van de nieuwe weg begon in 2019 en zal duren tot 2021.Nieuwe Westparallel (N69) gaat er definitief komen, Studio 040

Jaren 90 en 00 De volgende minister, Theo Kelchtermans (CVP), was altijd een voorstander van de Limburgse noord-zuidverbinding geweest en ging terug door met de aanleg van de omleiding. Het verkeer op de bestaande weg nam immers ook toe, zodat de weg niet enkel zou moeten dienen om investeringen aan te trekken, maar ook voor reeds bestaand verkeer op de N715. Tevens kwam hij terug op de plannen van Guy Mathot voor een doortocht in Helchteren en Houthalen en greep hij terug naar de oorspronkelijke plannen van de A24 ten oosten van Houthalen en Helchteren. Een nieuw actiecomité onder de naam Noord-zuid Nooit kocht twee terreinen in Hechtel-Eksel. Deze werden verkaveld en verkocht. Het actiecomité, de NAL en enkele politici uit de regio Noord-Limburg trokken de geldigheid van de in het verleden afgeleverde bouwvergunningen in twijfel. Tevens kraakten zij onteigende huizen en een schoolgebouw.

Het was echter Kelchtermans' opvolger die een definitief tracé diende vast te leggen. Eddy Baldewijns (SP) koos eind 1996 voor het gewestplantracé ten westen van Houthalen en Helchteren. Hij voorzag een voltooiing van de N74 binnen vijf jaar. Ondanks de acties van de NAL en het actiecomité, werd in 1997 door de nieuwe impulsen onder Kelchtermans de westelijke rijbaan van de omleiding rond Hechtel-Eksel in gebruik genomen. Deze werd in 2002 verlengd tot de grens met de gemeente Houthalen-Helchteren, waar de N74 nog steeds overgaat in de N715 en op het tracé van de N715 loopt tot de kruising met de A2/E314. Deze verlenging doorkruist de vallei van de Zwarte Beek, wat aanleiding vormde voor natuurgroepen om actie te voeren. In 2005 werd de volledige oostelijke rijbaan in gebruik genomen tussen Overpelt en Helchteren. Aangezien de oude weg ten zuiden van Helchteren al over een 2x2-profiel beschikte, bestaat er in het noorden van Helchteren nog een flessenhals.

Eveneens rijpte echter een nieuw idee: een ondertunneling van de bestaande weg. De paars-groene regering-Dewael met bevoegd minister Steve Stevaert (SP) zette in op dit idee, net als zijn opvolger Kris Peeters (CD&V). De bewoners langs de N715 waren echter niet tevreden met een ondertunneling van de N715. De actiegroep Om-Nu! ijverde voor een omleidingsweg en nam zelfs deel aan de gemeenteraadsverkiezingen van 2006. Bijgevolg gingen ook andere lokale partijen voor de omleiding opteren. Minister Peeters besliste in 2007 dat het resterende gedeelte van de noord-zuidverbinding in twee fasen zal worden gerealiseerd.

Spartacusplan