thumb|De lezende Nescio (Ronald Tolman, 1991) aan de Rijksstraatweg te Ubbergen
Ubbergen () is een plaats in het zuiden van de Nederlandse provincie Gelderland.
Tegenwoordig maakt de plaats samen met een aantal andere deel uit van de grotere fusiegemeente Berg en Dal. De oorspronkelijke plaats Ubbergen werd in 1810 eerst samengevoegd met het nabijgelegen Beek, waarna deze nieuwe gemeente "Beek en Ubbergen" vanaf 1818 alleen de naam Ubbergen had. Tot en met 31 december 2014 bleef dit onder dezelfde naam een zelfstandige gemeente.
De gemeente Ubbergen telde op 1 mei 2014 9.404 inwoners (bron: CBS) en had een oppervlakte van 38,81 km² (waarvan 2,71 km² water).
Ligging en aangrenzende gemeenten Ubbergen ligt meteen ten oosten van Nijmegen-Oost. De plaats grenst aan de stadswijken Hunnerberg en Hengstdal (de Ubbergse Holleweg is hier deels de scheidingsweg). In het zuiden grenst Ubbergen bijna aan de Nijmeegse wijk Kwakkenberg (hiervan gescheiden door de Berg en Dalseweg). In het noorden grenst de plaats aan de voorheen zelfstandige gemeente Ooij en Persingen.
Geschiedenis De oudst bekende vermelding van de heerlijkheid Ubbergen dateert uit 1290. In de loop der eeuwen is het bezit hiervan overgegaan op de families Van Ooij, Van Boinenburg, Vijgh en Van Welderen. Later stond op deze plek het Huis te Ubbergen.
De kapel van Ubbergen werd in 1339 gesticht. Nadat het gebouw was beschadigd tijdens de Tachtigjarige Oorlog, kreeg de heer van Ubbergen in 1648 een subsidie vanuit Nijmegen om de kerk te herstellen.
Het dorp en de heerlijkheid Ubbergen zijn vanaf de middeleeuwen tot in de 19e eeuw gedomineerd geweest door het kasteel, later het Huis te Ubbergen. Het oorspronkelijke kasteel was in de 13e eeuw onderaan de heuvelrug gebouwd, om de handelsweg tussen Nijmegen en Kleef te controleren. Voor het agrarische dorp Ubbergen was het kasteel economisch van belang. Het in de 16e eeuw uitgebrande kasteel werd in 1715 vervangen door een nieuw landhuis, het Huis te Ubbergen. In 1868 werd dit landhuis (op het koetshuis na, dit is de huidige Villa Rozendal) ook weer afgebroken door de familie Dommer van Poldersveldt, die het stuk grond inmiddels in bezit had. De omvangrijke tuinen werden verkaveld ten behoeve van de bouw van villa's en kleine landhuizen, zoals de villa Ter Meer die met toegevoegd kloostercomplex van 1903 tot 1971 het onderkomen was van het meisjespensionaat Notre Dame des Anges.
De kapel bij het rijksmonument, thans een expositieruimte, is geïnspireerd door de Sainte Chapelle in Parijs.
In 1810 (de Franse tijd in Nederland) ontstond eerst de nieuwe gemeente Beek en Ubbergen.Gemeente Beek en Ubbergen, Regionaal Archief Nijmegen Deze eerste fusiegemeente werd op 1 januari 1818 opgevolgd door de gemeente Ubbergen. Deze gemeente omvatte ook Ooij en Persingen, plus nog de twee dorpen Kekerdom en Leuth (die tot dan toe bij Pruisen hadden gehoord). In 1868 kwam ook het niewgebouwde pand aan de Rijksstraatweg 139 nog aan de gemeente Ubbergen.Gemeente Ubbergen, Regionaal Archief Nijmegen
In 1824 werd de weg van Nijmegen naar Kleef geplaveid. Tot 1929 werd er op deze weg tol geheven.
Ubbergen heeft deel uitgemaakt van de Stadsregio Arnhem Nijmegen, een in 2014 opgeheven samenwerkingsverband.
Op 1 januari 2015 ging de gemeente Ubbergen op haar beurt, samen met de buurgemeenten Millingen aan de Rijn en Groesbeek, op in een nieuwe fusiegemeente die gedurende het eerste jaar daarna Groesbeek heette. Sinds 1 januari 2016 is de naam van deze gemeente Berg en Dal, naar het dorp dat eerder al was opgedeeld tussen de gemeentes Ubbergen en Groesbeek.
Overige kernen Andere kernen die tot de gemeente Ubbergen behoorden waren Beek, Berg en Dal (gedeeltelijk), Erlecom, Groenlanden, Kekerdom, Leuth, Ooij, Persingen, Tiengeboden, De Vlietberg en Wercheren.
Topografie 520px
Topografische gemeentekaart van Ubbergen, per september 2014
Gemeenteraad De gemeenteraad van Ubbergen bestond uit 13 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998: GemeenteraadszetelsPartij1998200220062010GroenLinks-PvdA3344Combinatie'904343CDA3222Ubbergen Anders-422VVD2111D66---1Totaal13131313
Het college van burgemeester en wethouders werd sinds 2005 gevormd door Combinatie 90 en Partij van de Arbeid/Groen Links. Aan de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 deed Ubbergen niet mee; in november van dat jaar waren er verkiezingen in Groesbeek, Ubbergen en Millingen aan de Rijn in verband met de fusie van deze gemeenten op 1 januari 2015.
Cultuur De dichter/schrijver Cees van der Pluijm woonde van 1997 tot en met 2004 op De Geest in Beek-Ubbergen en publiceerde vijftig gedichten over zijn woonplaats.
Monumenten In de gemeente waren er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie: Rijksbeschermd gezicht Ubbergen Lijst van rijksmonumenten in Ubbergen Lijst van oorlogsmonumenten in Ubbergen
Sportvoorzieningen en recreatie De populaire Natuurwandelroute N70 loopt door Ubbergen.
De in 1936 geopende Sint Maartenskliniek heeft haar hoofdvestiging op een kleine heuvel aan de zuidwestrand van Ubbergen, de Hengstberg 3, nabij de Berg en Dalseweg (de andere locatie van de kliniek is in Woerden).
Geboren in Ubbergen Frans Carel Gefken (1850-1909), politicus Bernard Toon Gits (1891-1918), schilder Hein Aalders (1923-2020), burgemeester van diverse gemeenten Vera van Hasselt (1924-2014), beeldend kunstenares Don Burgers (1932-2006), burgemeester van diverse gemeenten Amber (1970), muzikante Yelmer Buurman (1987), autocoureur
Stedenbanden Ubbergen heeft een stedenband met:(Inter)nationale samenwerking Gemeente Ubbergen Körmend (Hongarije), sinds 1999 Kranenburg (Duitsland)
Zie ook Lijst van burgemeesters van Ubbergen
Afbeeldingen
Categorie:Plaats in Gelderland Categorie:Beschermd dorpsgezicht in Nederland Categorie:Voormalige gemeente in Gelderland Categorie:Geografie van Berg en Dal