Nederweert (gemeente)

thumb|Topografische gemeentekaart van Nederweert Nederweert () (Limburgs: Ni-jwieërt) is een gemeente in de Nederlandse provincie Limburg. De gemeente ligt in de streek Midden-Limburg, telt inwoners () en heeft een oppervlakte van 101,78 km² (waarvan 2,10 km² water).

In de gemeente liggen naast het gelijknamige dorp Nederweert ook nog de dorpen Ospel, Ospeldijk, Nederweert-Eind en Leveroy. De gemeente Nederweert wordt doorsneden door drie kanalen: de Zuid-Willemsvaart, de Noordervaart en het kanaal Wessem-Nederweert. In het uitgestrekte buitengebied van Nederweert bevindt naast een aantal buurtschappen en gehuchten ook een drietal grote natuurgebieden: het Nationaal Park De Groote Peel, het Weerterbos en het vennengebied Sarsven en De Banen.

Naam Nederweert heette oorspronkelijk Meervelt (Meerfelt, Merefelt), hetgeen betekent 'veld omgeven door waterplassen', een typering van de plaatselijke terreingesteldheid. Later werd het Weert van den nedersten eynde. Dit laatste is verkort tot 'Nederweert'.G. van Berkel & K. Samplonius (2018), Nederlandse plaatsnamen verklaard, Dit als onderscheid met het naburige Weert, dat als Weert van de oversten eynde (ook wel Overweert) werd aangeduid.

Geschiedenis Nederweert was oorspronkelijk verbonden aan de schepenbank van Weert. Ergens in het begin van de 14e eeuw werd Nederweert van Weert afgescheiden. In 1419 werd voor het eerst melding gemaakt van een eigen schepenbank en heerlijkheid.

In de middeleeuwen behoorde Nederweert in kerkelijk opzicht tot het prinsbisdom Luik, een onderdeel van het Heilige Roomse Rijk. De heerlijkheid is in de zestiende eeuw bezit geweest van het de graven van Horn, die heer van Weert, Nederweert en Wessem waren. Ze vormden echter geen onderdeel van het graafschap Horn, dat feitelijk een zelfstandig ministaatje was. Nadat de laatste graaf van Horn, Filips van Montmorency, in 1568 werd onthoofd, werd Nederweert weer opgenomen in de Spaanse Nederlanden die inmiddels onder het gezag gekomen was van koning Filips II van Spanje. Ook na de Vrede van Münster in 1648 bleef Nederweert bij het Spaanse rijk. In 1703, tijdens de Spaanse Successieoorlog, werd de heerlijkheid door de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in bezit genomen. Bij de vrede van Utrecht in 1713 werd Nederweert toegekend aan de Oostenrijkse Nederlanden. (2000): Handboek voor de geschiedenis van Limburg, p. 260. Maaslandse Monografieën #63. Verloren, Hilversum. (tekst deels online) Na de Franse Revolutie werden de Oostenrijkse Nederlanden in 1794 veroverd door de Eerste Franse Republiek. Eén jaar later werd de heerlijkheid Nederweert als bestuurlijke eenheid afgeschaft en vervangen door de gemeente Nederweert. Deze gemeente werd ingedeeld bij het nieuwe Franse departement Nedermaas. Aan het begin van de negentiende eeuw telde de gemeente Nederweert 3688 inwoners.Ubachs (2000), ibid., pp. 270, 316 Na de val van de Franse keizer Napoleon Bonaparte werd de gemeente in 1815 ingedeeld bij Limburg, een provincie in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

Tijdens de Belgische Revolutie in 1830 koos Nederweert de kant van België. Toch werd de gemeente in 1839, na de erkenning van België door de Nederlandse koning Willem I, ingedeeld bij Nederland.Ubachs (2000), ibid., p. 283 Dit gebeurde onder veel protest van de inwoners. In de 19e eeuw werd om de wateroverlast in het gebied te beteugelen het waterschap Het Land van Weert opgericht.

De gemeente liep oorlogsschade op tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op 21 september 1944 werd het westelijke deel van de gemeente met het dorp Nederweert bevrijd, maar tot 14 november lag de frontlinie langs de Zuid-Willemsvaart en het kanaal Wessem-Nederweert. De kerk van Ospel werd op 27 september vernietigd door Duitse troepen. Vervolgens werd op 15 november ook de kerk van Leveroy opgeblazen. Pas in de jaren 50 konden beide kerken weer in ere hersteld worden. In de tweede helft van de twintigste eeuw nam de bevolking in snel tempo toe, mede door de bouw van nieuwe woonwijken bij het dorp Nederweert en het gehucht Budschop.

Geografie

Kernen Nederlandse naamLimburgse naamAantalNederweertNi-jwieërt8.610BudschopBudschop1.994OspelD'Oospel3.484OspeldijkOspeldiêk734Nederweert-EindD'Indj1.558LeveroyLeivere1.131

Topografie

De gemeente Nederweert telt vijf kerkdorpen: Nederweert, Ospel, Ospeldijk, Nederweert-Eind en Leveroy. Daarnaast zijn er een groot aantal buurtschappen en gehuchten. Centraal in de gemeente, westelijk van de Zuid-Willemsvaart, ligt het dorp Nederweert met ongeveer 6800 inwoners. Direct ten noorden van het dorp liggen enkele kleine buurtschappen, waaronder Boeket, Strateris en Bosserstraat. Aan de overzijde van de Zuid-Willemsvaart ligt het gehucht Budschop, dat in de tweede helft van de twintigste eeuw is uitgegroeid tot een woonwijk met 1500 inwoners. Twee kilometer ten noordoosten van Nederweert ligt het naburige dorp Ospel met 4036 inwoners. Dit dorp wordt omringd door enkele buurtschappen, te weten Waatskamp, Kreijel, Klaarstraat, Nieuw- en Winnerstraat, De Nieuwe Hoeven, Horick en Horickheide. Zuidoostelijk van het dorp Nederweert, net ten zuiden van de Noordervaart, ligt het dorp Nederweert-Eind, dat 1300 inwoners telt. Ten zuiden van Nederweert liggen de buurtschappen Schoor en Roeven ingeklemd tussen de Zuid-Willemsvaart, het Kanaal Wessem-Nederweert en de rijksweg A2. In het zuidelijke uiteinde van de gemeente ligt het dorp Leveroy met 900 inwoners.

De gemeente Nederweert grenst aan drie Limburgse gemeenten en drie Brabantse gemeenten. In het zuidwesten vormt de rijksweg A2 de grens met de gemeente Weert. In het zuiden loopt de grens met de gemeente Leudal via de Tungelroyse Beek om het dorp Leveroy heen. Vervolgens loopt de grens met de gemeente Leudal langs het oostelijke buitengebied van Nederweert tot aan de gemeente Peel en Maas. In het noorden grenst de gemeente Nederweert met een kaarsrechte lijn aan de gemeenten Cranendonck, Someren en Asten. Deze lijn vormt tevens de provinciegrens tussen Limburg en Noord-Brabant.

Wateren Het dorp Nederweert is gelegen aan een driesprong van kanalen: de Zuid-Willemsvaart, de Noordervaart en het kanaal Wessem-Nederweert komen elkaar vlak bij de plaats Nederweert tegen. In 1808 begon men ook nog met de aanleg van een vierde kanaal tussen Lozen en 's-Hertogenbosch. Echter verder dan Beringe is men niet gekomen. Later is het kanaal opgenomen in de Zuid-Willemsvaart. De kanalen zorgden in vroegere tijden voor de afvoer van de turf uit de Peel. Van oudsher (1826) waren deze kanalen de verbinding tussen Maastricht en 's-Hertogenbosch.

Natuurgebieden thumb|300px|Een ven in het Weerterbos De voor Nederlandse begrippen dunbevolkte gemeente Nederweert biedt veel ruimte aan natuur en landschap. Een aanzienlijk deel van het Nationaal Park De Groote Peel bevindt zich op het grondgebied van de gemeente Nederweert. Dit hoogveengebied bevat een afwisselend landschap van veenmoeras, vennen en heide. Daarnaast bevat de gemeente Nederweert nog twee grote natuurgebieden: het Weerterbos en het vennengebied Sarsven en De Banen. Beide gebieden vallen onder de zogenaamde Habitatrichtlijn, wat wil zeggen dat de habitats van bepaalde planten en dieren in deze gebieden beschermd dienen te worden.

Het Weerterbos ligt in het noordwesten van de gemeente Nederweert en sluit aan op het in Noord-Brabant gelegen bosgebied Hugterheide. Kenmerkend voor het gebied zijn de vele rabatten: een stelsel van greppels die in het verleden voor de bosbouw zijn aangelegd. Sinds 1969 koopt stichting Het Limburgs Landschap terrein aan in het Weerterbos. In 2008 heeft deze stichting hier een oppervlak van 615 hectare in beheer. Centraal in het Weerterbos is een uitkijktoren geplaatst, waarmee de in het gebied uitgezette edelherten kunnen worden geobserveerd.Het Limburgs Landschap (2009) Het Weerterbos

Het Sarsven en de Banen is een vennengebied nabij het dorp Nederweert-Eind. Het Limburgs Landschap heeft hier 173 hectare in beheer. Het gebied bevat drie vennen: het Sarsven, De Banen en de Schoorkuilen, met daarnaast verlandingszones, bossen en graslanden.Het Limburgs Landschap (2009) Het Sarsven en De Banen

Politiek en bestuur

College van burgemeester en wethouders Het college van burgemeester en wethouders voor de periode 2026-2030 wordt gevormd door een coalitie van CDA en DNA Nederweert.

De voorzitter van het college van B&W is burgemeester: B. (Birgit) Op de Laak (PvdA) De wethouders zijn: Boris Meessen (CDA, sinds 2023) Peter Koolen (DNA Nederweert, eerder wethouder in de periode 2018-2022) Jos Willekens (CDA) Ton Weekers (DNA Nederweert)

Gemeenteraad

De huidige Nederweerter gemeenteraad werd verkozen bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026.

+GemeenteraadszetelsNRC Handelsblad (2002) Gemeenteraadsverkiezingen 6 maart 2002 NederweertNRC Handelsblad (2006) Gemeenteraadsverkiezingen 7 maart 2006 NederweertVolkskrant (2010)Uitslagen verkiezingen Gemeenteraad 2010Partij198219861990199419982002200620102014201820222026CDA989888668666DNA Nederweert-----------5JAN435444555544VVD-11222332122D66---1-----22PvdA (v.a. 2018: Nederweert Anders)23223333232GroenLinks----------1-Totaal151517171717171717171717Opkomst76,6%78,2%67,7%76,6%72,0%66,1%66,5%58,5%58,2%59,6%54,4%53,8%

Symboliek border|right|60px Het huidige gemeentewapen van Nederweert (anno 2009) werd geïntroduceerd in januari 1919. De officiële omschrijving luidt: Doorsneden van azuur en sinopel met eenen golvenden dwarsbalk van zilver; het schild gedekt met eene gouden kroon van drie bladeren en twee parelpunten. De kleuren op het schild symboliseren de geografische kenmerken van de gemeente. De huidige vlag van Nederweert werd per raadsbesluit in augustus 1973 officieel vastgelegd. Het ontwerp van de vlag is gebaseerd op het gemeentewapen.Gemeente Nederweert Wapen, vlag en logo

Cultuur Bezienswaardigheden thumb|300px|De Sint-Lambertuskerk De invloed van het rooms-katholicisme in de gemeente Nederweert is nog duidelijk zichtbaar in de vorm van vele kerkgebouwen. Elk van de vier dorpen in de gemeente is voorzien van een eigen kerk. Naast de vier kerkdorpen hebben de wijk Budschop en de buurtschap Schoor een kleine zaalkerk. Ten slotte staat in de buurtschap Boeket een kapel uit 1992 en in de buurtschap Klaarstraat de kapel van Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand uit 1907.

De Sint-Lambertuskerk in het dorp Nederweert is gebouwd in Brabantse gotiek. Dankzij de hoge kerktoren, die voorzien is van een spits met flankerende torentjes, is deze kerk van ver buiten het dorp zichtbaar. De eerste steen van deze toren werd gelegd op 13 juli 1467. In 1607 moest de kerk worden herbouwd, nadat deze door een blikseminslag was verwoest. Het schip werd in 1841 vergroot en voorzien van twee zijbeuken.

De registers van doop (vanaf 1569), trouw (vanaf 1632) en overlijden (vanaf 1647) van Nederweert zijn ondergebracht in het Rijksarchief in Maastricht.Parochie Nederweert Geschiedenis De neogotische kerk O.L. Vrouw Onbevlekt Ontvangen in Ospel dateert uit 1866-1867 en werd ontworpen door P.J.H. Cuypers. De torenspits werd op 27 september 1944 door een Duitse eenheid vernietigd en in 1954 hersteld.Kerkgebouwen in Limburg O.L. Vrouw Onbevlekt Ontvangen In de buurtschap Schoor staat de kerk O.L. Vrouw van Lourdes. Deze kerk bestaat uit een neogotische kapel uit 1916, die in 1951 en 1958 werd uitgebouwd tot de huidige zaalkerk. In de oorspronkelijke kapel, die nu als ingang dient, bevindt zich een kleine Lourdesgrot.Kerkgebouwen in Limburg O.L. Vrouw van Lourdes