Saoedi-Arabië of Saudi-ArabiëVolgens de Taalunie is zowel Saoedi-Arabië als Saudi-Arabië correct. (uitspraak: [saˌudiaˈrabijə]), officieel het Koninkrijk Saoedi-Arabië (Arabisch: ٱلْمَمْلَكَة ٱلْعَرَبِيَّة ٱلسُّعُوْدِيَّة , Al-Mamlakah al-ʿArabīyah as-Suʿūdīyah), is een land in het Midden-Oosten en Azië. Dit koninkrijk beslaat het grootste deel van het Arabisch Schiereiland. Het grenst aan Jordanië, Irak, Koeweit, de Perzische Golf, Bahrein, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Jemen, de Rode Zee en de Golf van Akaba. Het land heeft een bevolking van meer dan 32 miljoen inwoners.
Hoewel de Saoedi's al eerder grondgebied in handen hadden, ontstond het huidige Saoedi-Arabië in 1932. In dat jaar voltooide Abdoel Aziz al Saoed een serie veroveringstochten die in 1902 was begonnen met de inname van de hoofdstad Riyad. Saoedi-Arabië wordt sindsdien geregeerd als absolute monarchie, met het Huis van Saoed, waartoe oprichter Abdoel Aziz behoorde, als koninklijke familie. Het is een autoritaire staat en behoort volgens Freedom House tot de meest onvrije landen, onder meer vanwege de afwezigheid van verkiezingen en de toepassing van de doodstraf. De staatsgodsdienst is de islam. Binnen de islam volgt een grote meerderheid van de bevolking het soennisme en het wahabisme. Het laatste is een fundamentalistische stroming die een grote invloed heeft uitgeoefend op de Saoedische cultuur. In Saoedi-Arabië liggen tevens de twee belangrijkste heilige plaatsen van de islam: Mekka en Medina.
Saoedi-Arabië is bijzonder rijk aan aardolie. Sinds de ontdekking van olie in 1938 groeide het land uit tot de grootste olieproducent ter wereld. De economie is ontwikkeld, maar weinig gediversifieerd. Saoedi-Arabië is aangesloten bij de Verenigde Naties, de Arabische Liga, de Organisatie voor Islamitische Samenwerking en de Organisatie van olie-exporterende landen (OPEC).
Internationaal wordt naar Saoedi-Arabië ook wel verwezen met de Engelse en Nederlandse afkorting KSA, die staat voor Kingdom of Saudi Arabia of Koninkrijk Saoedi-Arabië.
Naam Saoedi-Arabië kreeg zijn naam in 1932 bij het samenvoegen van de koninkrijken Nadjd en Hidjaz door Abdoel Aziz al Saoed. De staat heet al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Saʻūdiyya, wat letterlijk betekent het "Saoedische Arabische Koninkrijk". Het wordt ook weleens het Saoedische Koninkrijk Arabië genoemd. De naamgever van het land (en de dynastie) is Mohammed bin Saoed, die in de 18e eeuw leefde.
Geschiedenis
De islam heeft zijn oorsprong in het gebied waar nu Saoedi-Arabië ligt. De profeet Mohammed woonde in de steden Mekka en Medina en verbreidde de nieuwe religie van daaruit. In latere eeuwen verschoven de machtscentra van de islam naar het noorden, maar de Saoedische steden bleven belangrijk als religieuze centra.
De eerste Saoedische staat begon in Centraal-Arabië rond ongeveer 1750. Een lokale heerser, Mohammed bin Saoed, ging een alliantie aan met een puriteinse hervormer van de islam, Mohammed ibn Abdul-Wahhab, om een nieuwe politieke eenheid te vormen. In de volgende 150 jaar groeide in stappen de macht en welvaart van de Saoedi's, toen zij vochten tegen Egypte, het Ottomaanse Rijk en andere Arabische families (zoals de Hasjemieten en de Rasjidi's) om zo controle over het Arabische schiereiland te krijgen. De moderne Saoedische staat werd gesticht door koning Abdoel Aziz al Saoed.
thumb|De evolutie van het Saoedische rijk vanaf 1902
In 1902 veroverde Abdoel Aziz al Saoed Riyad, de huidige hoofdstad van de al Saoed-dynastie, op de rivaliserende al-Rasjid-stam. In 1914 brak de Eerste Wereldoorlog uit. Het Ottomaanse rijk, dat toentertijd nog Mekka en Medina in bezit had, werd aangevallen door de Arabische Hasjemieten, die vervolgens het Koninkrijk Hidjaz stichtten,Baker, Randall (1979), King Husain and the Kingdom of Hejaz, Oleander Press, waarna de Ottomanen macht over Mekka en Medina verloren. Vervolgens verklaarde het huis Saoed in 1924 de oorlog aan het Koninkrijk Hidjaz en wist succesvol Mekka en Medina in te nemen, waardoor de opstandige Hasjemieten die de Ottomanen verjaagden, werden veroverd door de Saoedi's.Yamani, Mai (2009), Cradle of Islam : the Hijaz and the quest for an Arabian identity (Pbk. ed ed.), I.B. Tauris,
Abdoel Aziz had zich niet aangesloten bij de opstand. Hij wist in die jaren de Rhasjidi's een aantal gevoelige nederlagen toe te brengen en uiteindelijk definitief te verslaan. Hij veroverde Al-Hasa, de rest van de Nadjd en de Hidjaz tussen 1913 en 1926. In 1923 kwam hij, met toestemming van de Britten, in actie tegen Ibn Ali van Hidjaz en veroverde zijn gebieden. In 1932 (op 23 september, dat nu de nationale feestdag is) werden deze voorheen losse gebieden door al Saoed verenigd in het Koninkrijk van Saoedi-Arabië, waarbij Abdoel Aziz al Saoed de eerste koning werd.
De ontdekking van olie op 3 maart 1938 veranderde de economie van het land ingrijpend. De rijkdom van de olie kwam aan de koning en zijn familieleden toe. Deze dynastie is voor een deel afhankelijk van wapenleveringen door de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.
Pas in 1962 werd in Saoedi-Arabië de slavernij afgeschaft. Vanaf de jaren 80 kwam de regering onder een toenemende druk te staan van islamitische extremisten, die vonden dat zij de regels van de islam niet strikt genoeg naleefde. De aanwezigheid van Amerikaanse troepen tijdens de Golfoorlog op Saoedisch grondgebied leidde tot nog meer draagvlak voor de extremisten. De Saoedische regering kwam hen tegemoet door veel strakkere regelgeving naar islamitisch gebruik. Zo werden bioscopen verboden en kregen religieuze leiders veel meer inspraak op het regeringsbeleid.
Geografie lengte landgrenzen: totaal 4415 km (814 km met Irak, 728 km met Jordanië, 676 km met Oman, 222 km met Koeweit, 60 km met Qatar, 475 km met de Verenigde Arabische Emiraten, 1458 km met Jemen. kustlijn: 2640 km (met de Rode Zee en de Perzische Golf) hoogste punt: Jabal Sawda 3133 m Enkele streken: Asir, Hidjaz, Nadjd en de Rub al Khali
Demografie thumb|Bevolkingsdichtheid per km² Sinds het begin van de 20e eeuw is de bevolking verdrieëntwintigvoudigd, van 1,5 miljoen inwonersWESP: historical demographical data tot . Tussen 1975 en 2005 was de gemiddelde jaarlijkse groei van de bevolking 3,9%. De bevolking is relatief jong: 35% is jonger dan 15 jaar en slechts 3% is ouder dan 65 jaar. Van de totale bevolking woont 81% in de steden; in 1975 was dit nog 37%. De gemiddelde levensverwachting is gestegen van 54 jaar in de periode 1970-1975 tot 72 jaar in 2000-2005. Van de totale bevolking heeft 73% de Saoedische nationaliteit. Saoedi-Arabië kent een overschot aan mannen, hun aandeel is 55%, maar dit wordt vooral veroorzaakt door de populatie van buitenlandse werknemers die voor het grootste deel uit mannen bestaat.
De beroepsbevolking telt circa 8,5 miljoen mensen en is ongeveer gelijk verdeeld over Saoedi's en buitenlanders. Het aandeel van mannen in de beroepsbevolking is 85%. Voor de overheid werken 900.000 personen, waarvan 92% met de Saoedische nationaliteit. Voor de private sector werken ruim 6 miljoen mensen, maar hier is meer dan 85% buitenlander. In 2008 zaten ongeveer 416.000 Saoedi's zonder baan tegen 21.000 buitenlanders.Saudi Arabian Monetary Agency, 45th annual report Het Saoedische regime heeft aangekondigd dat in de toekomst maximaal 20% buitenlandse gastarbeiders mogen werken, waardoor naar schatting 2,9 miljoen gastarbeiders het land moeten verlaten.Miljoenen gastarbeiders moeten Saoedi-Arabië verlaten, bericht bij Het Parool, 21 oktober 2011 Of deze maatregel ook daadwerkelijk uitgevoerd gaat worden is onduidelijk.
In Saoedi-Arabië werken circa 1,5 miljoen buitenlandse huishoudsters, die vaak afkomstig zijn uit Zuid-Azië en Zuidoost-Azië. Hun aanwezigheid is geregeld onder een systeem dat bekendstaat als kafala, oftewel sponsorschap. Hun werkgever ('sponsor') is voor hen verantwoordelijk en zij hebben zelf nauwelijks rechten. Mede hierdoor doen zij hun werk vaak onder erbarmelijke omstandigheden en vaak worden zij uitgebuit. Inside Saudi Arabia, nieuwsartikel in de St Petersburg Times, 23 juli 2002 Volgens de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch komt mishandeling vaak voor."As If I Am Not Human", rapport van HRW, juli 2008
Religie thumb|Al-Masjid al-Haram, de moskee met de Kaäba in Mekka
Saoedi-Arabië staat bekend als een centrum van de islam en kent vrijwel geen godsdienstvrijheid. De islam is de dominante godsdienst en staatsgodsdienst. Niet-islamitische godsdiensten worden slechts binnenshuis getolereerd (voornamelijk onder buitenlanders), en op voorwaarde dat zij geen moslims proberen te bekeren. In praktijk worden ook plechtigheden binnenshuis regelmatig verstoord door de religieuze politie, de Mutawa. Deze Mutawa, bestaande uit voornamelijk bekeerlingen tot de islam, heeft tot taak de naleving van de sharia te controleren, en is door zijn harde en willekeurige optreden controversieel.
Vroege middeleeuwen Het christendom kwam op het Arabisch Schiereiland eerder voor dan de islam, namelijk vanaf de 4e en 5e eeuw. De Ghassaniden waren een Arabische christelijke dynastie die van het einde van de 4e eeuw tot ca. 600 over de half nomadische Arabieren van Zuid-Syrië, Jordanië en noordelijk Saoedi-Arabië heerste en vanaf keizer Anastasius (491–518) tot Mauricius (582–602) als vazallen van het Byzantijnse Rijk een buffergebied vormden tegen de Perzen en hun Arabische ongekerstende bondgenoten, de Lachhmiden van Hira.
Centrum van de islam Saoedi-Arabië is het centrum van de islam. In het land zijn de belangrijkste islamitische heilige plaatsen gelegen: Mekka en Medina. Het land ontvangt jaarlijks miljoenen islamitische pelgrims die de hadj willen volbrengen. Deze heilige plaatsen zijn slechts toegankelijk voor moslims. Voor de ontdekking van aardolie in 1938 vormden deze pelgrimstochten de belangrijkste inkomstenbron voor (het toen nog arme) Saoedi-Arabië.
De staatsgodsdienst is de soennitische richting van de islam, die door 84% van de bevolking gevolgd wordt. Meer specifiek worden de Saoediërs gezien als aanhangers van het wahabisme, een puriteinse stroming die in de 18e eeuw opgang deed in het centrale deel van het land. De dominante islamitische rechtsschool is het hanbalisme. In het noordoosten (provincie al-Hasa) woont een sjiitische minderheid, die circa 14% van de bevolking vormt. Er wonen minderheden van twaalver en vijver sjiieten in het zuidwesten (Hidjaz).
De grootmoefti van Saoedi-Arabië is Salih ibn Fawzan Al-Fawzan. Hij is de belangrijkste geestelijke van het land. Zijn fatwa's hebben belangrijke juridische consequenties. Het Saoedische rechtsstelsel is gebaseerd op de sharia.
Christendom
Anno 2008 woonden er ongeveer 1About the Apostolic Vicariate of Northern Arabia, www.avona.org tot 1,5Vatican-Saudi talks on churches, BBC, 18 maart 2008 miljoen christenen, veelal gastarbeiders uit de Filipijnen of andere landen. In Saoedi-Arabië zijn geen kerken omdat de dominante stroming van de islam dat verboden heeft. De laatste priester werd in 1985 het land uitgezet. Saoedi-Arabië wordt hierom internationaal bekritiseerd. Buitenlanders mogen christen zijn en in kleine groepen thuis samenkomen, maar dit geldt niet voor de eigen bevolking. De islam verlaten voor een andere godsdienst is niet toegestaan. Op dit 'vergrijp' staat een lange gevangenisstraf. In theorie kan zelfs de doodstraf worden opgelegd.Aysha: Ik voelde me bedrogen door de islam, Reformatorisch Dagblad, 6 januari 2012
In maart 2012 baarde de Saoedische grootmoefti internationaal opzien toen hij bij een bezoek van een delegatie uit Koeweit zei dat het "noodzakelijk [is] om alle kerken op het Arabisch Schiereiland te vernietigen", in navolging van een aan Mohammed toegeschreven uitspraak (hadith).Saudi’s top sheikh: ‘Necessary to destroy all churches’, The Washington Post, 22 maart 2012
Overige religies