Nord Stream, tot 2006 Noord-Europese Gasleiding (NEGP) en ook wel Oostzee-gasleiding of Baltische pijpleiding genoemd, is een tweevoudige onderzeese pijpleiding voor het transport van Russisch aardgas door de Oostzee naar Duitsland.
De aanleg ging van start op 9 december 2005. Het gas in de eerste leiding begon te stromen op 8 november 2011, toen in Lubmin de pijpleiding officieel in gebruik werd genomen. Op 8 oktober 2012 kwam ook de tweede leiding in gebruik.
In september 2018 werd begonnen met de aanleg van Nord Stream 2, een vergelijkbaar project, waarmee de totale capaciteit had moeten uitkomen op 110 miljard m³ op jaarbasis. Deze pijplijn is tot op heden niet in gebruik genomen.
Tijdens de Russische invasie van Oekraïne werd begin september 2022 de pijpleiding Nord Stream 1 door Rusland volledig dichtgedraaid. Op 26 september 2022 werden krachtige onderzeese explosies geregistreerd in de buurt van het Deense eiland Bornholm. Na onderzoek concludeerden deskundigen dat beide pijpleidingen doelbewust waren gesaboteerd door explosies. Drie van de vier buizen zijn hierdoor sindsdien onbruikbaar geworden.
Nord Stream 1 (NS 1) Eigendom thumb|Aardgasreserves in de wereld in 2014 Op 8 september 2005 werd het contract over de aanleg van de pijpleiding getekend tussen het Russische Gazprom en de Duitse bedrijven E.ON en BASF in tegenwoordigheid van de Duitse premier Gerhard Schröder en de Russische president Vladimir Poetin. Gazprom heeft met 51% het grootste aandeel in het project, Wintershall en E.ON nemen beide voor 20% deel in het project en de Nederlandse Gasunie voor 9%. Gasunie werd pas op 6 november 2007 onderdeel van het consortium en werd op 10 juni 2008 ingeschreven in het register van participanten. Begin 2010 werd ook bekendgemaakt dat het Franse energiebedrijf GDF Suez een belang van 9% zou nemen. Wintershall en E.ON verkochten beide een belang van 4,5% om de deelname van GDF Suez mogelijk te maken.
Het project omvatte ook het plan om een mogelijkheid in te bouwen om de pijpleiding in de toekomst door te trekken naar Nederland en het Verenigd Koninkrijk.
De eigenaar van de pijpleiding is Nord Stream AG, tot 2006 North European Gas Pipeline Company genoemd. De onderneming werd op 2 december 2005 ingeschreven in het Zwitserse handelsregister als NEGP Company. De toezichtsraad (raad van commissarissen) begon op 1 maart 2006 met zijn werkzaamheden en werd vanaf 30 maart geleid door de Duitse ex-bondskanselier Gerhard Schröder. Algemeen directeur werd Matthias Warnig, afgevaardigde van de Dresdner Bank in Rusland. Warnig was in het verleden werkzaam voor het Ministerium für Staatssicherheit (Stasi).
Rusland was in de tijd dat Nord Stream in gebruik was de belangrijkste exporteur van gas naar Europa. Voor deze pijplijn was het gas afkomstig uit het olie- en gasveld Joezjno-Roesskoje, gelegen in het noorden van West-Siberië (Jamalië). Van de totale Russische gasexport ging 75% naar Europa en Europa dekte ongeveer 40% van de gasbehoefte door importen uit Rusland. Gazprom tekende contracten met een aantal Europese gasbedrijven, waaronder DONG Energy, E.ON Ruhrgas en GDF Suez, om 22 miljard m³ gas per jaar te leveren zodra de pijpleiding klaar zou zijn.
Beschrijving thumb|De Castoro Sei bezig in de Oostzee voor Nord Stream 1. thumb|Officiële opening Nord Stream 1 op 8 november 2011 met Angela Merkel, Mark Rutte, François Fillon en Dmitri Medvedev. De (dubbel uitgevoerde) pijpleiding bestaat uit twee delen: een gedeelte over land en een gedeelte onder water. Het eerste deel van de pijpleiding start bij Babajevo in oblast Vologda en loopt vanaf daar naar Vyborg (ten noordwesten van Sint-Petersburg). Dit deel heeft een lengte van 917 kilometer. Vanaf Vyborg gaat de pijpleiding verder over de bodem van de Oostzee. De pijpleiding eindigt bij Greifswald (noordoostelijk Mecklenburg-Voor-Pommeren). De lengte bedraagt 1.224 kilometer voor het gedeelte in de Oostzee. In Duitsland zijn twee pijplijnen aangelegd, zoals de NEL-pijplijn, met een totale lengte van 900 kilometer, die Greifswald met het Europese gasleidingnet verbindt.
De Nord Stream-leiding heeft een capaciteit van ongeveer 55 miljard m³ gas per jaar, wat neerkomt op ongeveer de helft van het jaarlijkse gasverbruik in Duitsland in 2005. De kosten van het gedeelte op de zeebodem werden geschat op € 4 miljard ($ 4,7 miljard). Het landgedeelte zal volgens Aleksej Miller van Gazprom $ 5 miljard gaan kosten. Medio 2008 tekenden Nord Stream en Saipem een contract ter waarde van € 1 miljard. Saipem Nord Stream brochure, geraadpleegd op 2 november 2015 Saipem gaat de pijplijn aanleggen en hiervoor twee pijpenleggers inzetten, waaronder de Castoro Sei. Met de aanleg van de eerste pijplijn werd op 6 april 2010 gestart en met de tweede werd op 9 juni 2011 begonnen. De aanleg duurde ongeveer een jaar en op 5 mei 2011 kwam de eerste pijplijn gereed en op 18 april 2012 volgde op tweede. De pijplijn viel wel duurder uit dan eerder was aangegeven: het vergde een investering van € 7,4 miljard oftewel € 6 miljoen per kilometer.
De totale kosten van de aanleg bleven niettemin binnen het totale investeringsbudget van € 7,3 miljard. Met de tweede pijplijn kreeg Nord Stream een totale gastransportcapaciteit van 55 miljard m³, overeenkomstig met 537 miljard kWh, per jaar. Dit was voldoende om zo'n 26 miljoen huishoudens van gas te voorzien.
Ingebruikname Op 8 november 2011 werd de eerste pijpleiding van Nord Stream I officieel geopend in de Noord-Duitse plaats Lubmin. Diverse regeringsleiders waren bij de ceremonie aanwezig, onder wie bondskanselier Angela Merkel, de Russische president Dmitri Medvedev, premier Fillon van Frankrijk en premier Rutte van Nederland. Op 8 oktober 2012 werd ook de tweede leiding in gebruik genomen. De officiële ingebruikname vond plaats in Portovaja, aan de Russische Oostzee-kust, waar het nieuwe compressorstation van Gazprom stond. Deze installatie zorgde ervoor dat het gas onder een druk van 220 bar over een afstand van 1.224 kilometer naar het aanlandingspunt bij Lubmin zou worden gestuwd.
Technische gegevens lengte pijplijn: 1.224 kilometer aantal buizen: 199.755 stuks, elk met een lengte van 12 meter en een gewicht van 24 ton diameter van de buis: 1.153 mm hoeveelheid verwerkt staal: 2.424.000 ton verwachte levensduur: minstens 50 jaar opgesteld vermogen van het compressorstation in Portovaja: 366 MW afstand tussen gasvelden en compressorstation in Portovaja: 2.850 kilometer reistijd gas: gemiddeld 12 dagen tussen gasvelden in West-Siberië en afnemers in West-Europa
Transport In de tabel hieronder staat de hoeveelheid aardgas die in de periode 2014-2021 jaarlijks door Nord Stream 1 werd getransporteerd. Jaar Diverse jaarverslagen van GazpromTransport(in miljarden m³)2014 35,52015 39,12016 43,82017 51,02018 Nordstream Record Volume of 58.8 Bn m³ of gas in 2018, 18 januari 2019, geraadpleegd op 15 mei 2019 58,8 2019 Nordstream 58.5 Bn m³ was transported in 2019, 29 januari 2020, geraadpleegd op 16 oktober 2020 58,52020 59,22021 59,2
Nord Stream 2 (NS 2) Eigendom In september 2015 tekenden Gazprom, E.ON, BASF/Wintershall, OMV, Engie en Royal Dutch Shell een contract om extra capaciteit te bouwen naast de twee bestaande pijplijnen van Nord Stream. Reuters Gazprom, European partners sign Nord Stream-2 deal, 4 september 2015, geraadpleegd op 7 september 2015 Gazprom kreeg een belang van 51% in het project, Engie 9% en de overige vier partners elk 10%. De investering had een waarde van 9,9 miljard euro en betrof de aanleg van een derde en vierde pijplijn met een totale capaciteit van 55 miljard m³ per jaar. Als alles volgens plan zou verlopen, zouden de nieuwe pijplijnen eind 2019 in gebruik komen, was het idee.
In augustus 2016 trokken de partners van Gazprom in het NS 2-project zich terug na Poolse bezwaren. Financial Times Nord Stream 2 partners withdraw amid Poland pressure, 12 augustus 2016, geraadpleegd op 16 november 2016 De Poolse toezichthouder was bang voor een te grote Russische dominantie in de Europese gasmarkt. Gazprom zette het project alleen door en verwachtte nog steeds in 2019 de pijplijn operationeel te hebben. De voormalige partners werden geen aandeelhouder, maar namen de helft van de financiering voor hun rekening. DW Nord Stream 2 financing takes shape, 24 april 2017, geraadpleegd op 16 mei 2019
Aanleg In februari 2017 kreeg het Nederlandse bedrijf Allseas de opdracht voor de aanleg van de pijplijn. Energy Business Review Allseas wins offshore pipelay contract for $8.4bn Nord Stream 2 project, 23 februari 2017, geraadpleegd op 26 februari 2017 Drie pijpenleggers van Allseas zouden bij de opdracht worden ingezet, de Pioneering Spirit, Solitaire en Audacia. In september 2018 werd daadwerkelijk begonnen met de aanleg.
Net als bij NS 1 kwamen er twee parallelle pijplijnen met een lengte van 1200 kilometer. Offshore Technology Nord Stream 2 Pipeline, geraadpleegd op 15 mei 2019 Elke leiding kreeg een capaciteit van 27,5 miljard m³ waarmee het totaal van NS 1 en NS 2 uitkwam op 110 miljard m³. De pijpen waren 12 meter lang, hadden een binnendiameter van 1.153 mm en een wanddikte van 41 mm staal. Op 11 april 2019 lag de eerste 1000 km, circa 80% van het totaal, op de bodem van de Oostzee. Nord Stream 2 1,000 Kilometres of the Nord Stream 2 Pipeline Laid, 11 april 2019, geraadpleegd op 15 mei 2019
Eind oktober 2019 verleende Denemarken goedkeuring voor de aanleg en daarmee was het laatste obstakel voor de pijplijn weggenomen.Geotrendlines Denemarken geeft vergunning voor Nord Stream 2, 30 oktober 2019, geraadpleegd op 6 december 2019 Door het uitblijven van deze vergunning werd het project vertraagd. Meer dan 87% van de nieuwe pijplijn was reeds gereed en met deze goedkeuring kon de laatste 147 kilometer langs het Deense eiland Bornholm worden gelegd. Dit laatste stuk is in een paar maanden tijd afgerond.
In december 2019 staakte Allseas de werkzaamheden aan de pijplijn. De reden was een nieuwe Amerikaanse wet, de National Defense Authorization Act (NDAA), die sancties oplegde aan bedrijven die meewerkten aan de verbinding.NRC Allseas staakt werk aan pijplijn Nord Stream 2, 21 december 2019, geraadpleegd op 21 december 2019 De Amerikaanse president Trump tekende de wet op 20 december. De Amerikanen wilden voorkomen dat Rusland door de gasleveranties te veel invloed zou krijgen in West-Europa. Door de maatregel ontstond onzekerheid over de voltooiing van het miljardenproject, maar Gazprom zou nu met reeds in 2016 aangekochte eigen pijplegschepen de installatie voortzetten. Na de vermoedelijke vergiftiging van Navalny eind augustus 2020 gingen opnieuw stemmen op om het project op te schorten, maar het was onduidelijk of dat ook daadwerkelijk zou gebeuren. In december 2020 voer de Russische pijpenlegger Akademik Cherskiy uit om het ontbrekende stuk van 160 kilometer in de Baltische Zee te leggen.
In oktober 2020 kreeg Gazprom van de Poolse mededingingsautoriteit een boete van bijna 6,5 miljard euro opgelegd vanwege de rol die Gazprom speelde bij de aanleg van gaspijpleiding NS 2.NOS Poolse miljardenboete voor Gazprom vanwege Nord Stream 2-leiding, 7 oktober 2020, geraadpleegd op 16 oktober 2020 Met de aanleg zou Gazprom de Poolse consumenten benadelen en dit zou leiden tot oneerlijke concurrentie. De boete vertegenwoordigde 10% van de jaaromzet van Gazprom en was de hoogste boete die kon worden opgelegd. Gazprom zei de aanklacht te zullen aanvechten omdat er volgens het bedrijf geen regels waren overtreden. Polen beboette voor in totaal zo'n 52 miljoen euro ook nog vijf andere bedrijven die meewerkten aan het project, zoals Royal Dutch Shell. In november 2020 tekenden Gazprom en mede-investeerders Wintershall, Shell en Engie Zwitserland beroep aan tegen de boete, die Gazprom politiek gemotiveerd achtte.