Doetinchem () (Nedersaksisch: zowel Deutekem als Durkum of Dörkum), soms uitgesproken en soms ook geschreven als Deutekom, is een stad aan de Oude IJssel, gelegen in de Achterhoek in de Nederlandse provincie Gelderland. De stad is de hoofdplaats van de gemeente Doetinchem. De wijken ten zuiden van de Oude IJssel liggen in de Liemers.
Geschiedenis
De oudste vermelding van Doetinchem dateert uit 838 als villa Duetinghem, een kleine nederzetting of domeinhof met een kerk. In de periode na 838 ontstond een bescheiden marktplaats Deutinkem met een kerk die ten geschenke werd gegeven aan de toenmalige bisschop van Utrecht. Andere naamvarianten die in de loop van de tijd gebruikt werden, waren Duttichem, Duichingen, Dotekom en Deutekom. De naam is typisch voor de Karolingische periode en is afgeleid van de persoonsnaam Doete + de suffix ‘inga’ (mensen van) en ‘heem’ (woonplaats): de woonplaats van de lieden van Doete. miniatuur|links|Restant stadsmuur, gaswal Rond 1200 begon Doetinchem te groeien, en werd een omwalling met gracht aangelegd. In 1230 kreeg de plaats marktrechten en in 1236 kreeg Doetinchem stadsrechten van graaf Otto II van Gelre en Zutphen. De stadsrechtverlening maakte deel uit van de grafelijke politiek om omwalde marktplaatsen aan de grenzen van het grafelijk territorium economisch te stimuleren. Ook Lochem (1233) en Doesburg (1237) kregen in het Zutphense graafschap stadsrechten naar model van hoofdstad Zutphen die in 1194/95 stadsrechten ontving.
Doetinchem werd belangrijk als handelsplaats voor boeren die er hun koopwaar op de markt kwamen verkopen. Deze markt werd gehouden op het Simonsplein en tot aan de Tweede Wereldoorlog bleef deze bestaan. Doetinchem was een van de vijf stemhebbende steden binnen de Staten van het kwartier Zutphen. Een grote stadsbrand in 1527 vernietigde bijna alle gegevens van Doetinchem. Over Doetinchem uit de Middeleeuwen is hierdoor niet veel bekend. Uit archeologisch en bouwhistorisch onderzoek is bekend dat er nog lang houten huizen (houtskeletbouw) op stenen funderingen stonden, en dat maakte de stad nog lang brandgevaarlijk.
Omwalling en stadsmuur
De Doetinchemse omwalling kreeg in de loop van de veertiende eeuw vier grote bakstenen stadspoorten: de Hamburgerpoort, de Waterpoort, de Gruitpoort (ook wel Grutpoort) en de Hezenpoort. In de 16e eeuw werden er voorpoorten gemaakt. De bakstenen stadsmuur verving in de loop van de veertiende eeuw de oude aarden omwalling.
Tot het einde van de negentiende eeuw lag de stad binnen de middeleeuwse omwalling. In de tweede helft van de 19e eeuw werden de poorten gesloopt en werd een groot deel van de stadswal ontmanteld. De fundamenten van de stadsmuur uit de 15e eeuw zijn gedeeltelijk nog aanwezig in de grond, en waren aan de voet ongeveer anderhalve meter breed.Vindplaatsencatalogus ARCHIS op; doetinchem.nl
Tachtigjarige Oorlog
In de Tachtigjarige Oorlog werd Doetinchem al in 1572 aan Staatse zijde gebracht maar de Spanjaarden namen de stad in 1598 in. In 1599 werd de stad weer heroverd en bleef in handen van de Staatse troepen. Toch werd Doetinchem geen vestingstad, zoals Bredevoort, Doesburg en Zutphen.
In 1672, het Rampjaar, namen de Franse troepen onder Lodewijk XIV de stad in.
In de Tweede Wereldoorlog Ook de Tweede Wereldoorlog met de Hongerwinter leek Doetinchem goed door te komen. Er was gedurende de oorlogsjaren een kleine Duitse bezettingsmacht gelegerd. Op het eind van de oorlog werden enkele gevangenen geëxecuteerd als represaille voor een verzetsdaad, gepleegd bij het Veluwse dorp Putten toen een belangrijke Duitse officier werd doodgeschoten door het verzet. Ook werd het pand Bouchina gebruikt om negen Nederlandse Joden, die speciale bescherming genoten van de NSB, in te huisvesten.
Vlak voor de bevrijding bombardeerden op 19, 21 en 23 maart geallieerde vliegtuigen het historische centrum van de stad. Daarbij werden 120 gebouwen verwoest en vielen er 143 doden en honderden gewonden. De toedracht blijft ondanks verschillende verklaringen onzeker. Amateurhistoricus Hendrik Land meent op basis van archieven van het Air Force Historical Research Agency in Alabama dat het bombardement van 23 maart door een Amerikaanse bommenwerper werd uitgevoerd. Die verklaring wordt ondersteund door de vondst van een Amerikaanse bom in 1973. De bombardementen van 19 en 21 maart werden waarschijnlijk door Britten uitgevoerd.'Amerikanen bombardeerden Doetinchem op 23 maart' uit De Gelderlander 17 maart 2015 Het eerste bombardement zou strategische doelen (een vliegtuigonderdelenfabriek en een verbindingspost) hebben gehad, aangewezen door het verzet. Het tweede zou een vergissing zijn geweest, waarbij piloten Doetinchem voor het 20 kilometer verder gelegen Duitse Anholt en Isselburg zouden hebben aangezien. Ook bestaat er een verklaring dat de Duitsers versterkingen in het stadje hadden aangebracht tegen de geallieerde opmars. De geallieerde bombardementen hadden het aanbrengen van versterkingen moeten stoppen om zo een doorgang voor de geallieerden te forceren.Bombardement, op website: spannendegeschiedenis.nl Het stadshart werd zwaar beschadigd, maar niet vernietigd. De Duitsers waren niet verjaagd maar verschansten zich tussen de puinhopen. Op 2 april werd na felle gevechten tussen de Duitsers en Canadezen het stadje bevrijd.
Na de Tweede Wereldoorlog Na de oorlog volgde de wederopbouw en groeide Doetinchem flink. De stad werd grootste plaats in de Achterhoek. Philips had er van 1947 tot 1995 een fabriek. Vredestein vestigde er al in 1934 een fietsbandenfabriek die na 1945 sterk zou worden vergroot en tot 2002 bleef produceren.
Begin 21e eeuw werden er nieuwe woonwijken gebouwd zoals Dichteren, Wijnbergen, Heelweg, Iseldoks en Vijverberg-Zuid.
Monumenten Historische gebouwen In Doetinchem staan enkele historische gebouwen. Uit de Middeleeuwen zijn er alleen nog kasteel de Slangenburg, de Sint Catharinakerk en het kasteeltje de Kelder; andere gebouwen zijn verwoest door de grote stadsbrand in 1527. Uit de 16e eeuw zijn nog twee gebouwen over: het huis aan de Hamburgerstraat en een gebouw aan de Waterstraat, maar uit de 17e eeuw zijn alle gebouwen vernietigd. Uit de 18e eeuw en 19e eeuw zijn enkele gebouwen bewaard gebleven, zoals het Stadsmuseum Doetinchem, Villa Ruimzicht en Villa Bouchina. In het stadscentrum zijn vrijwel geen gebouwen van voor de Tweede Wereldoorlog aanwezig. Het gehele centrum is op twee gevels na bij drie geallieerde luchtbombardementen (op 19, 21 en 23 maart 1945) weggevaagd. De Catharinakerk is na de oorlog herbouwd. Aan de Varsseveldseweg bevindt zich de Benninkmolen, een maalvaardige stellingmolen uit 1921 en aan de IJsselkade staat de Walmolen, een stellingmolen uit 1851.
Zie ook: Lijst van rijksmonumenten in Doetinchem Lijst van gemeentelijke monumenten in Doetinchem Lijst van oorlogsmonumenten in Doetinchem
Monumenten
Masterplan Schil Het gemeentebestuur heeft in 2007 besloten het gebied om het centrum, 'de schil van Doetinchem', te vernieuwen door nieuwbouw op lege plekken en herbouw van aftandse wijken. Aan de hand van het 'Masterplan Schil' moet onder andere de infrastructuur verbeterd worden, de Oude IJssel beter benut, meer ruimte gecreëerd om te wonen en werken en de historie van de stad beter tot uiting gebracht. De aanpak van achttien verschillende plekken in de stad is beschreven in het masterplan.Masterplan Schil, PDF op website:
Openbare voorzieningen thumb|upright=2.15|Kaart van het oude centrum: winkels zijn de groene stippen op de gebouwen. Doetinchem is uitgegroeid tot het centrum van de zuidelijke Achterhoek, zoals Zutphen dat in het noordwesten en Winterswijk dat in het oosten is. Veel Achterhoekers maken gebruik van de voorzieningen die de stad te bieden heeft zoals winkels, horeca, scholen, een bus-treinstation en het Slingeland Ziekenhuis. Daarnaast kent Doetinchem een aantal culturele voorzieningen zoals de schouwburg, de bioscoop en het filmhuis.
Winkelcentrum Het centrum van Doetinchem biedt een verscheidenheid van winkels, die veelal gelegen zijn in de hoofdwinkelstraten van Doetinchem. Hier zijn ook de grote winkelketens gevestigd. In de laatste jaren van het bestaan (tot en met 2007) was Warenhuis Huls een van de laatste onafhankelijke warenhuizen van Nederland. Om het winkelend publiek de ruimte te geven, zijn veel straten autovrij gemaakt: deze zijn roze op de kaart. Aan het begin van de 21e eeuw is de Catharinastraat tot winkelstraat ontwikkeld, hierbij werd ook in een parkeergarage voorzien. Meer winkelruimte is gecreëerd tussen de Walstraat en de Burgemeester van Nispenstraat.
Markt thumb|upright=1.15|Textielmarkt De markt in Doetinchem vindt wekelijks plaats op dinsdagmorgen en de volledige zaterdag. De locatie is het grote parkeerterrein achter het gemeentehuis.
De dinsdagmarkt is van oorsprong vooral een textielmarkt aangevuld met levensmiddelen. Later kwamen er op dinsdagmarkt ook kramen met ecologische of huishoudelijke producten/apparaten. De dinsdagmarkt was vroeger bijna drie keer zo groot als de zaterdagmarkt, waar het meer om het voedsel ging. De dinsdagmarkt is in de loop der jaren sterk teruggelopen.
Scholen Lijst van scholen met een artikel op Wikipedia
Sind 2021 zijn het Rietveld Lyceum, Ulenhofcollege en het St.-Ludgercollege samengevoegd in twee nieuwe scholen: het Houtkamp College en het Panora Lyceum. Panora Lyceum Houtkamp College Zone.college (vmbo en Het Groene Lyceum) Metzo College ROC het Graafschap College (mbo)
Religie Doetinchem heeft diverse kerkgebouwen en een moskee binnen haar grenzen. Zo is er in 2012 een moskee geopend aan de J.F. Kennedylaan. Daarnaast zijn er diverse protestantse en katholieke kerkgebouwen:
Catharinakerk (Protestantse Kerk in Nederland) Driekoningenkapel (Protestantse Kerk in Nederland) Goede Herderkerk (Christelijke Gereformeerde Kerken) Heilige Geestkerk (Nederlandse Gereformeerde Kerken) Hofkerk (Gereformeerde Bond binnen de Protestantse Kerk in Nederland) Kruisbergkerk (Gereformeerde Gemeenten) Paskerk of Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopnemingskerk (Rooms-Katholieke Kerk) Predik het Evangelie (Pinkstergemeente, rijksmonument) De Wingerd (Protestantse Kerk in Nederland) In het verleden was er een synagoge in Doetinchem aan de Waterstraat. Deze is in de Tweede Wereldoorlog bij een bombardement verwoest. Er is nog wel een Joodse begraafplaats in Doetinchem.
Economie Grote werkgevers in de industrie zijn de Papierfabriek en Partner in Petfood (PPF). Verder zijn het Slingeland Ziekenhuis en de Belastingdienst goed voor de lokale werkgelegenheid. Een recente ontwikkeling vormt het onderbrengen van kleinere bedrijven in de gebouwen van de voormalige gevangenis de Kruisberg.Dit komt er in voormalige gevangenis de Kruisberg, geraadpleegd op 13-01-2019 Voorheen bevond zich in de stad de Doetinchemse IJzergiertij NV, leverancier van vele gietijzeren lantaarnpalen in meerdere Nederlandse steden (o.a. Den Haag).
Lokale media
Na eerdere initiatieven onder namen als IJsselstad (1995) en LOD startte in 2000 de Stadsomroep Doetinchem met radio en wekelijkse tv-uitzendingen. In 2005 kwam uit deze omroep een van de eerste commerciële regionale omroepen van Nederland voort, onder de naam Graafschap TV. Het bracht dagelijks gepresenteerde programma's, geproduceerd door het eigen productiehuis Zinopsis Audiovisuele Producties. Na de uitbreiding van het uitzendgebied met de Veluwe onder de naam Gelre TV kwam Graafschap TV in financiële problemen en ging in 2010 failliet. Het bedrijf maakte een doorstart onder de naam Focuz TV, dat enkele jaren later eveneens failliet ging.