In het schaakspel is de opening de eerste fase van het spel. In de opening worden de stukken "ontwikkeld", wat wil zeggen vanuit hun beginposities op strategische plaatsen gezet. Er is een groot aantal vaste openingen, die dikwijls voorkomen en uitvoerig bestudeerd zijn in de openingstheorie. In de zestiende eeuw waren er al enkele openingen bekend; nu zijn er honderden bekende openingen die na diepgaande analyses overgaan in een groot aantal varianten en subvarianten.
Een opening begint altijd met een zet van een pion of van een paard; andere stukken kunnen dan nog niet gespeeld worden: de pionnen ervóór vormen namelijk een blokkade. Meestal wordt een van beide centrumpionnen het eerst gespeeld, in een poging om zo snel mogelijk het centrum onder controle te krijgen. Soms ook wordt een van de vleugelpionnen als beginzet gespeeld.
Hoofdindeling Bij de openingen wordt onderscheid gemaakt in drie categorieën: koningspionopening: openingen die beginnen met een opmars van de witte koningspion, dus met 1.e2-e4 (of 1.e2-e3) damepionopening: openingen die beginnen met een opmars van de witte damepion, dus met 1.d2-d4 (of 1.d2-d3) flankspel: andere openingen; wit opent dus met een opmars van de a-, b-, c-, f-, g- of h-pion, dan wel met een paardzet
Verdere indeling Binnen de bovengenoemde koningspion- en damepionopeningen worden nog de volgende grote groepen onderscheiden: de open spelen: de koningspionopeningen 1.e2-e4 e7-e5 de halfopen spelen: de koningspionopeningen 1.e2-e4 gevolgd door een andere zet van zwart (zoals 1... c7-c5) de gesloten spelen: de damepionopeningen 1.d2-d4 d7-d5 de halfgesloten spelen: de damepionopeningen: 1.d2-d4 gevolgd door een andere zet van zwart (zoals 1... Pg8-f6)
Binnen elk van deze openingen kent men nog de gambieten. Daarbij offert de speler een pion, of in een enkel geval ook een licht stuk, met het doel snel positioneel voordeel te behalen.
Meest voorkomende openingen De meest voorkomende openingen zijn:
Zie ook Lijst van veelgespeelde schaakopeningen en Lijst van schaakopeningen en varianten.
Openingen met meer dan één naam Openingnamen Zetten Joegoslavisch = Pirc = Ufimcew verdediging 1.e4 d6 2.d4 Pf6 3.Pc3 g6 Robatsch = Koningsfianchetto = Moderne verdediging 1.e4 g6 2.d4 Lg7 Lettisch gambiet = Greco tegengambiet 1.e4 e5 2.Pf3 f5 Russisch = Petrov 1.e4 e5 2.Pf3 Pf6 Spaans = Ruy López 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Sokolsky = Pools = Orang Oetan 1.b4 Clemenz = Basman = de Klerk = Mead 1.h3 Dunst = Sleipner = Van Geet = Heinrichsen 1.Pc3 Jaenischgambiet = Schliemann gambiet 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 f5 Larsen = Nimzowitsch 1.b3 Amar = Paris 1.Ph3 Ware = Meadow Hay 1.a4 Hollands = Stein opening 1.d4 f5 Benko = Koningsloperfianchetto 1.g3 Hammerschlag = Fried fox 1.f3 e5 2.Kf2 anti-Borg = Desprez 1.h4 Italiaans = Giuoco Piano 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Lc5 Wolga gambiet = Benko gambiet = Opocensky gambiet 1.d4 Pf6 2.c4 c5 3.d5 b5 Dame-Indisch = West-Indisch 1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 b6 Franco-Indisch = Keresverdediging 1.d4 e6 2.c4 Lb4 Trompovsky = Ruth = Opovcensky 1.d4 Pf6 2.Lg5 Tweepaardenspel in de nahand = Pruisisch 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Pf6
Zie ook
Categorie:Schaakterminologie Categorie:Schaakopening