thumb|Zakspoor Station Hengelo is een Nederlands station dat werd geopend op 18 oktober 1865.
Het ligt in het centrum van de Twentse stad Hengelo, aan de spoorlijnen Zutphen - Enschede (Staatslijn D) en Almelo - Salzbergen. Er stoppen treinen in de richting van Oldenzaal, Enschede, Zwolle, Den Haag en Zutphen. Verder stoppen er internationale treinen naar Amsterdam, Bielefeld en Berlijn.
Geschiedenis
Eerste station 1866-1898 Het eerste Hengelose station was een houten noodgebouw aan de spoorlijn Almelo-Salzbergen, dat opende op 18 oktober 1865. Hoewel voor die spoorlijn elders al permanente stations waren neergezet, werd voor Hengelo gewacht op de aansluiting, twee weken later, van het eerste deel van de Staats-spoorlijn D Zutphen–Glanerbeek, waarbij de staat eveneens de bouw van het station in Hengelo voor zijn rekening zou nemen. Dit gebouw opende op 1 juli 1866 samen met het laatste deel van de lijn tussen Hengelo en Glanerbeek (nu Glanerbrug). Bij het Staatsspoor (SS) deelde men de stations in klassen in; Hengelo kreeg een station SS Nieuw type 3e klasse, evenals Enschede en (het nog bestaande) Station Meppel. Het bediende beide spoorlijnen en deed dienst tot 1898, toen het door een tijdelijk station werd vervangen.
Tweede station 1899-1944 In 1864 waren de spoorrails op straathoogte gelegd. Omdat Hengelo in een dal ligt en bij hoog water de straten vaak onder water kwamen te staan, gebeurde het voor 1900 regelmatig dat de trein hele afstanden door het water moest rijden. Bovendien hadden zwaar beladen goederentreinen - en die kwamen er hoe langer hoe meer - veel moeite om uit het "gat" te komen.
Daarnaast zorgde het spoor voor verkeershinder. Hengelo groeide snel aan het einde van de negentiende eeuw en ook de bedrijvigheid nam toe. Omdat de spoorbomen erg vaak gesloten waren, werd er een loopbrug over het spoor gebouwd, maar voor het rijdende verkeer was dit geen oplossing.
In 1899 werd dan eindelijk de machtiging door Den Haag gegeven om een nieuw station te bouwen met een hooggelegen perron. Het baanvak in Hengelo moest over een grote afstand verhoogd worden, een revolutionair plan, in totaal ruim 40 mijl. De nieuwe verhoogde rails werden enkele meters naast de oude laaggelegen rails gelegd, zodat het treinverkeer geen stagnatie ondervond tijdens de werkzaamheden.
De enorme hoeveelheden zand die voor dit werk nodig waren haalde men uit de Lonnekerberg. Door dit graafwerk ontstond een gat, dat heden ten dage bekend is als het Lonnekermeer.
De kosten voor het gebouw en de ophoging van het emplacement en alle kunstwerken zoals tunnels werden destijds op f 2.300.000 geraamd. Het stationsgebouw werd door ir. G.W. van Heukelom (1870-1952) ontworpen. In 1900 werd tevens de stationsoverkapping gebouwd. Deze overkapping, die enkele jaren geledenGrootschalige dakrenovatie monumentale perronoverkapping Station Hengelo gestart. Vanvenrooy.nl, zonder datum. Geraadpleegd op 7 juli 2026. geheel is gerestaureerd, is een voorbeeld van een constructie uit gietijzer.
Derde station, sinds 1951 Het station, dat ongeveer ter hoogte van de Beursstraat stond, werd in oktober 1944 bij het verwoestende bombardement op Hengelo zwaar beschadigd. De bovenverdieping was grotendeels vernield en herbouw zou veel geld hebben gekost. De Nederlandse Spoorwegen namen het besluit om het te slopen en door een nieuw gebouw te vervangen. Dit gebouw werd een stuk westelijker gebouwd in de stijl van de jaren vijftig. In 1951 kwam het nieuwe station gereed. Voor het gebouw tekende H.G.J. Schelling (1888-1978). Gelijksoortige stations van zijn hand zijn indertijd gebouwd in Enschede, Zutphen, Leiden en Arnhem. De gebouwen werden allemaal uitgevoerd in een constructie van gewapend beton, opgevuld met verschillende soorten van prefab betonnen elementen.https://web.archive.org/web/20210314171945/http://www.historischmuseumhengelo.nl/
Ten zuiden van het oude station bevond zich het station Hengelo GOLS van de Geldersch-Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij die de spoorlijn (Doetinchem / Winterswijk) - Boekelo - Hengelo exploiteerde.
Vanaf station Hengelo vertrok tot 2006 de chloortrein naar AKZO. Deze trein is opgeheven sinds Akzo de werkzaamheden heeft verplaatst naar Delfzijl. De verbinding met het AKZO-raccordement is inmiddels opgebroken.
Voorzieningen thumb|400px|De tunnel van station Hengelo. Links 1951, Midden 1990, Rechts 2010 K: loketten G: Bank GWK T: Trap naar perron R: Roltrap L: Lift S: Snackbar B: Boekwinkel W: Albert Heijn alt=De foto toont het interieur van de perronhal met breed overspannende gietijzeren balken, die door een groot aantal klinknagels met elkaar zijn verbonden. De zijwanden met wit en geel glas reiken ongeveer tot halverwege het dak, tot een hoogte van circa 4 meter. Daaronder is de hal naar de sporen toe open.|miniatuur|De perronhal bij het station van Hengelo AH to go (stationshal) Subway (stationshal) Döner Company (stationshal) GWK Travelex (stationshal) Kiosk (perron) Loketten (stationshal) Fietsenstalling + huur OV-fietsen (kelder) Openbaar toilet (perron)
Renovatie In 2010 werd de overkapping van de perrons uit 1899, die sinds 1999 is opgenomen in het register van rijksmonumenten, vernieuwd. De voetgangerspassage werd verbreed door samenvoeging met de goederentunnel. Er kwamen een roltrap, bredere trappen naar de perrons en een nieuwe lift. Het stationsgebied werd ingericht als schakel tussen de binnenstad en het gebied 'Hart van Zuid'. In 2016 kwam er een nieuwe fietsenstalling met een capaciteit van 2000 rijwielen.
Sporen Het station van Hengelo heeft een eilandperron met drie perronsporen. Spoor 2 en 3 zijn opgedeeld in twee delen (a en b). Spoor 2 ligt aan de kant van het centrum (Stationsplein, noordzijde). Hier vertrekken de treinen naar Almelo (2b of 2) en Zutphen (2a). Spoor 3 ligt aan de zuidzijde van het perron. Hier vertrekken treinen naar Enschede (3a of 3), de doorgaande stoptreinen van Zutphen naar Oldenzaal (3b) en de internationale sneltreinen.
Het derde perronspoor is zakspoor 11, aan de oostzijde van het perron. Dit spoor is via een vaste kruising verbonden met de spoorlijn naar Oldenzaal, een treinverbinding van spoor 11 naar Enschede is dus niet mogelijk.
Spoor 11 werd gebruikt voor de trein naar Oldenzaal en later naar Bad Bentheim. De treinverbinding naar Bad Bentheim was een proef die duurde tot december 2013. Voordien, voordat de Blauwnetdienst Zutphen - Oldenzaal v.v. werd ingesteld, vertrok hier de trein Hengelo - Oldenzaal. Ook wordt het spoor elk jaar gebruikt voor de carnavalstrein naar Oldenzaal. Sinds 26 februari 2018 exploiteert Keolis Deutschland onder de naam eurobahn tweesysteems FLIRTtreinen, die op 1500 V gelijkspanning en op 15 kV wisselspanning kunnen rijden, naar Bielefeld.https://www.eurobahn.de/nl/lijninformatie/rb-61/ stationslijst TB61
Station Hengelo heeft een rangeerterrein aan de oostzijde. Het rangeerterrein is grotendeels geëlektrificeerd. Er zijn werkplaatsen waar dieseltreinen (blauwnet Lint) onderhouden worden en een aparte werkplaats waar de blauwnet-FLIRT-treinen worden onderhouden.https://railmagazine.nl/stadler-gaat-nieuwe-werkplaats-bouwen-in-hengelo/ nieuwe werkplaats FLIRT Het station heeft een tankplaats.
Treinverbindingen In de dienstregeling 2026 wordt het station bediend door de volgende treinseries:
Al deze treinen rijden overdag op werkdagen minimaal eenmaal per uur, met uitzondering van de internationale intercity naar Berlijn, die zeven maal per dag rijdt (rond de oneven uren) en treinserie 7000, die alleen in de spits rijdt. Bij thuiswedstrijden van FC Twente rijden er daarnaast extra supporterstreinen tussen Rijssen en Enschede.
Vanaf 12 december 2010 reed er voor een proef van drie jaar een stoptrein tussen Hengelo, Oldenzaal en Bad Bentheim. Deze trein reed een keer per uur. In Hengelo werd daarvoor na 7 jaar het zakspoor weer voor regulier reizigersvervoer gebruikt. De trein werd geëxploiteerd door Syntus maar reed onafhankelijk van de Syntusdienst Zutphen - Hengelo - Oldenzaal. De treindienst werd op 8 december 2013 opgeheven.
Op 26 februari 2018 werd een grensoverschrijdende treinverbinding in gebruik genomen naar Bielefeld. Deze verbinding wordt gefinancierd door de Rijksoverheid, Regio Twente, Provinciale Staten en de Duitse Zweckverband Nahverkehr Westfalen-Lippe en Landesnahverkehrsgesellschaft Niedersachsen. Deze stoptrein rijdt elk uur en wordt geëxploiteerd door Keolis onder de merknaam Eurobahn. Trein van Hengelo naar Bielefeld, Twentsche Courant Tubantia, 24 april 2014
De laatste Intercity uit de 1700-serie (richting Den Haag Centraal) rijdt in de late avond niet verder dan Utrecht Centraal.
Busverbindingen Aan de noordzijde van het station is het busstation. Hier stoppen de stads- en streekbussen van Arriva. Het busstation bestaat sinds 2012 uit 4 busplatforms. Bij de hoofdingang van het station staat een informatiebord met een kaart en vertrektijden van de bussen. Het station van Hengelo ligt in zone 4511 en/of 4512 (centrumzone).
Stadsbussen Lijn Route Bijzonderheden 9 Centraal Station – Universiteit Twente – Enschede Station 10 Centraal Station – Berflo Es – Veldwijk – De Waarbeek – Twentekanaal Zuid – Centraal Station Rijdt niet 's avonds na 20:00 11 Centraal Station – Centrum – Klein Driene – Hasseler Es 12 Centraal Station – De Grundel – Groot Driene 13 Centraal Station – Hengelose Es – Vossenbelt – Het Broek – Hasseler Es14Centraal Station → Wilderinkshoek → Ziekenhuisgroep Twente → Woolder Es → Centraal Station
Streekbussen Lijn Route Bijzonderheden 51 Almelo – Zenderen – Borne – Hengelo, Centraal Station 53 Hengelo, Centraal Station – Beckum – Stepelo – Haaksbergen – Eibergen 65 Tubbergen – Fleringen – Weerselo – Gammelke – Deurningen – Hengelo, Centraal Station Rijdt niet op zondag
Belbussen Lijn Route Bijzonderheden 810 Centraal Station → Berflo Es → Veldwijk → De Waarbeek → Twentekanaal → De Nijverheid → Wilderinkshoek → Woolder Es → Centrum → Centraal Station Rijdt alleen 's avonds na 20:00
Foto's
Ontwikkeling aantal reizigers Het aantal door NS vervoerde reizigers (per gemiddelde werkdag) ontwikkelde zich sedert 2019 als volgt (het gaat hierbij om de in- en uitstappers en overstappers):
Jaar Aantal reizigers 2019 7.079 2020 3.176 2021 3.625 2022 5.128 2023 6.088 2024 5.740 2025 6.195
Categorie:Bouwwerk in Hengelo Hengelo Categorie:Verkeer en vervoer in Hengelo Categorie:Bouwwerk van Karel van Brederode Categorie:Bouwwerk van Hermanus Gerardus Jacob Schelling Categorie:Gemeentelijk monument in Overijssel