thumb|260px|Koning Filip en koningin Mathilde tijdens een parade door Brussel na de eedaflegging. Bij de troonswisseling in België op 21 juli 2013, de nationale feestdag van België, vond in Brussel de troonsafstand plaats van koning Albert II van België, gevolgd door de eedaflegging van Filip van België als zevende Koning der Belgen, wat het begin inluidde van het koningschap van koning Filip van België.

Achtergrond Sinds begin 2010 waren er geruchten over een mogelijke troonswisseling. De volledig vrijwillige abdicatie of troonsafstand van een Koning der Belgen was op dat moment nog nooit voorgekomen in de geschiedenis van de Belgische monarchie. Enkel koning Leopold III diende in 1951 te abdiceren, naar aanleiding van de Koningskwestie. De overige Koningen der Belgen overleden allen in de uitoefening van hun ambt.

Aankondiging van de troonsafstand In april 2013 deelde koning Albert II voor het eerst zijn intentie om af te treden mee aan premier Elio Di Rupo (PS). Twee mogelijke data lagen op dat moment op tafel: 21 juli 2013, de nationale feestdag van België, of 15 november 2013, Koningsdag. Uiteindelijk opteerde men voor het zomerse 21 juli. Eerste minister Di Rupo was aanvankelijk tegen, maar stemde later in met de wens om de troonsafstand nog enige maanden stil te houden. Di Rupo vreesde dat de republikeinsgezinde Vlaamse partij N-VA, de grootste partij van het land op dat moment en tevens de grootste oppositiepartij, de tussenliggende periode tussen de aankondiging en de effectieve troonsafstand zou gebruiken om het land te destabiliseren.Elio Di Rupo vroeg koning Albert troonsafstand stil te houden, De Standaard, 17 december 2016, geraadpleegd op 17 december 2016. Uiteindelijk maakte koning Albert II pas enkele weken op voorhand, op woensdag 3 juli 2013 om 18 uur via een op de Belgische televisie en radio rechtstreeks uitgezonden toespraak bekend dat hij op 21 juli dat jaar zou aftreden ten gunste van zijn zoon, kroonprins Filip van België. Als reden voor zijn aftreden gaf hij dat zijn hoge leeftijd en gezondheid hem parten speelden:Toespraak van koning Albert II, deredactie.be, 3 juli 2013, geraadpleegd op 4 juli 2013.

De toespraak werd uitgezonden op de grote Vlaamse en Franstalige televisiezenders Eén, Canvas, VTM, La Une en RTL TVI, alsook op de grote radiozenders van het land. Hoewel men al langer een troonswisseling verwachtte, was de timing van de aankondiging veeleer onverwacht.

Enkele dagen voor de aankondiging raakte bekend dat Delphine Boël koning Albert II, prins Filip en prinses Astrid had gedagvaard om het vaderschap van koning Albert II te laten vaststellen.

Laatste activiteiten van koning Albert II

Borstbeelden in de Senaat Op 16 juli werden in het Groene Salon van de Senaat borstbeelden van Albert en Paola onthuld. De beelden zijn gemaakt door Wilfried Pas en werden als geschenk aan de koning overhandigd door een ontvangstcomité bestaande uit Senaatsvoorzitter Sabine de Bethune, Kamervoorzitter André Flahaut, voorzitster van het College van Quaestoren Olga Zrihen en Jan Hoet, lid van de Kunstcommissie van de Senaat.Senaat stelt nieuwe borstbeelden van Koning Albert en Koningin Paola voor, politics.be, 3 juli 2013, geraadpleegd op 18 oktober 2018.

Afscheidsbezoeken Op 17, 18 en 19 juli bezochten koning Albert II en koningin Paola achtereenvolgens Gent, Eupen en Luik. Deze bezoeken kaderden origineel binnen de viering van het twintigjarige koningschap van koning Albert II, maar werden na de aankondiging van de troonsafstand een reeks van afscheidsbezoeken aan de drie gemeenschappen van België.

Op 17 juli bracht het koningspaar een afscheidsbezoek aan Vlaanderen in Gent. Koning Albert II en koningin Paola bezochten het Stadsmuseum Gent en de nieuwe Ghelamco Arena. Ze werden ontvangen door burgemeester Daniël Termont (sp.a) en gouverneur Jan Briers.Gent wuift Albert uit op laatste officiële bezoek, deredactie.be, 17 juli 2013, geraadpleegd op 19 juli 2013.

Op donderdag 18 juli 2013 bezocht het vorstenpaar Eupen en nam daarbij afscheid van inwoners van de Duitstalige Gemeenschap.

De volgende dag, op vrijdag 19 juli 2013, bezocht het vorstenpaar de Waalse stad Luik, waar de koning en de koningin onder meer het Théâtre Royal de Wallonie bezochten.

Daags voor de troonsafstand van koning Albert II woonde zowel koning Albert II als koningin Paola als prins Filip en prinses Mathilde een concert bij in het Paleis voor Schone Kunsten van Brussel, waarna zij aansloten bij het volkse Bal National in het hart van de Marollenwijk, eveneens te Brussel.

Gebeurtenissen op 21 juli 2013

Overzicht Het draaiboek voor de gebeurtenissen op 21 juli 2013 in Brussel lag vast als volgt:21 juli 2013: agenda van een historische dag, deredactie.be, 21 juli 2013, geraadpleegd op 21 juli 2013. 9:00-9:30: Te Deum in Sint-Michiel en Sint-Goedelekathedraal. 10:30: Troonsafstand Koning Albert II in de troonzaal van het Koninklijk Paleis van Brussel. 12:00: Eedaflegging door Prins Filip voor de Verenigde Kamers in het Paleis der Natie. Na de eedaflegging werden 101 saluutschoten afgevuurd in het Jubelpark.Oefening voor 101 saluutschoten, Het Laatste Nieuws, 17 juli 2013, geraadpleegd op 18 oktober 2018. 13:00: Het nieuwe vorstenpaar en de koninklijke familie groeten de bevolking vanop het balkon van het Koninklijk Paleis aan het Paleizenplein. 14:10: Huldebetoon door koning Filip aan het Graf van de onbekende soldaat aan de Congreskolom. 16:05: Schouwen van de burgerlijke en militaire troepen door koning Filip. 17:00: Koninklijk defilé op het Paleizenplein. 19:00: Start van het volksfeest in het Warandepark, waaraan de koninklijke familie deelnam. 22:20: Toespraak van koning Filip vanop het balkon van het koninklijk paleis. 23:00: Vuurwerkspektakel, afgeschoten vanop het Paleis der Academiën op het Paleizenplein.

De troonsafstand van koning Albert II De Belgische Grondwet voorziet niet in enige specifieke procedure om als Koning afstand te doen van de troon. Minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open Vld) maakte daardoor een proces-verbaal op, geïnspireerd op de akte van troonsafstand die koning Alberts vader koning Leopold III had ondertekend op 16 juli 1951. Deze akte was toen opgesteld door de toenmalige minister van Justitie Ludovic Moyersoen.

De akte van troonsafstand luidt:De Akte van Troonsafstand: 1951 versus 2013, deredactie.be, 21 juli 2013, geraadpleegd op 21 juli 2013.

De akte werd eerst ondertekend door koning Albert II om 10:46, en daarna chronologisch gevolgd door de volgende getuigen: André Flahaut, voorzitter van de Kamer van volksvertegenwoordigers Sabine de Bethune, voorzitter van de Senaat Elio Di Rupo, premier van België Pieter De Crem, vice-eersteminister Didier Reynders, vice-eersteminister Johan Vande Lanotte, vice-eersteminister Alexander De Croo, vice-eersteminister Joëlle Milquet, vice-eersteminister Laurette Onkelinx, vice-eersteminister Marc Bossuyt, voorzitter van de Nederlandse taalgroep van het Grondwettelijk Hof Jean Spreutels, magistraat van het Grondwettelijk Hof Etienne Goethals, eerste voorzitter van het Belgisch Hof van Cassatie Jean-François Leclercq, procureur-generaal van het Hof van Cassatie Robert Andersen, eerste voorzitter van de Belgische Raad van State Annemie Turtelboom, minister van Justitie Jean-Paul Janssens, voorzitter van de Federale Overheidsdienst Justitie

In tegenstelling tot in Nederland ondertekende de toekomstige koning Filip de akte van troonsafstand niet. De toekomstige koningin Mathilde evenmin. Bij de troonsafstand van koningin Beatrix der Nederlanden enkele maanden eerder, ondertekende ook Willem-Alexander en Máxima de akte van abdicatie.

Vanaf de ondertekening van de akte van troonsafstand tot op het moment van de eedsaflegging door prins Filip was er geen staatshoofd in België. De Koning neemt immers pas bezit van de troon nadat hij de grondwettelijke eed heeft afgelegd, zo stelt artikel 91 van de Belgische Grondwet. In tussentijd werden de koninklijke prerogatieven uitgeoefend door de in Raad verenigde Ministers.

Eedaflegging van koning Filip Om 12:00 kwam Filip aan in de plenaire vergaderzaal van de Kamer van volksvertegenwoordigers, waar de Verenigde Kamers waren samengekomen. Nadat Filip zich neerzette in de koninklijke troon, hield de voorzitter van de Kamer André Flahaut (PS) een korte toespraak en nodigde hij de nieuwe koning uit om de grondwettelijke eed af te leggen. Koning Filip legde die eed af om 12:12 in de drie officiële landstalen (in volgorde: Nederlands, Frans en Duits):Eedaflegging van koning Filip, deredactie.be, 21 juli 2013, geraadpleegd op 22 juli 2013 (kapotte link).

Daarna hield koning Filip zijn troonrede, waarin hij benadrukte zich bewust te zijn van de verantwoordelijkheid die op hem rust. Hij nam ook de gelegenheid te baat zijn vader te bedanken, die hij een geëngageerde vorst noemde.

Na de toespraak nodigde de voorzitster van de Senaat, Sabine de Bethune, de aanwezigen uit tot het beluisteren van de Brabançonne en het Europees volkslied, waarmee de eedsaflegging afgesloten werd. Na de eedaflegging werden 101 saluutschoten afgevuurd vanuit het Jubelpark, elk met een tussenperiode van 30 seconden.

Begroeting van de bevolking Na de eedaflegging vertrokken de nieuwe koning en de nieuwe koningin met de rest van de koninklijke familie naar het Koninklijk Paleis van Brussel, waar ze op het balkon verschenen. Na het nieuwe koningspaar kwam het voormalige koningspaar, Albert en Paola, op het balkon. Daarna werd door Albert en Paola plaatsgemaakt voor de vier kinderen van Filip en Mathilde: kroonprinses en hertogin van Brabant Elisabeth, prins Gabriël, prins Emmanuel en prinses Eléonore. De balkonscène werd afgesloten door de verschijning van de gehele koninklijke familie: koningin Fabiola, prins Laurent met prinses Claire en prinses Astrid met prins Lorenz voegden zich bij voorgenoemden.Publiek krijgt de verwachte (hand- en wang)kus te zien, deredactie.be, 21 juli 2013, geraadpleegd op 21 juli 2013.

Korte toespraak en vuurwerk Op datzelfde balkon verschenen koning Filip en koningin Mathilde later op de avond (rond 22:20) nogmaals om zich te richten tot de bevolking met een dankwoord."Laat ons fier zijn op ons mooie land", deredactie.be, 21 juli 2013, geraadpleegd op 21 juli 2013. De korte speech was pas in de namiddag in extremis aangekondigd. Nadien werd er vuurwerk afgestoken vanop het Paleis der Academiën op het Paleizenplein, zoals gebruikelijk op 21 juli.

Na de troonswisseling Koning Albert II blijft de titel koning dragen. Hij is niet langer de Koning, maar draagt nog wel de titel van koning. Er is echter een essentieel verschil in titulatuur: Filip wordt Koning der Belgen en Albert II wordt koning.Prins Filip wordt viersterrengeneraal, deredactie.be, 3 juli 2013, geraadpleegd op 4 juli 2013. Koning Filip krijgt geen volgnummer omdat hij de eerste der Belgische monarchen is die die naam draagt.

Na de troonsafstand ontstond een unieke situatie: België telde twee koningen en drie koninginnen (Fabiola, Paola en Mathilde).België, het enige land met drie koninginnen, Het Nieuwsblad, 4 juli 2013, geraadpleegd op 17 december 2006.België telt weldra 2 koningen en 3 koninginnen, Het Laatste Nieuws, 4 juli 2013, geraadpleegd op 17 december 2016. Dat laatste duurde tot aan het overlijden van koningin Fabiola anderhalf jaar later, op 5 december 2014.

Prinses Astrid en prins Laurent verliezen hun zetel in de Belgische Senaat. Tot aan de kroning waren ze als meerderjarige kinderen van de koning senator van rechtswege. Verder werd er een nieuwe kabinetschef aangesteld: baron Frans van Daele nam de taak van Jacques van Ypersele de Strihou over.‘Frans Van Daele wordt kabinetschef Filip', De Standaard, 4 juli 2013, geraadpleegd op 22 juli 2013.Medewerkers nieuwe koning bekend, deredactie.be, 22 juli 2013, geraadpleegd op 22 juli 2013.