De Mechelse Heide is een natuurgebied tussen As en Mechelen-aan-de-Maas met een van de laatste grote oppervlakten heide in Belgisch Limburg. Het gebied is gelegen op de oostrand van het Kempens Plateau, is ongeveer 700 ha groot en maakt deel uit van het Nationaal Park Hoge Kempen.
In 1967 werd het gebied erkend als natuurreservaat. Omstreeks 2000 werd een autoweg, de zogenaamde toeristische weg, die dwars door dit gebied liep, afgesloten voor gemotoriseerd verkeer en omgevormd tot fietspad. Het gebied wordt beheerd door het Agentschap voor Natuur en Bos. De bodem bestaat uit lemig zand met hier en daar veen. Het gebied is Europees beschermd als onderdeel van Natura 2000-gebied (habitatrichtlijngebied BE2200035 en overlappend vogelrichtlijngebied BE2200727 'Mechelse heide en vallei van de Ziepbeek').
Centraal in dit gebied ligt een groot heideveld. Naast de steeds meer voorkomende rode dopheide komen er ook de paarse dopheide en de struikheide voor, naast drie bremsoorten. Kenmerkende broedvogels zijn de boompieper, de roodborsttapuit en de nachtzwaluw. Andere diersoorten die er te vinden zijn, zijn de gladde slang, de heivlinder en de zadelsprinkhaan. Naast heide vindt men hier ook naaldbossen.
Het vals heideblauwtje is verdwenen na een natuurbrand in 1984.
In de nabijheid van het gebied worden nog zand- en grindgroeven geëxploiteerd. De witzandgroeve betreft een gebied van 346 ha, verdeeld in een noordelijk en een zuidelijk deel. Na ontgrinding worden deze gebieden hersteld om terug te geven aan de natuur, waar oorspronkelijk gedeeltelijk een landbouwherbestemming was gedacht.
In de Mechelse Heide ligt een aantal ijsschotszwerfstenen. Tijdens de grindwinning werden deze blokken vaak vermalen.
Recreatie Een van de toegangspoorten naar het Nationaal Park bevindt zich aan de Joseph Smeetslaan bij de camping De Salamander. Deze toegangspoort richt zich op wandelaars door de Mechelse Heide en voor fietsers is er knooppunt 60, bij een houten fietsbrug en vrijliggende fietspaden. Er zijn ook wandelroutes uitgezet naar de Kikbeekvallei en in het Mechels Bos.
Aan de toegangspoort Mechelse Heide staat een schuilhut met informatie en een kaart van het wandelgebied. Andere faciliteiten naast deze toegangspoort zijn een picknickweide en een cafetaria en parkeergelegenheid.
Het ‘Zandloperpad’ is een rolstoelvriendelijk wandelpad van 1.5 km door de herstelde witzandgroeve. Het ‘Beestige Boelbos’, 500 meter wandelen vanaf de schuilhut, is een attractie voor kinderen met een speelse kennismaking met dieren uit de omgeving. Even verder ligt een van de omheinde hondenlosloopzones van het Nationaal Park, waar honden de vrijheid hebben om zonder leiband rond te rennen.
De topattractie van deze toegangspoort is de bloeiende paarse heide in augustus en september. Deze paarse kleur komt ook terug in het logo van de toegangspoort, een paarse voetafdruk. Hier bevindt zich onder meer het Ven onder de Berg, en de steilrand van de Maasvallei naar het Kempisch Plateau, van waar men een uitzichtpunt over de wijde omgeving heeft.
In het westen grenst de Mechelse Heide aan de Oeleinderheide in As. Sinds 2021 is het aangrenzende gebied Mechelse Heide Noord ingericht als natuurgebied met wandelroutes en een fietspad.
Galerij
Externe link Website van de Mechelse Heide
Categorie:Natuurreservaat in Limburg (België) Categorie:Nationaal Park Hoge Kempen Categorie:Maasmechelen Categorie:Important Bird Area in België