Miklós Rózsa (Boedapest, 18 april 1907 – Hollywood, 27 juli 1995) was een Amerikaans componist, muziekpedagoog, musicoloog en dirigent van Hongaarse geboorte. Voor bepaalde werken gebruikte hij het pseudoniem: Nic Tomay.
Levensloop Rózsa kreeg op 5-jarige leeftijd viool- en altvioollessen van zijn oom Lajos Berkovits in zijn geboortestad. Berkovits was lid van het orkest van de Koninklijke Hongaarse opera. Van zijn moeder, die een collega van Béla Bartók aan het conservatorium in Boedapest geweest was, leerde hij pianospelen. Op het gymnasium werd hij voorzitter van het "Ferenc Liszt-gezelschap" en zette zich voor de uitvoering van eigentijdse Hongaarse muziek in. De familie had een eigen huis in Nagylóc, noordelijk van Boedapest. Daar kwam hij met muziek van de plattelandsbevolking (boeren en zigeuners) in contact. Aldaar musiceerde hij met muzikanten en verzamelde melodieën. Op 7-jarige leeftijd schreef hij zijn eerste kleine stukken.
Van 1925 tot 1929 bezocht hij de Felix Mendelssohnschool voor muziek en theater te Leipzig en studeerde compositie bij Hermann Grabner, alsook aan de Universiteit Leipzig musicologie bij Theodor Kroyer. In 1929 gingen zijn Noord-Hongaarse Boerenliederen en -dansen, voor viool en orkest, op.5a in première.
In de lente van 1931 reisde Rózsa naar Parijs, waar hij kennis maakte met Arthur Honegger, Charles–Marie Widor en Pierre Monteux. In 1932 woonde hij in Parijs. Het jaar daarop ging zijn Thema, Variaties en Finale, voor orkest, op. 13 in Duisburg in première. Dit werk werd in de daarop volgende 3 jaren meer dan 60 keer in heel Europa uitgevoerd.
Voor de filmmaatschappij Pathé Nathan schreef Rózsa filmmuziek en talrijke fanfares onder zijn pseudoniem Nic Tomay.
Tussen 1935 en 1939 pendelde Rózsa voortdurend tussen Parijs en Londen. Zijn eerste verblijf in Londen begon met een gelukkig toeval. Kort naar zijn aankomst kreeg hij de opdracht, de muziek voor een Hongaarse balletproductie te schrijven. Het ballet, getiteld Hungaria, werd twee jaar met succes in Londen uitgevoerd. Omdat hij als student eenvoudig aan een verblijfsvergunning kwam, werd Rózsa student aan het Trinity College of Music in het vak koordirectie.
Toen de Franse regisseur Jacques Feyder in 1936 naar Londen kwam, ging hij samen met Rózsa naar de balletuitvoering van Hungaria en vroeg de jonge componist daarop, de muziek voor zijn film Knights without Armour te schrijven. In de filmstudio van de Hongaar Alexander Korda werden de contracten ondertekend. In zijn autobiografie schreef Rózsa later, dat toen zijn muzikaal dubbelleven begonnen is. A Double Life was ook de titel van deze, in 1982 gepubliceerde autobiografie, omdat hij zijn werk enerzijds voor de film, en anderzijds voor de concertzaal als muzikaal dubbelleven opvatte.
In 1937 en 1938 werd hij met de Franz-Joseph-Prijs van zijn geboortestad Boedapest onderscheiden.
In de zomer 1940 emigreerde hij naar de Verenigde Staten; hij woonde in Hollywood. De filmmuziek voor The Jungle Book was zijn eerste compositie in de nieuwe wereld. In 1943 dirigeerde hij zijn eerste concert met het bekende Hollywood Bowl Orchestra.
Vanaf 1945 doceerde hij aan de University of Southern California in Los Angeles. Een van zijn leerlingen was Jerry Goldsmith.
Voor de filmmuziek tot Spellbound (1945) en A Double Life (1947) werd hij in korte tijd twee keer met de Academy Award onderscheiden. Hij was dé componist bij MGM (Metro Goldwyn Mayer Studios) van 1949 tot 1962. Zijn bekendste compositie in dit genre is de filmmuziek voor de film Ben-Hur uit 1959. Voor deze filmmuziek kreeg hij zijn derde Oscar (Academy Award).
Composities Werken voor orkest 1929: Rapsodie, voor cello en orkest, op.3 1929: Variaties op een Hongaars boerenlied, voor viool en orkest, op.4 1929: Noord-Hongaarse Boerenliederen en -dansen, voor viool en orkest, op.5a 1930, rev.1993: Symfonie, op.6, revisie C. Palmer, als op.6a; 1930: Scherzo, op.11 1932, rev.1932: Serenade, voor klein orkest, op.10, revisie als op.25; 1933, rev.1943: Thema, Variaties en Finale, op.13a 1943, rev.1957: Concert, voor strijkers, op. 17 1946: Hongaarse serenade, voor klein orkest, op.25 1947: Kaleidoscope, op.19 1948: 3 Hongaarse schetsen, op.14 1952: De dochter van de wijnboer, 12 variaties op een Frans volksliedje, op. 23 1956: Vioolconcert, op. 24 1957: Overture voor een symfonisch concert, op.26 1959: Background to Violence-suite (uit de films: "Brute Force", "The Naked City" & "The Killers") 1964: Notturno Ungherese, op. 28 1966: Sinfonia concertante, op.29 1967: Pianoconcert, op.31 1971: Celloconcert, op.32 1972: Tripartita, op.33 1979: Altvioolconcert, op.37 1984: Spellbound Concerto, voor 2 piano’s en orkest 1984: New England Concerto, voor 2 piano’s en orkest (uit de films: Lydia and Time out of Mind) 1992: Andante, voor strijkorkest, op.22a
Werken voor harmonieorkest 1951: "Triomfmars" uit de filmmuziek tot "Quo Vadis", voor harmonieorkest 1959: Spellbound concerto, voor twee piano's en harmonieorkest - bewerking: T. R. Bennett 1982: Fantasy, voor koperblazers, pauken en orgel El Cid, concertmars Concertouverture, voor harmonieorkest, op. 26 Ouverture uit de filmmuziek tot "Ben Hur", voor harmonieorkest «Parade Of The Charioteers» uit de film "Ben Hur"
Muziektheater Balletten 1935: Hungaria - voor de Markova-Dolin company in Londen
Muziek voor films 1937: Knight without Armour 1937: Thunder in the City 1937: The Squeaker/Murder on Diamond Row 1938: The Divorce of Lady X 1939: The 4 Feathers 1939: On the Night of Fire 1939: The Spy in Black 1939: Ten Days in Paris 1940: The Thief of Bagdad - (On), suite 1940; 1941: Lydia - (On) 1941: Sundown - (On) 1941: That Hamilton Woman 1941: New Wine 1942: To Be or Not to Be 1942: Jungle Book - (On) (bewerkt voor concertuitvoering als Jungle Book Suite) 1942: Jacare 1943: Five Graves to Cairo 1943: Sahara 1943: So Proudly we Hail! 1943: The Woman of the Town - (On) 1944: Dark Waters 1944: Double Indemnity - (On) 1944: The Hour before Dawn 1944: The Man in Half Moon Street 1944: Ministry of Fear 1945: Blood on the Sun 1945: Lady on a Train 1945: The Lost Weekend - (On) 1945: A Song to Remember - (On) 1945: Spellbound - (O) (bewerkt als Spellbound concerto); 1946: Because of Him 1946: The Killers (On) 1946: The strange Love of Martha Ivers 1947: Brute Force 1947: Desert Fury 1947: The Macomber Affair 1947: The Other Love 1947: The Red House 1947: Song of Sheherazade 1947: Time out of Mind 1947: A Woman’s Vengeance 1948: A Double Life - (O) 1948: Command Decision 1948: Kiss the Blood of my Hands 1948: The Naked City 1948: Secret Beyond the Door 1949: Adam’s Rib 1949: The Bribe 1949: Criss Cross 1949: Edward, My Son 1949: East Side, West Side 1949: Madame Bovary 1949: The Red Danube 1950: The Asphalt Jungle 1950: Crisis 1950: The Minniver Story 1951: The Light Touch 1951: Quo Vadis? (On); 1952: Ivanhoe (On) 1952: Plymouth Adventure (gearrangeerd als The May-flower: Symphonic Picture (1985); 1953: Julius Caesar (On) 1953: Young Bess 1953: The Story of Three Loves 1953: All the Brothers Were Valiant 1954: Knights of the Round Table 1954: Crest of the Wave 1954: Green Fire 1954: Men of the Fighting Lady 1954: Valley of the Kings 1955: The King’s Thief 1955: Moonfleet 1956: Bhowani Junction 1956: Diana 1956: Lust for Life 1956: Tribute to a Bad Man 1957: The 7th Sin 1957: Something of a Value 1957: Tip on a Dead Jockey 1958: A Time to Love and a Time to Die 1958: The World, The Flesh and The Devil 1959: Ben-Hur (O) 1961: King of Kings 1962: El Cid (2 On) 1962: Sodom and Gomorrha 1963: The VIP’s (ook bekend als "Hotel International") 1968: The Green Berets 1968: The Power 1969: The Private Life of Sherlock Holmes 1973: The Golden Voyage of Sinbad 1977: The Private Files of J. Edgar Hoover 1977: Providence 1978: Fedora 1979: Last Embrace 1979: Time after Time 1981: Eye of the Needle 1982: The Atomic Cafe 1982: Dead Men don’t Wear Plaid 1987: Dragnet 1989: Gesucht: Monika Ertl 1993: Manhattan Murder Mystery 1994: Cops and Robbersons
Legenda (On): genomineerd voor een Oscar (O): winnaar van een Oscar
Publicaties The Music of the Movies, AFI Seminar, February 15, 1984 (8:00 pm.). Tape recording of the seminar is held at the AFI/Louis B. Mayer Library (Los Angeles) A Double Life. The Autobiography of Miklós Rózsa, Composer in the Golden Years of Hollywood, Tunbridge Wells [...]: Midas Books [...] 1982. - Repr. New York: Wynwood Press 1989., 224 p., Eletem történeteiből. (Von den Geschichten meines Lebens), Budapest: Zeneműkiadó 1980. 177 p.,
Bibliografie Roland Mörchen: Grandiose Klangspektren. Miklós Rózsa zum 100. Geburtstag, in: Film-Dienst 60,8, 2007, S. 42-44 Stephane Chanudaud: Miklos Rozsa, in: Positif, 468, Fév. 2000, S. 97-101 James Southall: Miklos Rozsa at MGM, in: Film Score Monthly 5,2, 2000, S. 43-44 William Darby: American film music : major composers, techniques, trends, 1915-1990, Jefferson, North Carolina, and London: McFarland & Company, Inc., 1999. 623 p., Matthias Keller: Miklós Rózsa. Retrospektive, Filmmuseum im Münchner Stadtmuseum, München: Selbstverlag 1998 James Pavelek: Miklos Rozsa, in: Soundtrack! The Collector’s Quarterly 17, Sept. 1998, S. 5-9 Bruce Eder: Miklos Rozsa, in: Films in Review 47, March/April 1996, S. 2-6+ Miklos Rozsa - obituary, in: Notes 52:1128 N4 1996 Miklos Rozsa - obituary, in: Choir & Organ 4:4 N1 1996 Stewart Gordon: Other European Composers of the Twentieth Century, in: A History of Keyboard Literature. Music for the Piano and its Forerunners, New York: Schirmer Books, 1996, 566 p., Miklos Rozsa - obituary, in: Crescendo & Jazz Music 32:34 N6 1995-1996 Miklos Rozsa - obituary, in: American Organist: 29:59 Oct 1995 Doug Raynes: A filmography/discography of Miklos Rozsa, in: Soundtrack! The Collector’s Quarterly 13, June 1994, S. 34-57 Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, Wolfgang Suppan: Das neue Lexikon des Blasmusikwesens, 3. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1988, Wolfgang Suppan: Lexikon des Blasmusikwesens, 2. ergänzte und erweiterte Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Fritz Schulz, 1976 Jacques-Emmanuel Fousnaquer, Claude Glayman, Christian Leble: Musiciens de notre temps depuis 1945, Paris: Editions Plume, 1992, 542 p., David M. Cummings, Dennis K. McIntire: International who's who in music and musician's directory - (in the classical and light classical fields), Twelfth edition 1990/91, Cambridge, England: International Who's Who in Music, 1991. 1096 p., James L. Limbacher, H. Stephen Wright: Keeping score : film and television music, 1980-1988 (with additional coverage of 1921-1979), Metuchen, N.J.: Scarecrow Press, 1991. 928 p., Sources for scores and parts : Syracuse University Library, The George Arents Research Library fo [sic] Special Collections - Miklos Rozsa Papers, Cue Sheet: 8:57 N2 1991, Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music : composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, Christopher Palmer: The composer in Hollywood, London, New York: Marion Boyars Publishers, 1990. 346 p., Kurtz Myers: Performer Index : Conductors, in: Index to record reviews 1984-1987 : based on material originally published in "Notes", the quarterly journal of the Music Library Association between 1984 AND 1987, Boston, Massachusetts: G.K. Hall, 1989, 639 p., Kurtz Myers: Performer Index : Conductors, in: Index to record reviews, 1978-1983 : based on material originally published in "Notes", the quarterly journal of the Music Library Association, between 1978 and 1983, 1st Suppl., Boston, Massachusetts: G K Hall, December 1985, 873 p., R.S. Brown: An interview with Miklos Rozsa, in: Fanfare 11:406-14 N6 1988