thumb|Titelblad van de partituur van Die Puppenfee Josef Bayer (Wenen, 6 maart 1852 – aldaar, 12 maart 1913) was een Oostenrijks componist, dirigent en violist. Hij was een zoon van de kleermaker Matthias Bayer en zijn echtgenote Magdalena Dubowsky.
Levensloop Bayer studeerde aan het Konservatorium der Gesellschaft der Musikfreunde Wien in Wenen. Aldaar studeerde hij bij Josef Hellmesberger sr. (1828–1893) en Carl Heißler (viool), Wilhelm Schenner en Josef Dachs (piano), Anton Bruckner (harmonie) en Felix Otto Dessoff (contrapunt en compositie). Tegelijkertijd studeerde hij aan de Handelsacademie in Wenen.
Na het behalen van zijn diploma's en na de verrichting van de militaire dienst als trommelaar in de Militaire muziekkapel van het Infanterie Regiment "Hoch- und Deutschmeister" nr. 4 in Wenen werd hij in 1870 violist in het orkest van de K.K. Hofoper in Wenen; in deze functie bleef hij tot 1898. Vanaf 1883 werd hij kapelmeester van de K.K. Hofoper en toen in 1885 hem de leiding van het hofoperaballet opgedragen werd, begon zijn grote muzikale carrière.
Hij componeerde niet alleen 20 balletten, dansscènes, meerdere operettes en andere werken, maar heeft ook grote verdiensten om het ballet en werd al binnen zijn leeftijd de meest uitgevoerde balletcomponist ter wereld. Zijn bekendst ballet was de pantomime Die Puppenfee. Vanaf zijn première op 4 oktober 1888 tot nu werd dit werk in de Weense Staatsopera rond 800 keer gespeeld. Verder ging het in meerdere honderden van uitvoeringen rond om de wereld. Generaties van Weense burgerlijke gezinnen voerden haar kinderen met Die Puppenfee, die het oude dansmotief van de levend geworden poppen behandeld en tot voorbeeld voor talrijke vergelijkbare composities werd, in de wereld van het theater in. Ook het in januari 1885 in première gegane ballet Wiener Walzer, dat de ontwikkeling van de Duitse nationale dans in de vorige eeuw onder gebruik van melodieën van Johann Strauss jr., Joseph Lanner en vele andere walsenkoningen natekende, werd een groot succes.
Ter gelegenheid van zijn 30-jarig dirigentenjubileum werd hij in 1900 met het ridderkruis in de Frans Jozef-orde onderscheiden.
Verder nemen dans- en marscomposities in het oeuvre van Bayer een belangrijke plaats in. Ten een verschenen vele enkele nummers (walsen, polka française en polka mazurka) van zijn balletten en operettes, bijvoorbeeld de Japanische (Sieges-)Marsch uit het ballet Die Braut von Korea (De bruid van Korea). Hij schreef ook werken voor blaasorkesten.
Bayer ligt begraven in de buurt van andere componisten en kunstenaars op de centrale begraafplaats (Zentralfriedhof) in Wenen (groep 0, rij 1, nummer 66).
Composities Werken voor orkest 1882 Thalia, polka mazurka 1890 Puppen-Walzer nach Themen aus dem Ballett: Die Puppenfee (Im Puppenladen), voor orkest 1892 Wie ihr wollt! - ein kleines Potpourri in Ton und Bild, voor orkest Bade-Galopp Christkindl-Polka Die Pariser Weltausstellung Dorothy-Walzer naar motieven uit de operette "Mister Menelaus" Fanfare für das 25. Stiftungsfest der Schlaraffia-Vindobona Ganz ein kleiner Schnurrbart naar motieven uit de operette "Fräulein Hexe", polka française Japanischer (Sieges-)Marsch uit het ballet "Die Braut von Korea (De bruid van Korea)" Kleine Hexen naar motieven uit de operette "Fräulein Hexe", wals Paraplui-Marsch Sonnen-Walzer Wiener-Schlittage-Galopp
Werken voor harmonieorkest 1896 Deutschmeister Regiments-Marsch - gecomponeerd voor het 200-jarig regimentsjubileum van het Infanterieregiment "Hoch- und Deutschmeister" Dorothy. Walzer naar motieven uit de operette "Mister Menelaus", voor harmonieorkest General-Ritter von Will-Marsch Japanischer (Sieges-)Marsch uit het ballet "Die Braut von Korea (De bruid van Korea)" Liebenberg-Marsch Oberst Roschat-Marsch Puppenfee Polka (Papa Mama Polka) Zinnsoldaten-Marsch
Muziektheater Operettes Voltooid in titel aktes première libretto 1881 Der Chevalier von San Marco 3 bedrijven 4 februari 1881, New York Heinrich Bohrmann, Julius Riegen, pseudoniem van Julius von St. Albino Nigri 1889 Der schöne Kaspar 3 bedrijven 1889, Hamburg Friedrich Zell, Ignaz Schnitzer 1896 Mister Menelaus 1896, Wenen, K.K. Hofoper Pius Rivalier en Alexander Krakauer 1898 Fräulein Hexe 1898, Wenen Alfred Maria Willner en Bernhard Buchbinder 1904 Der Polizeichef 3 bedrijven 1904, München Julius Horst en Robert Pohl 1907 Spitzbub & Cie. 3 bedrijven 5 juli 1907, Wenen Wilhelm Ascher en Robert Pohl, naar Henri Meilhac en Ludovic Halévy 1907 Das Damenduell 1907, Wenen P. Rouvier
Balletten Voltooid in titel aktes première libretto choreografie 1885 Wiener Walzer 3 taferelen Louis Ruault-Frappart en Franz Gaul Josef Haßreiter 1886 Deutsche Märsche 1886, Berlijn 1888 Die Puppenfee (La fée des poupées) aanvankelijk als Im Puppenladen getiteld. 1 akte, 2 scènes 9 april 1888, Wenen, Palais Liechtenstein Franz Gaul Josef Haßreiter 1888 Österreichische Märsche 1888, Praag 1889 Sonne und Erde 4 bedrijven 11 taferelen 19 november 1889, Wenen, K.K. Hofoper Franz Gaul Josef Haßreiter 1890 Ein Tanz-Märchen (Een dans-sprookje) Prélude 3 bedrijven, en 15 taferelen Franz Gaul Josef Haßreiter 1890 Der Kinder Weihnachtstraum 1 akte meerdere taferelen 1890, Dresden Robert Köller 1891 Rouge et noir Prologue en 3 scènes H. Regel Josef Haßreiter 1892 Die Welt in Bild und Tanz 6 taferelen 1892, Berlijn Franz Gaul Josef Haßreiter 1893 Columbia voorspel en 3 taferelen 1893, Berlijn H. Regel 1894 Rund um Wien Prélude en 6 scènes Franz Gaul en Alfred Maria Willner Josef Haßreiter 1897 Die Braut von Korea (De bruid van Korea) 4 bedrijven 9 taferelen Heinrich Hermann Regel, Josef Haßreiter 1898 Rosa d'amore 1898, Milaan 1909 Das Bilderbuch, Ballet-Feerie 1 akte naar Full en Fidelio Josef Haßreiter 1908 Aus der Heimat 5 taferelen 1908, Wenen Josef Haßreiter 1911 Nippes 1 akte Gregor von Pantasi Josef Haßreiter
Bibliografie
Friedrich Anzenberger: Josef Bayer zum 100. Geburtstag, in: Österreichische Blasmusik, 2013. Ausgabe 03/2013, pp. 22 Elisabeth Anzenberger-Ramminger, Friedrich Anzenberger: Der Deutschmeister-Regimentsmarsch von Josef Bayer. Zum 150. Geburtstag des Ballettkomponisten, in: Österreichische Blasmusik, Jahrgang. 50, April 2002, p. 12 ff. Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music : composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, Siegfried Lang: Lexikon Österreichischer U-Musik-Komponisten im 20. Jahrhundert, Wien: Österreichischer Komponistenbund (OKB)/Arbeitskreis U-Musik, 1987, 248 p. Die Wiener Philharmoniker und die Österreichische Militärmusik, Vienna: Bundesminesterium fur Landesverteidigung, 1967.
Externe links Biografie door R. Wiesinger op de internetpagina van het Institut Österreichisches Biographisches Lexikon und biographische Dokumentation (gearchiveerd) Biografie door R. Wiesinger op de internetpagina van het Österreichisches Biographisches Lexikon ab 1815 (2. überarbeitete Auflage) Biografie op de internetpagina van Planet Vienna
Categorie:Oostenrijks componist Categorie:Oostenrijks dirigent Categorie:Oostenrijks violist Categorie:19e-eeuws componist Categorie:20e-eeuws componist