thumb|De Sint-Mauritiuskerk te Rijsel met vier zijbeuken thumb|Dorpskerk van Michaelstow, Cornwall, Engeland. Het middenschip is vermoedelijk uit de 13e eeuw, de zijbeuken zijn uit de 15e eeuw thumb|Interieur van de kerk van Michaelstow thumb|Vianen: Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopnemingkerk Een hallenkerk is een kerk met meerdere beuken, waarvan de zijbeuken ongeveer even hoog en soms ook even breed zijn als de middenbeuk.
Deze vorm van kerkbouw werd ontwikkeld in de romaanse architectuur maar komt voornamelijk voor in de gotiek. Het is een logische verdere ontwikkeling van de pseudobasiliek. De beuken kunnen elk van een eigen kap zijn voorzien maar ook worden gedekt door een enkel zadeldak. Een voorbeeld van de laatste variant is de Duitse Stufenhalle, een in Westfalen veelvoorkomend type hallenkerk.
Hallenkerken in Nederland Voorbeelden in Nederland zijn onder andere de Martinikerk in Groningen, de Sint-Martinuskerk in Weert, de Sint-Joriskerk in Amersfoort en de Oude Kerk van Amsterdam. De grootste hallenkerk van Nederland is de Grote kerk in Edam. In de meeste gevallen ontstond een hallenkerk door het vergroten van een basiliek of pseudobasiliek, waarbij het voormalige transept vaak werd opgenomen in de nieuwe zijbeuken. Een voorbeeld is de vijftiende-eeuwse Sint-Christoffelkathedraal te Roermond. Met name in de provincie Overijssel werd een aantal kerken echter meteen als hallenkerk gebouwd, waaronder een aantal tweebeukige kloosterkerken in Zwolle, Deventer en Kampen. Vooral bedelorden als de dominicanen en franciscanen kregen een voorkeur voor de hallenkerk, omdat dit type kerk meer mensen kon bevatten voor hun prediking.
Een variant op de hallenkerk is het Haagse hallentype waarbij de traveeën van een zijbeuk voorzien zijn van een topgevel en een eigen kap dwars op de lengterichting van het schip.
De architect Alfred Tepe bouwde in de 19e eeuw een aantal hallenkerken in neogotische stijl, o.a. te Vianen en IJsselstein. Carl Weber bouwde een aantal kerken volgens het voorbeeld van de Stufenhalle, onder meer in Vijlen en Puiflijk.
Hetzelfde principe als van de hallenkerk is van toepassing op het hallenhuis, een boerderijtype dat gangbaar was in Midden-Nederland en Noord-Duitsland. Een vrijstaande gebintconstructie verdeelt het huis in een schip met twee zijbeuken. In Engeland en Frankrijk werd dit principe vanaf de twaalfde eeuw toegepast bij deftige ontvangstzalen, markthallen en kloosterschuren. Een Nederlands voorbeeld is de Ridderzaal, maar het woord keert ook terug in de term lakenhal. In tegenstelling tot de hallenhuisboerderij, die van een dragende zolderconstructie werd voorzien, stond bij hallenkerken, markthallen en schuren echter de centrale ruimte voorop.
Literatuur Walter Horn, 'On the Origins of the Medieval Bay System', in: Journal of the Society of Architectural Historians 17 (1958), nr. 2, p. 2-23.
Lijsten België thumb|Sint-Brittakerk in Doornik thumb|Sint-Mauritiuskerk in Bilzen thumb|Sint-Laurentiuskerk in Sint-Laureins Sint-Petrus en Martinuskerk in Assenede Sint-Stefanskerk in Attert Saint-Pierre (Bastenaken) in Bastogne Sint-Mauritiuskerk in Bilzen Onze-Lieve-Vrouwekerk in Damme Sint-Corneliuskerk in Gistel Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopnemingskerk in Gistel Sint-Jacob-de-Meerderekerk in Hooglede-Gits Sint-Jacobskerk in Ieper Sint-Pieterskerk in Izegem-Emelgem Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk in Evergem-Kluizen Sint-Maartenskerk in Kortrijk Sint-Machariuskerk in Laarne Sint-Laurentiuskerk in Sint-Laureins Heilig Kruiskerk (Heilig Kruis) in Luik Abdijkerk Sint-Pieter in Lo-Reninge Sint-Martinuskerk in Sint-Martens-Latem Sint-Brixiuskerk in Ooigem Sint-Barbarakerk in Maldegem Sint-Martinuskerk in Meeuwen Sint-Walburgakerk in Oudenaarde Sint-Martinuskerk in Pecq Sint-Bertinuskerk in Poperinge Onze-Lieve-Vrouwkerk in Poperinge Sint-Michielskerk in Roeselare Sint-Nicolaaskerk in Le Rœulx Sint-Laurentiuskerk in Steenkerke Sint-Brittakerk in Doornik, 12e eeuw Sint-Niklaaskerk in Veurne Sint-Catharinakerk in Wachtebeke Sint-Michielskerk in ZuienkerkeDe Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed, Sint-Michielskerk (ID: 58088). Gearchiveerd op 5 maart 2016.
Nederland thumb|Oude Kerk in Amsterdam thumb|Broerenklooster en Broerenkerk, Zwolle thumb|Sint-Martinuskerk in Vijlen, overzicht naar het koor Sint-Joriskerk in Amersfoort Oude Kerk in Amsterdam, het Haagse hallentype Nicolaïkerk in Appingedam Oude Kerk in Barneveld Walfriduskerk in Bedum Hervormde kerk in Broek in Waterland Grote of Lebuinuskerk in Deventer Broederenkerk in Deventer, twee beuken Sint-Catharinakerk in Doetinchem Grote of Sint-Nicolaaskerk in Edam Sint-Gommarus- of Westerkerk in Enkhuizen Zuiderkerk in Enkhuizen Geertruidskerk in Geertruidenberg Martinikerk in Groningen Grote of Sint-Jacobskerk in Den Haag, het Haagse hallentype Grote of Sint-Stephanuskerk in Hasselt (Overijssel) Noorderkerk in Hoorn Broederkerk in Kampen, twee beuken Buiten- of Onze Lieve Vrouwe kerk in Kampen Petrus en Pauluskerk in Loppersum, getrapte hal Grote of Sint-Nicolaaskerk in Monnickendam, drie beuken Antonius Abtkerk in Nijmegen, herinterpretatie van het Haagse hallentype Grote of Sint-Michaëlskerk in Oudewater Johannes de Doperkerk in Puiflijk Sint-Christoffelkathedraal in Roermond Grote of Sint-Janskerk in Schiedam Sint-Dionysiuskerk (Heikese kerk) in Tilburg Buurkerk in Utrecht Jacobikerk in Utrecht Grote of Sint-Martinuskerk in Venlo Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopnemingkerk in Vianen Sint-Martinuskerk in Vijlen Grote of Sint-Jacobskerk in Vlissingen Sint-Martinuskerk in Weert Nieuwstadskerk in Zutphen Sint-Michaëlskerk in Zwolle Broerenkerk in Zwolle, twee beukenhttp://www.kennisbankherbestemming.nu/projecten/broerenkerk-zwolle. Gearchiveerd op 25 oktober 2016. Sint-Nicolaaskerk in Meijel (Limburg) Oostzijderkerk in Zaandam Grote of Bartholomeuskerk in Schoonhoven
Zie ook Basilicaal, een middenbeuk met boven de zijbeuken uitrijzende vensters Basiliek Pseudobasiliek, lagere zijbeuken dan het vensterloze middenschip Zaalkerk
Externe link Hallenkerk in België op foto
Categorie:Kerkgebouw