Plateaumalagasi (Malagasy (fiteny), merina) is een Austronesische taal van de groep der Malagasitalen, die wordt gesproken in de Afrikaanse eilandenstaat Madagaskar in de Indische Oceaan. Het Merina-dialect is naast het Frans een officiële taal van het land, en het Plateaumalagasi is veruit de belangrijkste taal in Madagaskar en veruit de meest gesproken Malagasi-, Oost- en zelfs Baritotaal. Geen enkele Baritotaal wordt in meer landen en territoria gesproken dan het Plateaumalagasi. In de geschreven media en het onderwijs wordt het Frans echter meer gebruikt dan het Plateaumalagasi.
Classificatie Onderstaande tabel is gemaakt door middel van de Swadeshlijst van Morris Swadesh. center|thumb|794px|Overzichtje van intercommunicatie (Franstalig), er zijn zowel talen als dialecten in de tabel verwerkt.
Vele bronnen omschrijven alle elf de Malagasitalen als één taal, het Malagasi, onder die bronnen horen vele min of meer officiële instanties en die bronnen houden onder meer de Verenigde Naties, Van Dale, en vele internetwebsites. In Ethnologue worden de talen als apart beschouwd en niet als dialecten. Dit is vergelijkbaar met de misverstanden rond onder meer de Arabische, Baskische, Nahuatl-, Chinese- en Quechuatalen, elk van die, soms grotere, taalfamilies worden door velen als één taal beschouwd maar zijn een taalgroep zonder bijster veel intercommunicatie. Wél hebben ze meestal één overheersende taal, die dan wel overeenkomt met de beschrijvingen van de taal waarmee in feite de familie wordt bedoeld, voorbeelden daarvan zijn het Plateaumalagasi, maar ook het Cuzco-Quechua, het Mandarijn of het Standaardarabisch. Het is voor een Plateaumalagasitalige dus schier onmogelijk een conversatie te volgen tussen twee bijvoorbeeld Sakalava-Malagasitaligen, waarvan het taalgebied nochtans aan dat van hem grenst.
Als men het over het "Malagasi" heeft kan men ofwel veralgemenen en het over de Malagasitalen hebben, of men kan het over de hoofdtaal het Plateaumalagasi hebben, maar men kan ook te specifiek zijn: Regelmatig gelden gegevens alleen voor het Merina-dialect - het dialect dat als officiële landstaal geldt. Net zoals bij de Arabische kwestie, waar de Semitische taal Maltees in tegenstelling tot zijn Arabische familieleden als een aparte taal wordt erkend, kan men dit ook voor de Malagasikwestie staven zonder enige persoonlijke ervaring in Madagaskar, de Comoren, Réunion of Mayotte te hebben. Het is namelijk zo dat er bitter weinig wordt gesproken over Malagasi als men het over de voornaamste taal van Mayotte, het Bushi, heeft. Slechts circa 50% van de Sakalava-Malagasi en Tambahoaka-woorden (het Tambahoaka is een dialect van het Zuidelijk Betsimisaraka-Malagasi) corresponderen onderling. Wat het hoofddialect van het Plateaumalagasi, Merina, betreft, zijn de grootste verschillen die met de talen en dialecten van het zuiden van het land, zoals het Tandroy-Mahafaly-Malagasi en het Sakalava-Malagasi, met wie het Merina - en dus het Plateaumalagasi, want het Merina is het dialect dat dienstdoet als officiële taal van Madagaskar - slechts 60% van zijn woordenschat deelt.
Dat alle Malagasitalen voortgekomen zijn uit talen van Indonesische immigranten is intussen duidelijk, en het is perfect mogelijk dat delen van een geïsoleerd volk op een grote oppervlakte na enkele eeuwen elkaar niet meer kunnen verstaan. Momenteel staat de studie en de ontdekking van de grote verschillen tussen de verschillende Malagasitalen nog in de kinderschoenen. Het is echter zo goed als onmogelijk te weten hoeveel taalkundige verianten er precies zijn binnen de deze talen. In het begin van de 20e eeuw beweerde Gabriel Ferrand in een opmerkelijk onderzoek dat er meer dan dertig varianten zouden zijn, en dat is goed mogelijk, aangezien er al elf talen én elf dialecten met naam bekend zijn. (Zoals met het Atayal in Taiwan het geval is bestaan er vele dialecten die nog geen naam meegekregen hebben.) De koloniale administratieve autoriteiten van het heden hebben het over 18 "stammen", maar taalkundig gezien zijn er dus elf talen die samen elf dialecten hebben.
Taalgebied thumb|Het Plateaumalagasitaalgebied is te vinden in het midden van het eiland Madagaskar. Qua oppervlakte mag het Plateaumalagasi zich, op het Sakalava-Malagasi na, de grootste taal in Madagaskar noemen. Het grote taalgebied zonder kustlijn ligt centraal en behelst onder meer de hoofdstad Antananarivo. Het gebied wordt begrensd door Tsimihety-Malagasi- (noorden), Noordelijk Betsimisaraka-Malagasi- (oostenAls je de verticaal lopende oostgrens van het Plateaumalagasi-taalgebied in een noordelijk en een zuidelijk gebied zou indelen, wordt de taal in de noordelijke helft door het Noordelijk Betsimisaraka-Malagasi begrensd.), Zuidelijk Betsimisaraka-Malagasi- (oostenAls je de verticaal lopende oostgrens van het Plateaumalagasi-taalgebied in een noordelijk en een zuidelijk gebied zou indelen, wordt de taal in de zuidelijke helft door het Zuidelijk Betsimisaraka-Malagasi begrensd.), Tanosy-Malagasi- (zuidoosten), Bara-Malagasi- (zuiden en klein stukje in het westenAls je vanaf de zuidkant van het Plateaumalagasi-taalgebied de grenstaalgebieden volgens de wijzers van de klok wilt opzeggen, wordt dit Bara-Malagasi, Sakalava-Malagasi, Bara-Malagasi en Sakalava-Malagasi voor de gehele westkant. Als we de westkant van het Plateaumalagasi-taalgebied in een noordelijke en een zuidelijke helft zouden delen, dan liggen van de vier taalgebieden hiervoor achtereenvolgens opgesomd, er drie in de zuidelijke helft. Het laatstgenoemde stukje Bara-Malagasi is dus een kleine taalexclave, ingeklemd tussen het Sakalava-Malagasi en het Plateaumalagasi. Het zijn dus ook die twee talen die het kleine gebied beletten aan het veel grotere zuidelijke Bara-Malagasigebied te grenzen.) en Sakalava-Malagasitalig gebied.
De sprekers zijn voornamelijk landbouwers, een groep die bestaat uit moslims, christenen, en aanhangers van de traditionele religie.
In de Comoren wordt het gesproken door een belangrijk aantal van personen met Malagassische origine. Die mensen gebruiken in de meeste gevallen tevens het Comorees, en zijn christenen, aanhangers van de traditionele godsdiensten of moslims.
Madagaskar: 5 940 000; 1ste plaats, 2de volgens totaal aantal sprekers Comoren: 700; 5de en laatste plaats, 2de volgens totaal aantal sprekers Réunion: 7 000. Belangrijke immigrantentaal.
Geschiedenis Samen met Indonesische immigranten (voornamelijk uit Borneo) belandden de Malagasitalen op het Afrikaanse eiland. Over wanneer deze immigraties plaatsvonden bestaat enige onenigheid: Volgens de Noorse taalkundige O. Christian Dahl (1951) gebeurde dit rond 450, terwijl de Nederlander K. A. Adelaar in 1989 beweerde dat de immigratie(s) rond de zevende eeuw plaatsvonden, de andere bronnen hebben het over tijdstippen tussen beide hiervoor genoemde data. Later mengden deze Indonesiërs zich met onder meer Arabieren en Oost-Afrikanen. Andere bronnen beweren dat de eerste inwoners niet uit Indonesië, maar uit Polynesië kwamen.
In 2005 werd duidelijk dat de taal die toen "Malagasi" werd genoemd (met SIL-code MEX en ISO 639-2 mlg), vier verschillende talen behelsde. Het Noordelijk Betsimisaraka-Malagasi splitste zich af, net zoals het Zuidelijk Betsimisaraka- en het Bara-Malagasi, deze drie talen werden als aparte talen erkend (op taalkundig vlak dan) en wat overbleef was de standaardtaal, nu bekend als Plateaumalagasi.
In het Plateaumalagasi bestaat een woordenboek, een bijbel (1835-1938) en er is een vastgelegde grammatica. Er bestaan Wikipedia-, Wiktionary- en Wikibooks-edities in het Plateaumalagasi, doch deze informatieprojecten zijn nog volop in het geboortestadium.
Woordenschat en verwantschap met andere talen behalve de Malagasitalen Buiten Madagaskar is de meest op het Plateaumalagasi lijkende taal het Ma'anjan, en het Plateaumalagasi is, omdat het tot de Austronesische taalfamilie behoort, verwant met de Austronesische talen. Voorbeelden hiervan zijn het woord antalaotra, dit woord is Plateaumalagasi voor zeevolk en het is voortgevloeid uit het Maleise laut dat zee betekent, en vahiny, dat in het Plateaumalagasi zoveel betekent als vreemdeling en dat in het Tahitisch zijn soortgelijke vahini terugvindt, dat daarin meisje betekent. Het is hierdoor dat men erachter is gekomen dat de eerste Zuidoost-Aziatische bezetters van Madagaskar mannen waren, en dat de vrouwen pas later nakwamen als gasten of vreemdelingen. De meeste leenwoorden komen van Sanskriet (en ook wel de prakrits) (voorbeelden zijn tsara, soa, sahaza, sandry, sisa en hetsy), Bantoetalen (zoals omby, ondry of akoho), Swahili, Arabische talen (voorbeelden van Plateaumalagasiwoorden uit het Swahili en uit Arabische talen zijn onder meer alahady, adaoro en sikidy; verder zijn in het bijzonder de namen van de dagen van de week, de namen van de maanden, de astrologie en de maankalender uit het Arabisch overgenomen), Engels, Portugees en Frans. De woorden, op Sanskriet-equivalenten gebaseerd, zijn het oudst. De gelijkenissen met Swahili en de Bantoetalen komen voort uit commerciële contacten met de Afrikaanse oostkust en met emigraties naar Madagaskar vanuit hun taalgebieden, terwijl de gelijkenissen met de Arabische talen uitsluitend uit commerciële contacten zijn voortgekomen. In vergelijking met de invloeden van het Swahili en de Bantoe- en Arabische talen werden de Malagasitalen eerder laat (in de 19e eeuw) door het Frans beïnvloed, maar de fase van Engelstalige invloed situeert zich nog later, namelijk in de laatste jaren (hoewel ook een substantieel deel van de Engelse leenwoorden in de 19e eeuw aan het Malagasilexicon werd toegevoegd).
Van meer dan 90% van de Plateaumalagasiwoorden is men in staat aan te tonen dat ze afkomstig zijn uit niet-Afrikaanse Austronesische talen.
Fonologie De i wordt steeds als [ie] (als in Irak) uitgesproken en wordt als laatste letter van een woord als y geschreven (dit geldt hoogstwaarschijnlijk ook voor de andere Malagasitalen, waaronder het Antankarana-Malagasi). De o wordt [oe] (als in Oeganda) uitgesproken (behalve in enkele regio's, waaronder de wouden, waar deze klank tóch als [oo] (als in cadeau) wordt uitgesproken). Ao wordt daarom (net als de ô) als [oo] uitgesproken. De r in de combinaties dr en tr is rollend als in het Italiaans. De g wordt uitgesproken als in garçon, en de s wordt nooit als z uitgesproken. Een a of o wordt als laatste letter kort en stemloos uitgesproken. Het Malagasi kent de volgende nasale verbindingen: nk, ng, nt, nd, ntr, ndr, nts, mp, mb en nj (die laatste klank wordt [ndz] uitgesproken). Het Plateaumalagasi telt slechts vier klanken, te weten [a], [ee] (zoals in benen), [ie] en [oe]. De h is stom, en dient om, in geschreven taal, lichte betekenisverschillen aan te geven, zo betekent hady "graven" en ady wordt in het Nederlands "kamp". Wanneer twee klinkers elkaar opvolgen, wordt de tweede steeds stommer uitgesproken dan de eerste.
Weglaten van klinkers Onbeklemtoonde klinkers zijn aan het einde van een woord regelmatig onuitgesproken, voorbeelden zijn izy [iesj] ("hij", "zij") en hafa [af] ("anders"). Een uitzondering hierop is de e, die wordt steeds duidelijk uitgesproken (lehibe [leehiebee] ("chef")).
Hetzelfde geldt ook, maar dan in iets mindere mate, voor klinkers die niet aan het einde van een woord staan. Over het algemeen worden bij veel lange woorden zelfs niet alleen klinkers, maar ook medeklinkers gewoon weggelaten, waardoor langere woorden fonetisch veel korter zijn, bijvoorbeeld Malagasy, dat zoals zijn Franse vertaling het zelfs schrijft, [malgasj] (met de g zoals in garçon) wordt uitgesproken, of mitsangatsangana [mzangzangn] ("gaan wandelen").
Klemtoon