De madagaskarslangenarend (Eutriorchis astur) is een roofvogel uit de familie havikachtigen (Accipitridae) uit het monotypische geslacht Eutriorchis. De vogel werd in 1875 door Richard Bowdler Sharpe geldig beschreven en in dezelfde publicatie afgebeeld door John Gerrard Keulemans. Gill, F., Wright, M. & Donsker, D. (2013). IOC World Bird Names (version 3.3.) Het is een zeldzame en bedreigde endemische vogelsoort uit Madagaskar.
Kenmerken De madagaskarslangenarend is 57 tot 66 cm lang en de spanwijdte is 90 tot 110 cm. Het is daarmee een middelgrote roofvogel met een lange afgeronde staart en korte, eveneens ronde vleugels. Van boven is de vogel donkergrijs en op de buik en borst is het verenkleed lichter grijs met horizontale strepen., 2019. Madagascar Serpent-eagle (Eutriorchis astur). In: del Hoyo, J et al (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. (retrieved from https://www.hbw.com/node/53020 on 21 June 2019).
Verspreiding en leefgebied De madagaskarslangenarend is een weinig opvallende bewoner van de oostelijke regenwouden van Madagaskar, van het Ranomafana Nationaal Park in het zuiden tot Marojejy in het noorden, met daarnaast voorkomens op de centrale hoogvlakte bij Anjozorobe, in het Mahimborondro Nationaal Park en in Bemanevika. Tussen 1930 en 1993 werd de soort op enkele onbevestigde meldingen na niet met zekerheid waargenomen; na de verheldering van de territoriale roep in 1995 zijn op verschillende nieuwe locaties vogels gevonden. De soort wordt nu het vaakst gezien in het Masoala Nationaal Park, met aanvullende waarnemingen in het Makira-bos en het natuurreservaat Anjanaharibe-Sud. Het leefgebied bestaat uit ongerept laagland- en middengebergteregenwoud (0 tot 1.500 m); de vogel verlaat het bos vrijwel nooit en is zeer gevoelig voor verstoring en versnippering van zijn habitat. BirdLife International (2025). Species factsheet: Eutriorchis astur. Geraadpleegd op 26 mei 2026.
Voedsel en voortplanting Het dieet bestaat voor ongeveer 83% uit hagedissen, in het bijzonder kameleons (geslachten Furcifer en Calumma) en bladstaartgekko's (Uroplatus), aangevuld met kikkers. De vogel jaagt vanaf zitplaatsen onder de boomkroon en spoort prooien op door met de poten in epifyten of in de strooisellaag te schoppen. Tussen 1997 en 2005 werden op het Masoala-schiereiland vijf nesten gelokaliseerd, telkens in epifytische varens. In de beschermde zone Bemanevika werden in 2007-2012 nesten van takken aangetroffen op 20 tot 23 m hoogte in een boomvork, met een legselgrootte van twee eieren. Bij één bestudeerd nest op Masoala bedroeg het legsel één ei, de broedduur ruim 40 dagen, de nestperiode 62 dagen en verlieten de jongen het territorium op een leeftijd van 15 weken. De soort heeft een lage reproductie en brengt slechts om de één of twee jaar één jong groot. (2000). First nest description, breeding behaviour and distribution of the Madagascar Serpent-Eagle Eutriorchis astur. Ibis 142: 217-224.
Status Op basis van een gemodelleerd habitat van 30.121 km² en nestdichtheidsgegevens schatten Sutton et al. (2023) de populatie op 1.075 broedparen, ofwel circa 2.150 volwassen individuen; BirdLife International hanteert behoedshalve een afgeronde bandbreedte van 1.000 tot 2.150 volwassen individuen. De populatie is verdeeld over naar schatting 9 tot 17 deelpopulaties en wordt afnemend geacht. Op grond van het verlies aan boomdekking binnen het verspreidingsgebied wordt de afname over de afgelopen drie generaties geraamd op 20 tot 29%, en op 35 tot 45% over de komende drie generaties (2016-2044). (2023). Extensive protected area coverage and an updated global population estimate for the Endangered Madagascar Serpent-eagle Eutriorchis astur. Bird Conservation International 33(e48): 1-11.
De voornaamste bedreigingen zijn omzetting van bos in landbouwgrond door hak-en-brand-landbouw en commerciële houtkap, aangevuld met ongecontroleerde bosbranden en mijnbouw. Lokaal vindt in geringe mate vervolging en jacht plaats. Ook klimaatverandering wordt als toekomstige bedreiging beschouwd. De soort komt voor in tal van beschermde gebieden, waaronder verschillende nationale parken en speciale reservaten, en is opgenomen op CITES-bijlage II. Op de Rode Lijst van de IUCN staat de madagaskarslangenarend als bedreigd (assessment 2025, criterium C2a(i)); in 2000 had de soort nog de status ernstig bedreigd.
Categorie:Havikachtigen Categorie:Endemisch dier uit Madagaskar Categorie:IUCN-status bedreigd