Çeşme (Turks voor "fontein"; Grieks: ) is een stad en gelijknamig district in de Turkse provincie İzmir, aan de Egeïsche Zee in het westen van Turkije. Çeşme ligt op het gelijknamige schiereiland, tegenover het Griekse eiland Chios (Turks: ) en op ongeveer 80 kilometer ten westen van de stad İzmir. De naam Çeşme betekent in het Turks "fontein". Volgens de gemeente Çeşme houdt de huidige naam vermoedelijk verband met de fonteinen waar zeevaarders vroeger drinkwater innamen. In de Oudheid stond de plaats bekend als Cyssus. In de omgeving van het huidige Ildır liggen de overblijfselen van Erythrai, een van de twaalf Ionische steden.
Çeşme is een toeristische bestemming aan de Turkse Egeïsche kust. Het district omvat verschillende plaatsen en wijken, waaronder Alaçatı, Ilıca, Dalyan, Ildır, Çiftlikköy en Reisdere. Het gebied is vooral bekend om zijn stranden, thermale bronnen, jachthavens en mogelijkheden voor windsurfen en kitesurfen. Met name Alaçatı heeft zich ontwikkeld tot een internationaal bekende locatie voor windsurfen.
De naam Çeşme betekent in het Turks "fontein". Volgens de gemeente Çeşme houdt de huidige naam verband met de talrijke waterbronnen en fonteinen in het gebied, waar schepen en zeelieden in het verleden drinkwater konden innemen. In de Oudheid stond de havenplaats bekend als Cyssus. In de omgeving van het huidige Ildır bevinden zich tevens de overblijfselen van de antieke stad Erythrai, een van de twaalf steden van de Ionische Bond.
Het district Çeşme telde volgens de Turkse bevolkingsregistratie in 2025 51.902 inwoners. Tijdens de zomermaanden ligt het aantal aanwezigen aanzienlijk hoger als gevolg van toerisme en het grote aantal vakantie- en tweede woningen.
Geschiedenis De omgeving van het huidige Çeşme kent een lange bewoningsgeschiedenis. Een van de belangrijkste nederzettingen in de regio was Erythrai, gelegen bij het huidige Ildır, ongeveer 20 kilometer ten noordoosten van Çeşme. Erythrai was een Griekse stad in Ionië en behoorde tot de twaalf steden van de Ionische Bond. De stad lag tegenover het eiland Chios en ontwikkelde zich mede dankzij haar ligging tot een regionaal handelscentrum.
Erythrai kwam in de oudheid achtereenvolgens onder invloed of heerschappij van onder meer de Lydiërs en het Perzische Rijk. In de 4e eeuw v.Chr. kwam de regio tijdens de veldtochten van Alexander de Grote onder Macedonische invloed. Na zijn dood wisselde Erythrai verschillende malen van machthebber. Uiteindelijk kwam de stad onder invloed van het Koninkrijk Pergamon. Na het einde van dit koninkrijk in 133 v.Chr. kwam Erythrai binnen de invloedssfeer van het Romeinse Rijk. De stad stond in de oudheid onder meer bekend om haar wijn en om de Sibille van Erythrae.
Het gebied rond het huidige Çeşme was in de oudheid nauw verbonden met Erythrai. Tijdens de Byzantijnse periode werd de plaats aangeduid als Krini (Grieks: Κρήνη, "fontein"). De huidige Turkse naam Çeşme heeft dezelfde betekenis.
In de Middeleeuwen kreeg Çeşme een belangrijke positie in de handel in het oostelijke deel van de Egeïsche Zee. Vanaf het begin van de 14e eeuw kwam het gebied onder invloed van het Beylik van Aydın, ook bekend als de Aydınoğulları. Tegelijkertijd was de Republiek Genua sterk vertegenwoordigd op het nabijgelegen Chios. Tussen de Turkse machthebbers op het Anatolische vasteland en de Genuezen ontstonden handelsrelaties, waardoor Çeşme en Chios belangrijke schakels vormden in de goederenhandel tussen Anatolië, de Egeïsche eilanden en West-Europa.
Onder sultan Bayezid I kwam het gebied tijdelijk onder het Ottomaanse Rijk. Na de nederlaag van Bayezid tegen Timoer Lenk tijdens de Slag bij Ankara in 1402 kwam het gebied opnieuw onder bestuur van de Aydınoğulları. Omstreeks 1425–1426 werd het onder sultan Murad II definitief bij het Ottomaanse Rijk gevoegd.
De handelsrelatie met Chios bleef aanvankelijk bestaan. Het eiland bleef nog geruime tijd onder Genuese invloed, totdat het in 1566 door de Ottomanen werd ingenomen. In de daaropvolgende periode verschoof het belangrijkste regionale handelsverkeer geleidelijk naar İzmir, dat vooral vanaf de 17e eeuw uitgroeide tot een belangrijk internationaal handelscentrum. Hierdoor nam de relatieve economische betekenis van Çeşme als doorvoerhaven af.
Van 5 tot 7 juli 1770 vond voor de kust van Çeşme de Slag bij Çeşme plaats, een belangrijke zeeslag tijdens de Russisch-Turkse Oorlog van 1768–1774. De Russische vloot bracht daarbij de Ottomaanse vloot een zware nederlaag toe. Een groot deel van de Ottomaanse vloot werd in de baai van Çeşme vernietigd.
In de 19e eeuw nam de economische betekenis van Çeşme opnieuw toe. De lokale economie was onder meer gebaseerd op landbouw, scheepvaart en handel in producten zoals druiven en andere landbouwproducten. Vanaf 1867 maakte Çeşme bestuurlijk deel uit van het Vilajet Aidin van het Ottomaanse Rijk, waarvan Smyrna (İzmir) het bestuurlijke en economische centrum was.
Aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw had Çeşme een gemengde bevolking van onder anderen moslims, Grieks-orthodoxe inwoners en joden. In de stad en verschillende omliggende plaatsen woonde een aanzienlijke Grieks-orthodoxe gemeenschap.
Na de Eerste Wereldoorlog werd Çeşme tijdens de Grieks-Turkse Oorlog in mei 1919 door Griekse troepen bezet. De Griekse aanwezigheid eindigde in september 1922, toen het gebied tijdens de laatste fase van de oorlog weer onder Turks gezag kwam.
De oorlog en de daaropvolgende bevolkingsuitwisseling tussen Griekenland en Turkije veranderden de bevolkingssamenstelling van Çeşme ingrijpend. Op grond van de in 1923 gesloten Conventie van Lausanne werd een verplichte uitwisseling georganiseerd tussen een groot deel van de Grieks-orthodoxe bevolking van Turkije en de islamitische bevolking van Griekenland. Veel Grieks-orthodoxe inwoners uit Çeşme en omgeving vestigden zich in Griekenland, terwijl moslimvluchtelingen en -migranten uit Griekenland zich in Çeşme en omliggende plaatsen vestigden.
Een deel van de voormalige inwoners van Çeşme en omgeving vestigde zich in nieuw gestichte of uitgebreide nederzettingen in Griekenland. Namen als Nea Erythraia ("Nieuw-Erythrai") en Nea Krini ("Nieuw-Krini") herinneren aan hun plaatsen van herkomst in Klein-Azië.
In de daaropvolgende decennia vestigden zich daarnaast migranten uit verschillende delen van de Balkan in Çeşme en omgeving. Vanaf de tweede helft van de 20e eeuw ontwikkelde Çeşme zich steeds sterker als badplaats en toeristische bestemming. Met name Alaçatı, Ilıca, Ildır en de kustgebieden rond Çeşme groeiden uit tot belangrijke toeristische locaties aan de Turkse Egeïsche kust.
Toerisme en Ontwikkeling Door de ligging aan de Egeïsche Zee, het mediterrane klimaat, de stranden en de mogelijkheden voor watersport ontwikkelde Çeşme zich in de loop van de 20e eeuw tot een belangrijke toeristische bestemming in de provincie İzmir. Het schiereiland is met name populair als bestemming voor binnenlands toerisme en vakantie- en tweede woningen.
De bereikbaarheid van Çeşme verbeterde sterk door de aanleg van de İzmir–Çeşme-snelweg, die het schiereiland rechtstreeks met İzmir verbindt. Een verdere verbetering volgde met de voltooiing van de İstanbul–İzmir-snelweg. Deze snelweg, waarvan de Osmangazibrug een belangrijk onderdeel vormt, verkortte de reistijd tussen Istanboel en İzmir volgens de Turkse wegbeheerder van ongeveer 8,5 naar 3,5 uur. Via het aansluitende snelwegennet werd hierdoor ook Çeşme beter bereikbaar vanuit de Marmararegio.
Het toerisme concentreert zich in verschillende delen van het district. Alaçatı staat bekend om zijn traditionele stenen huizen, restaurants, kleinschalige accommodaties en watersport. Ilıca is vooral bekend om zijn lange zandstrand en thermale bronnen. Andere toeristische gebieden zijn onder meer Dalyan, Çiftlikköy, Ildır en de stranden rond Altınkum en Pırlanta.
Met name Alaçatı heeft zich ontwikkeld tot een internationaal bekend centrum voor windsurfen en kitesurfen. De baai heeft relatief ondiep water en kent gedurende een groot deel van het seizoen gunstige windomstandigheden. Zowel beginnende als ervaren windsurfers maken gebruik van het gebied en er zijn verschillende surfscholen en watersportcentra gevestigd.
Ook het jachttoerisme speelt een belangrijke rol. De ligging van het schiereiland tegenover het Griekse eiland Chios en langs vaarroutes in de Egeïsche Zee maakt Çeşme aantrekkelijk voor de pleziervaart. In en rond het district bevinden zich meerdere jachthavens en aanlegplaatsen.
De groei van het toerisme heeft tevens geleid tot een sterke vraag naar woningen en vakantiehuizen. Vooral in Ilica en Alaçatı liggen de woningprijzen en huren relatief hoog. De gemeente Çeşme noemt hoge huren onder meer als een probleem voor werknemers in de toeristische sector.
De bebouwing van met name Alaçatı wordt gekenmerkt door historische stenen huizen en smalle straten. De sterke toeristische ontwikkeling heeft tegelijkertijd geleid tot discussies over ruimtelijke ordening, woningbouw, infrastructuur en het behoud van het landschappelijke en architectonische karakter van het schiereiland.
De gemeente werkt daarom aan een toeristisch masterplan waarin duurzame toeristische ontwikkeling, nieuwe toeristische routes en het behoud en de ontwikkeling van de verschillende toeristische waarden van Çeşme centraal staan.
Zomer en winter Tijdens de zomermaanden verandert Çeşme in een drukbezochte badplaats. De bevolking wordt in het hoogseizoen aangevuld met grote aantallen binnenlandse en buitenlandse toeristen en bezitters van tweede woningen. In de haven en jachthavens liggen in deze periode veel plezier- en luxejachten. Vooral het centrum, Alaçatı en de kustgebieden rond Ilıca kennen in de zomer een levendig toeristisch karakter, met restaurants, cafés, strandclubs en een uitgebreid nachtleven.
Het verschil met de wintermaanden is groot. Buiten het toeristische seizoen neemt de drukte sterk af en zijn veel seizoensgebonden restaurants, strandclubs, winkels en andere toeristische voorzieningen gesloten. Çeşme krijgt dan weer het karakter van een rustigere kustplaats met voornamelijk permanente bewoners.
Stranden Çeşme staat bekend om zijn vele stranden en baaien langs de Egeïsche Zee. Tot de bekendste en populairste stranden behoren Ilıca Plajı, Altınkum Plajı en Pırlanta Plajı.
Ilıca Plajı ligt bij Ilıca, ten oosten van het centrum van Çeşme, en behoort tot de bekendste stranden van het schiereiland. Het lange zandstrand wordt gekenmerkt door licht zand en relatief ondiep water. Ilıca staat daarnaast bekend om de natuurlijke warmwaterbronnen in en rond het kustgebied. Langs het strand en in het centrum van Ilıca bevinden zich verschillende restaurants, cafés en andere toeristische voorzieningen.
Altınkum Plajı ligt aan de zuidwestelijke zijde van het schiereiland, nabij Çiftlikköy. De naam Altınkum betekent in het Turks "gouden zand". Het strand staat bekend om zijn zand en heldere zeewater.
Pırlanta Plajı ligt eveneens bij Çiftlikköy. Pırlanta betekent "diamant" in het Turks. Door de ligging en de aanwezige wind is het strand populair voor verschillende vormen van watersport, waaronder kitesurfen.
Overige stranden en baaien Naast de bekendste stranden bevinden zich verspreid over Çeşme verschillende andere stranden en baaien. Boyalık Plajı ligt tussen het centrum van Çeşme en Ilıca en bestaat uit een langgerekte kuststrook met zandstrand.
Aan de zuidwestelijke kust ligt de Aya Yorgi-baai (Turks: Aya Yorgi Koyu), die bekendstaat om haar relatief beschutte ligging. Rond de baai bevinden zich verschillende strandclubs en horecagelegenheden.
Andere stranden en baaien op het schiereiland zijn onder meer Delikli Koy', Kocakarı Plajı, Tekke Plajı, Dalyan Koyu en Sakızlı Koy. Ook rond Ildır en aan de noordelijke kust van het schiereiland bevinden zich kleinere stranden en baaien.
Categorie:Stad in Turkije Categorie:Gemeente in Turkije Categorie:İzmir