Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, beter bekend als Marquis de La Fayette (Chavaniac-Lafayette, 6 september 1757 – Parijs, 20 mei 1834), was een Frans aristocraat die beroemd werd vanwege zijn rol in de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd en de Franse Revolutie. Volgens Alphonse de Lamartine gaf hij de democratie haar karakter: de eerlijkheid.Alphonse de Lamartine (1989) Kopstukken uit de Franse Revolutie, p. 33
Gezin en nageslacht miniatuur|links|170px|Marie Adrienne Françoise La Fayette-de Noailles(laat-18e-eeuwse miniatuur) Marie-Joseph Paul du Motier werd geboren op het kasteel van Chavaniac in Auvergne als nazaat van een adellijke familie. De titel van markies was verbonden aan een landgoed in Aix-la-Fayette, dat in de 13e eeuw in het bezit was gekomen van de familie Motier. Zijn vader overleed in Minden (Pruisen) in 1759. Zijn moeder en grootvader overleden in 1770. Zo werd hij op 13-jarige leeftijd een wees en steenrijk. La Fayette volgde een opleiding aan het prestigieuze Lycée Louis-le-Grand en net als zijn vader koos hij voor een militaire opleiding.
Op zijn zestiende trouwde hij met de adellijke Marie Adrienne Françoise de Noailles (1759-1807), de dochter van de hertog van Ayen en kleindochter van de hertog van Noailles, een van de invloedrijkste families in het Franse koninkrijk. Uit het huwelijk werden vier kinderen geboren, 1 zoon en drie dochters, waarvan afstamming tot op heden, waaronder de Belgische koninklijke familie.
Kinderen miniatuur|Wapenschild van Markies de la Fayette Henriette (1776-1778) ; Anastasie (1777-1863), gehuwd met Juste-Charles de Latour-Maubourg (1774-1824); voorouders van Koning Filip van België langs moederszijde. Georges Washington de La Fayette (1779-1849), gehuwd met Émilie Destutt de Tracy Virginie (1782-1849), gehuwd met Louis de Lasteyrie du Saillant (1781-1826)
Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd In 1772 nam La Fayette dienst in het Franse leger en werd in Metz tot kapitein benoemd. Hij werd beïnvloed door de ideeën van Abbé Raynal en was 19 jaar toen de Engelse koloniën in Amerika zich op 4 juli-1776 onafhankelijk verklaarden. La Fayette besloot zich aan te bieden aan de Amerikanen, waar de Franse revolutionaire ideeën in praktijk werden gebracht. Hij plande een bezoek van drie weken aan zijn oom, de Franse ambassadeur in Londen. In de Engelse hoofdstad weigerde La Fayette op een van de vele diners een toost op de Engelse koning uit te brengen. Terug in Frankrijk kreeg hij opdracht om zich aan te sluiten bij een voormalig legeronderdeel van zijn vader. Ook de Engelsen, die lucht kregen van zijn plannen, waren in zijn inhechtenisneming geïnteresseerd. La Fayette deed niet wat hem was opgedragen en toen een arrestatiebevel tegen hem was uitgevaardigd, vertrok hij in april 1777 als vrouw verkleed met het door hem zelf aangeschafte, uitgeruste en bemande schip La Victoire, om zich aan te sluiten bij de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijders.In de Caraïben zou hij ook de lading hebben opgekocht om te vermijden aan land te gaan. Na een zeereis van twee maanden kwam hij aan in Charleston en voegde zich na twee weken bij het Continental Congress in Philadelphia. De leden van het Congress bleken niet erg gesteld op Franse gelukzoekers, maar na enige weken werd hij opgenomen in de militie van de Amerikaanse koloniën als majoor-generaal, evenwel zonder enige bevoegdheid. La Fayette overwoog een terugkeer, maar werd ten slotte toch nog toegevoegd als aide-de-camp van George Washington. Zijn status bleef echter een heet hangijzer.
In 1778 erkende Frankrijk als eerste land de Verenigde Staten. In februari 1779 kreeg hij opdracht naar Frankrijk te vertrekken om koning Lodewijk XVI te bewegen naast geld ook troepen te zenden. In Frankrijk werd hij eerst twee weken opgesloten, maar het publiek droeg hem op handen en de koning herstelde hem in zijn voormalige positie. Met een toezegging van militaire hulp (5.000 man en vijf schepen) vertrok hij een half jaar later (19 maart 1780) met het fregat Hermione naar de Amerikaanse oostkust, waar George Washington hem het commando over een drietal regimenten in de staat Virginia toebedeelde. Hij nam deel aan de beslissende slag bij Yorktown, die in oktober 1781 leidde tot de capitulatie van Charles Cornwallis.
thumb|320px|Washington and Lafayette at Mount Vernon, 1784 (The Home of Washington after the War)(1859), Thomas Prichard Rossiter en Louis Rémy Mignot, The Met In december 1781 keerde La Fayette terug naar zijn vaderland, waar hij, een aantal rangen overslaand, tot maarschalk werd gepromoveerd. Na de Vrede van Parijs (1783) was militaire hulp aan de VS niet meer nodig en La Fayette legde zich toe op verbetering van de landbouw en emancipatie van de slaven op zijn pas verworven plantage in Cayenne. In 1784 bezocht hij bijna alle toenmalige Amerikaanse staten en werd officieel erkend als staatsburger, naast allerlei andere fraaiigheden, zoals een titel aan Harvard en toelating tot het Gezelschap der Cincinnati.Op veel portretten draagt hij de adelaar van dit gezelschap. Terug in Parijs werkte hij nauw samen met de Amerikaanse gezanten Benjamin Franklin en Thomas Jefferson. In 1788 zou hij behoord hebben tot een van de oprichters van Société des amis des Noirs. Het gezelschap ontstond op initiatief van Jacques Pierre Brissot vlak voor de Franse Revolutie en had onmiddellijke afschaffing van de slavernij tot doel.
La Fayette onderhield nauwe banden met de Nederlandse patriotten die in 1787 naar Noord-Frankrijk waren gevlucht. Hij overlegde met hun voormannen, de gematigde Pieter Paulus en Van Hogendorp van Hofwegen over de toekenning van uitkeringen. Hij gaf François Adriaan van der Kemp aanbevelingsbrieven mee, die in 1789 naar Amerika wilde emigreren, nadat hij in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ter dood was veroordeeld.Rosendaal, J.G.M.M. (2005) De Nederlandse Revolutie. Vrijheid, volk en vaderland 1783-1799.
Franse Revolutie In april richtte hij een sociëteit op met bevriende gematigde revolutionairen. Hij was een van de negentig patriottische afgevaardigden. Op 23 juni greep hij naar zijn degen, toen de koning de Vergadering opdracht gaf, afzonderlijk in standen te vergaderen.Soboul, A. (1979) De Franse Revolutie I, p. 108. In juli 1789 werd hij benoemd tot commandant van de burgerlijke militie. De invulling die hij aan deze post gaf gedurende de revolutie is raadselachtig. Hij zou zich bemoeid hebben met het opstellen van een Verklaring van de rechten van de mens en de burger voor de Nationale Grondwetgevende Vergadering.Lamartine, Alphonse de Lamartine. Histoire des Girondins - Portraits de Révolutionaires, p. 35 , 1989, De markies was erop uit een verzoening tot stand te brengen.Soboul, A. (1979) De Franse Revolutie I, p. 131. De politiek van La Fayette werd gesteund door een flink deel van de pers.Soboul, A. (1979) De Franse Revolutie I, p. 135. Al spoedig wilde hij aftreden, evenals de burgemeester Bailly. Toen de Parijzenaren op 5 oktober 1789 naar Versailles trokken om Lodewijk XVI om brood te vragen, moest La Fayette het bevel wel op zich nemen.Soboul, A. (1979) De Franse Revolutie I, p. 126. Hij was niet in staat de invasie te voorkomen van 20.000 of 200.000 Parijzenaren, onder wie veel vrouwen. De koning werd na een nachtelijke vergadering gedwongen te verhuizen naar de Tuilerieën, dat al honderd jaar niet meer werd gebruikt. Men verweet La Fayette dat hij niet genoeg deed om de razernij tegen te houden. Hij liet naar verluidt een deur niet bewaken om het Hans Axel von Fersen mogelijk te maken de koningin te bezoeken.
Hij is zijn belofte nagekomen, de koning werd geen haar gekrenkt. Mirabeau had zijn waardigheid verloren door knielend de hand van Marie Antoinette te kussen. La Fayette of Danton gaven haar te kennen dat het beter was om van de koning te scheiden, in het belang van de staat. Sindsdien kon zij hem niet meer zien zonder opgewonden te geraken.Flake, O. (1968) De Franse Revolutie, 1789-1799, p. 496. La Fayette kon het moeilijk verkroppen dat hij uit de gunst van de koninklijke familie was geraakt.Soboul, A. (1979) De Franse Revolutie I, p. 186.
thumb|La Fayette op 14 juli 1790(ca. 1790/1791), Musée Carnavalet
Op 19 juni 1790 diende hij een voorstel bij de Nationale Grondwetgevende Vergadering in om de adellijke titels af te schaffen. Er werden bovendien 38 buitenlanders in de Assemblée toegelaten,Flake, O. (1968) De Franse Revolutie, 1789-1799, p. 63. onder wie elf Nederlanders.Janssen Perio, E.M. (1989) Vrijheid, gelijkheid en de broederschap van Kaïn en Abel. Getuigenissen en documenten over de Franse Revolutie, p. 92. Op 14 juli 1790, het Fête de la Fédération, legden La Fayette, de Nationale Vergadering en de koning de eed van trouw aan resp. de koning, de wet en de natie af. 's Avonds danste heel Parijs binnen- of buitenshuis. La Fayette, de indrukwekkendste politicus in Frankrijk, scheen als grote overwinnaar naar voren te komen.Soboul, A. (1979) De Franse Revolutie I, p. 139.
Ondertussen keerden de graaf van Mirabeau en Jean-Paul Marat zich tegen La Fayette.Janssen Perio, E.M. (1989) Vrijheid, gelijkheid en de broederschap van Kaïn en Abel. Getuigenissen en documenten over de Franse Revolutie, p. 96. Op voorstel van La Fayette zou een amnestie worden afgekondigd voor revolutionaire vergrijpen. Hij wilde de grondwet herzien, de kiesdrempel verhogen en de macht van de koning verhogen.Soboul, A. (1979) De Franse Revolutie I, p. 175. Op 31 augustus 1791 werd de muiterij door soldaten in de stad Nancy onderdrukt. La Fayette schreef aan zijn neef dat er een exemplarisch voorbeeld van tucht moest worden gesteld om verdere ontbinding tegen te gaan.Janssen Perio, E.M. (1989) Vrijheid, gelijkheid en de broederschap van Kaïn en Abel. Getuigenissen en documenten over de Franse Revolutie, p. 98. Op 2 september braken rellen uit in Parijs en er vielen een onbekend aantal doden. Op 4 september nam Necker zijn ontslag. Toen de koninklijke familie vluchtte, gaf La Fayette het bevel de vluchtelingen weer terug te brengen. De royalistische Feuillants werden opgericht en de cordeliers vergrootten hun invloed op de jakobijnen. Camille Desmoulins greep de gelegenheid om met La Fayette af te rekenen. La Fayette nam ontslag bij de Nationale Garde, maar werd op 16 november 1791 niet gekozen als burgemeester van Parijs, dat werd Pétion.
thumb|links|Markies de La Fayette als Luitenant Generaal in 1792(1834), Joseph-Désiré Court, Kasteel van Versailles