Station 's-Hertogenbosch is een treinstation in 's-Hertogenbosch in de Nederlandse provincie Noord-Brabant, dat is uitgegroeid tot een knooppunt van spoorlijnen in drie richtingen. In de loop der jaren is het station driemaal vervangen. Zo werd bijvoorbeeld het tweede gebouw in de Tweede Wereldoorlog door een bombardement verwoest.
Eerste station Het eerste station in 's-Hertogenbosch werd geopend op 1 november 1868. De eerste trein die arriveerde, kwam uit Boxtel. Omdat 's-Hertogenbosch toen nog de vestingstatus had, moest er vrij zicht zijn op de polder ten westen van de stad en mochten er buiten de vestingwerken geen blijvende, stenen bouwwerken staan. Het stationsgebouw was daarom opgetrokken in houten vakwerkbouw, zodat het bij oorlogsgevaar snel kon worden afgebroken.
Dit station lag in de wijk 't Zand, tegenover de oude Sint-Leonarduskerk. Het houten gebouw stond aan het Meijerijplein. De ingang was ter hoogte van de later aangelegde Boschveldweg en Kempenlandstraat en ongeveer ongeveer tegenover het oude kantoor van het Brabants Dagblad aan het Koningin Emmaplein. In 1896 kreeg dit houten station de functie van tramstation. Het stationsgebouw is uiteindelijk rond 1915 afgebroken.
Tweede station 150px|thumb|links|Het tweede station (1896 - 1944)
In 1896 werd het houten stationsgebouw wegens ruimtegebrek vervangen door een monumentaal bakstenen station naar een ontwerp van Eduard Cuypers. (2025) Eduard Cuypers. Leven & Werk. Gebouwd oeuvre in Nederland, Edam, LM Publishers, p. 62-67 Dit tweede station werd een paar honderd meter zuidelijker gebouwd, en de sporen werden wat westelijker gelegd. Het station werd verplaatst om vanuit de stad en de wijk een mooier aanzicht te krijgen. Men kon dan vanuit de stad rechtuit het stationsgebouw inlopen. Het gebouw was 124,5 meter lang en tot zestien meter diep.
Cuypers kreeg als opdracht mee het gebouw te ontwerpen in de Vlaamse renaissance-stijl, ook genoemd de neo-renaissancistische Vanderbiltstijl.Nispen, Constant van (2021) Eduard Cuypers. architect met eigen koers, p. 244 Binnen werden aan de wanden art nouveau-motieven aangebracht door Karel Sluyterman. Er was ook sprake van arts & crafts-invloeden. (2025) Eduard Cuypers. Leven & Werk. Gebouwd oeuvre in Nederland, Edam, LM Publishers, p. 63
Het station was gebouwd met helderrode Groninger baksteen en gemetseld met terugliggende voegen. De leien daken waren purperkleurig, maar naar de nok toe afgedekt met groene leien.Nispen, Constant van (2021) Eduard Cuypers. architect met eigen koers, p. 247 (2025) Eduard Cuypers. Leven & Werk. Gebouwd oeuvre in Nederland, Edam, LM Publishers, p. 64 In de beide kopgebouwen zat de bovenwoning voor de buffet-chef en de stationschef, bereikbaar via een trap in de toren.
Er kwamen twee 477 meter lange stalen paraboolvormige perronoverkappingen. Het ontwerp was van George van Heukelom. De Koninklijke Nederlandsche Machinefabriek v/h E.H. Begermann uit Helmond leverde de overkappingen.Nispen, Constant van (2021) Eduard Cuypers. architect met eigen koers, p. 248
Op 16 september 1944, tijdens Operatie Market Garden, werd dit station in brand geschoten door jachtbommenwerpers en raakte zwaar beschadigd. Ook werd op het NS-terrein een opzichterhuisje beschoten. Daarbij vielen voor zover bekend geen slachtoffers, hoewel de bewoners thuis waren.
Derde station 150px|thumb|links|Het derde station (1951 - 1998) NS-directeur ir. F.Q. den Hollander besloot uiteindelijk om het beschadigde tweede station niet meer te herbouwen, hoewel veel inwoners van Den Bosch dit wel wilden. Den Hollander vond het station van Cuypers maar ouderwets en herbouw achtte hij te duur. Het uitgebrande stationsgebouw werd in 1950 gesloopt en vervangen door een bescheidener, modern gebouw dat twee jaar later gereedkwam.Nispen, Constant van (2021) Eduard Cuypers. architect met eigen koers, p. 249
Het nieuwe station was een ontwerp van architect Sybold van Ravesteyn. De twee perronoverkappingen uit 1896 werden behouden. Zestien stenen afbeeldingen van wapens en twee stenen leeuwen van het tweede station waren bij de brand eveneens onbeschadigd gebleven en werden in het derde stationsgebouw verwerkt.
Vierde station 150px|thumb|links|Het vierde station (sinds 1998) In 1998 is het derde stationsgebouw op zijn beurt vervangen door een moderner passage-station. De overkapping werd daarbij uitgebreid naar het tweede eilandperron. Het lag in de planning om ook de oude stationsoverkapping, die dateerde van 1896, in haar geheel te vervangen. Na protest van een lokale actiegroep vanwege de monumentale waarde werd hiervan afgezien. Met deze aanpassingen verdween de bijzondere hellingbaan naar het perron naar de sporen 3 en 4.
Dit vierde station is een ontwerp van architect Rob Steenhuis. Het vernieuwde station werd op 14 mei 1998 officieel geopend.
Het station bestaat voornamelijk uit de passage 'Passerelle' boven de perrons, die de feitelijke stationshal en de toegang tot de perrons vormt. Dit is een belangrijke looproute tussen het centrum en het Paleiskwartier. De windgevoeligheid van het station leidde tot klachten van gebruikers. De NS heeft deze kritiek in de wind geslagen.
Bij de afbraak van het oude station zijn twee karakteristieke torentjes behouden gebleven en aan de Efteling gedoneerd, die daar geen goede bestemming voor had. In 2002 zijn ze doorgegeven aan Het Land van Ooit. De stationsklok, die aan de gevel bevestigd was, hangt aan het winkelcentrum Noordkade in Veghel.
Een replica van de klok is in de Torenstraat in 's-Hertogenbosch te vinden.
Op de voorgevel van het station pronkt als kunstwerk een lichtanimatie, die in 1998 is geplaatst door Titia Ex. De lichtanimatie bestaat uit muzikanten die in de oranje-blauwe glaswand te zien zijn.
Verbindingen Bussen
Treinen
Project 'Sporen in Den Bosch' Om een verhoogde Intercity-frequentie tussen Utrecht, 's-Hertogenbosch en Eindhoven mogelijk te maken, werd het station en emplacement tussen 2011 en 2014 verbouwd. Het meest westelijk gelegen perron is verlengd in noordelijke richting. Ook de perronkappen zijn verlengd zodat ze in lengte overeenkomen met de kappen van de overige perrons. Aan beide zijden van dit perron zijn wissels aangelegd, waardoor twee treinen tegelijkertijd achter elkaar kunnen halteren zoals ook mogelijk is bij het tweede perron. Het nieuwe perrondeel is bereikbaar via roltrappen vanaf de bestaande passerelle.
Ten noorden van het station is het aantal sporen verdubbeld van twee naar vier. Tevens is een fly-over aangelegd, waardoor treinen uit Nijmegen over de sporen van en naar Utrecht worden geleid. De fly-over ging in dienst in april 2013. Hierdoor kunnen treinen gelijktijdig en sneller arriveren en vertrekken.
Om het aantal wisselstoringen te reduceren is het aantal wissels en kruisingen sterk gereduceerd. Dit is ten koste gegaan van de uitwijkflexibiliteit naar andere perronsporen bij verstoringen. Zo is het in de nieuwe situatie onmogelijk om spoor 1 te bereiken vanuit Utrecht en spoor 7 te bereiken vanuit Eindhoven. In het verleden werden die mogelijkheden benut om verstoringen op te vangen. Ook is het onmogelijk geworden vanuit de meest westelijke sporen het opstelterrein te bereiken, waardoor meer rangeerbewegingen nodig zijn. Ook vinden dagelijks leeg-materieel ritten plaats via Oss en Tilburg, om materieel op de juiste plek op het emplacement te krijgen.
In 2014 werden de werkzaamheden afgerond.
Overige faciliteiten Er zijn uitgebreide voorzieningen voor voor- en natransport aanwezig: Er is een bewaakte fietsenstalling Er zijn meerdere onbewaakte fietsenstallingen Er is een busstation met negen perrons voor zowel stads- als streeklijnen Er is een taxistandplaats Er zijn twee betaalde parkeerterreinen voor auto's
Vanaf 1972 was station 's-Hertogenbosch het enige vertrekpunt van de autoslaaptreinen. Tot 2002 werden de ritten tot de grens verzorgd door de Nederlandse Spoorwegen. Sinds 2002 was Euro-Express Treincharter (EETC) de exploitant.
De EETC reed vanuit Nederland (station 's-Hertogenbosch) tot en met 2014 in de zomer de AutoSlaapTrein naar Italië (Alessandria en Livorno) en naar Slovenië (Koper). De treinen reden van het eerste weekend van juni t/m het eerste weekend van september (de trein naar Livorno alleen in juli en augustus). De heenreis vanuit Nederland was op vrijdagavond, de terugreis op zaterdagavond. In april 2015 maakte EETC bekend als gevolg van gestegen kosten en toenemende verliezen in 2015 geen autoslaaptreinen meer te laten rijden.Autoslaaptrein rijdt deze zomer niet meer De Treinreiswinkel maakte bekend in juli en augustus 2015 een vervangende beperkte dienst te organiseren vanaf Düsseldorf naar Verona. In 2016 en 2017 heeft deze trein ook gereden. In 2018 rijdt deze trein niet meer.
Op 7 juni 2016 werden de laatste vierassige dubbeldekwagons voor autovervoer opgehaald.
In 2014 werden de perrons voor bussen vernieuwd. Hierbij zijn de oude perrons, gemaakt van klinkers, vervangen door een serie betonnen platen met bestrating voor blinden. De nieuwe perrons zijn verhoogd, zodat passagiers op hetzelfde niveau staan als de vloer van de bussen, en rolstoelen direct in en uit kunnen rijden. Verder zijn de oude glazen platen op het perron, die fungeerden als bushokjes, verwijderd, net als de lijsten waarop de dienstregeling nog op papier te lezen was, om zo meer ruimte te maken op de perrons. Vóór de perrons, op het stationsplein, is een machine geplaatst die de bustijden hardop opleest, bedoeld voor visueel beperkte reizigers.https://web.archive.org/web/20160410235959/http://www.dichtbij.nl//den-bosch/regionaal-nieuws/artikel/2683229/den-bosch-maakt-busstation-stationsplein-toegankelijker.aspx
Perronrandinnovaties In januari 2023 werden door ProRail drie perronrandinnovaties geïnstalleerd en getest:
Op perron 7a werd de Intelligent Platform Bar Lite (IPBL) geïnstalleerd, ontwikkeld door Conclusion ForeyeT. Dit is een reeks LED-verlichtingsbalken langs de perronrand die aangeven waar de trein zal stoppen en waar de treindeuren zich zullen bevinden. Op perron 6a werd de Slimme Tegel geïnstalleerd. Deze tegels, ontwikkeld door KITT Engineering, meten de drukte op het perron door middel van sensoren en geven vervolgens aanwijzingen tot veiliger gedrag. Op perron 1c werd Hurdle geïnstalleerd, een fysieke perronrandbeveiliging in de vorm van een hekwerkconstructie. Hurdle is ontwikkeld door CCC Projects & Engineering.
Ontwikkeling aantal NS-reizigers Het aantal door NS vervoerde reizigers (per gemiddelde werkdag) ontwikkelde zich sedert 2019 als volgt (het gaat hierbij om de in- en uitstappers en overstappers):
Jaar Aantal reizigers 2019 69.936 2020 29.381 2021 31.996 2022 48.895 2023 56.146 2024 56.752 2025 57.569
Van treinvervoerder Arriva zijn geen cijfers bekend.
Afbeeldingen
Zie ook Lijst van spoorwegstations in 's-Hertogenbosch
Hertogenbosch Hertogenbosch Categorie:Bouwwerk van Eduard Cuypers Categorie:Bouwwerk van Rob Steenhuis Categorie:Bouwwerk van Sybold van Ravesteyn