L'Abbé Pierre (pastoor Pierre), OFM Cap, echte naam Henri Antoine Grouès (Lyon, 5 augustus 1912 – Parijs, 22 januari 2007) was een Franse rooms-katholiek priester. Hij is de stichter van de Emmaus-beweging die als doel heeft de armen en daklozen te helpen. Zijn pseudoniem dateert uit de Tweede Wereldoorlog, toen hij in het Franse verzet zat.
Leven en werk thumb|Abbé Pierre (tweede rij links) als moderne heilige in de Sint-Annakerk (Heerlen)
Hij trad in 1930 in bij de kapucijnen en werd in 1938 tot priester gewijd. Om gezondheidsredenen verliet hij een jaar later de zeer strenge en veeleisende orde en werd seculier priester van het bisdom Grenoble. Als kapelaan in Grenoble hielp hij Joden en verzetsstrijders in de Tweede Wereldoorlog met onderduiken en bij hun vluchtpogingen. Hij werd tweemaal gearresteerd en vluchtte in 1944 naar Noord-Afrika, waar hij dienstdeed als aalmoezenier bij de Vrije Franse marine. De Vrije Fransen werden geleid door Charles de Gaulle. Hij was van 1945 tot 1951 lid van het Franse parlement, eerst voor de Mouvement républicain populaire en daarna voor de Ligue de la Jeune République. Hij hielp in Parijs slachtoffers van de koude winter van 1954 en investeerde zijn inkomen in de huisvesting voor daklozen, ook in Parijs.
In 1996 kwam Abbé Pierre in opspraak omdat hij steun betuigde aan de voormalig linkse filosoof en latere Holocaustontkenner Roger Garaudy met wie hij bevriend was. Israëlische lobbygroepen beschuldigden Abbé Pierre zelfs van antisemitisme, hoewel hij in de oorlog zijn leven had gewaagd voor joden. Enige Franse kranten bekritiseerden hierop de Israëlische lobby.
Bij de verkiezing van de Grootste Fransman, Le Plus Grand Français de tous les temps, werd hij op de derde plaats verkozen.
Abbé Pierre overleed op 94-jarige leeftijd aan een longontsteking.. 'Hij was geen roekeloze schilder' Dossier Van Gogh: gek of geniaal?, 2010. op WorldCat
Onderzoek naar seksueel misbruik Emmaüs International, Emmaüs France en de Fondation Abbé Pierre publiceerden in juli 2024 een onderzoek waarin zeven vrouwen getuigden van seksuele intimidatie en ongewenste aanrakingen in de periode van 1970 tot 2005. Een van de vrouwen was destijds acht jaar oud.. Klachten over Abbé Pierre, het ‘geweten van Frankrijk’, zijn jarenlang niet serieus genomen, 18 juli 2024. voor het NRC Icoon Abbé Pierre was op weg naar heiligverklaring, maar na een tweede rapport in september 2024 nam paus Franciscus definitief afstand van hem. Dit rapport meldde dat hij minstens twee dozijn vrouwen had lastiggevallen of aangerand.. Frankrijk verliest een held: zelfs de paus trekt zijn handen af van Abbé Pierre, 16 september 2024. voor Trouw In januari 2025 verscheen een derde rapport waarin er onder andere een negenjarige jongen als slachtoffer werd aangewezen; ook zijn er beschuldigingen van incest.
Belangrijke gebeurtenissen
Jaar Biografie 1918 Leerling op de jezuïtische lagere en middelbare school in Lyon. 1931 Ziet af van zijn deel in de familie-erfenis en verdeelt wat hij bezit onder verschillende charitatieve doelen. Treedt toe tot de orde van de kapucijnen onder de naam broeder Philippe. Heeft zijn eerste ontmoeting met pater Henri de Lubac, professor in de theologie en latere kardinaal. 1938 Wijding tot priester op 24 augustus. 1939 Vanwege zijn zwakke gezondheid verlaat hij de orde van de minderbroeders-kapucijnen en wordt seculier priester in het bisdom Grenoble. Wordt benoemd tot kapelaan in de Saint-Josephbasiliek in Grenoble, Frankrijk. 1939 – 1940 Gemobiliseerd als officier in de Alpen en de Elzas. Lijdt aan pleuritis. 1940 – 1941 Herstel van pleuritis. Kapelaanschap in het ziekenhuis in La Mure (Isère, Frankrijk). 1941 – 1942 Kapelaanschap in het openbare weeshuis in La Côte-Saint-André (Isère). 1942 Juni: door de bisschop benoemd tot priester in de kathedraal van Grenoble. De dag na de arrestatie van Joden in het Parijse Vélodrome d'Hiver door de Franse politie, neemt Abbé Pierre Joden op. Hij organiseert een workshop om valse identiteitspapieren te maken en helpt Joden de grens naar Zwitserland over.
November: samen met een ander lid van het Franse verzet helpt hij de verlamde jongste broer van generaal De Gaulle en diens vrouw de Zwitserse grens over. Hij opent in de Chartreuse een vluchtelingenkamp voor jonge onderduikers die Arbeitseinsatz in Duitsland weigeren.
Eind van het jaar: derde ontmoeting met pater De Lubac, die hem een vertrouwenspersoon aanbeveelt, die in staat is geheimen te bewaren en een spiritueel leven kent: Lucie Coutaz. Zij denkt twee dagen na over het verzoek van pater De Lubac en stemt er dan in toe Abbé Pierres collega te worden. Dit is het begin van 39 jaar samenwerking, waarin Lucia Coutaz later medeoprichter van Emmaus werd. 1942 – 1944 Gaat ondergronds: neemt deel aan het verzet en start verzetsgroepen die vanuit Chartreuse naar de streek Vercors gaan en daar deel uitmaken van de “Armée de Vercors”. 1943 Op een van de voor het verzet meest kritieke momenten houdt Abbé Pierre zijn eerste hongerstaking, voor een week, in La Grave (Isère). 1944 Mei: gearresteerd door Duitse soldaten in Cambo-les-Bains (Pyreneeën). Ontsnapt, reist Spanje door en vanaf Gibraltar naar Algiers.
17 juni: eerste ontmoeting met generaal De Gaulle in Algiers. 1944 – 1945 Kapelaan in de Naval Academie in Casablanca, daarna directeur van het Zeemanshuis in Parijs. 1945 – 1951 Parlementslid. Voorzitter van het bestuur van de World Federalist Movement, gedurende vier jaar. Start van de Emmaus Internationale Jeugdherberg in Neuilly-Plaisance, Frankrijk, met als doel de jeugd van Europese landen te verzoenen. 1945 Historische ontmoeting bij Abbé Pierre thuis tussen pater en wetenschapper Teilhard de Chardin en filosoof Berdjajev. Door taalmoeilijkheden loopt de ontmoeting op niets uit, de twee kunnen onvoldoende communiceren. 1948 Ontmoeting met Albert Einstein, bij de Princeton-universiteit in de Verenigde Staten. Abbé Pierre, die daarvoor een Federalistische conventie in Minneapolis had voorgezeten, had een beroemd geworden gesprek met Einstein over 'de drie explosies'. Ontmoeting in Parijs met Habib Bourguiba, ondergronds activist voor de onafhankelijkheid van Tunesië. Abbé Pierre probeert hem ervan te overtuigen dat deze te bereiken is zonder oorlog. In 1956 zal dat ook gebeuren. 1949 Doet, samen met André Philippe, een wetsvoorstel om gewetensbezwaren te erkennen. Start met het (vaak illegaal) bouwen van noodwoningen voor dakloze gezinnen. Hij neemt een dakloze man in huis, dit markeert het begin van de eerste Emmaus-communauteit (Neuilly-Plaisance, Frankrijk). 1949 – 1954 Oprichting van meer nieuwe Emmaus-communauteiten. Acties om families zonder woning te helpen. 1954 “Oproep om goed te doen” in Parijs en in de provincies. Tijdens de zeer koude winter vraagt Abbé Pierre het parlement om 1 miljard francs, wat in eerste instantie wordt geweigerd. Drie weken later neemt het parlement unaniem het besluit 10 miljard francs vrij te maken voor de onmiddellijke bouw van 12.000 noodwoningen voor de armsten in heel Frankrijk. 1955 Reis naar de Verenigde Staten en Canada. Ontmoeting in The Oval Office met President Eisenhower. Abbé Pierre geeft hem de Engelse versie van het boek “Abbé Pierre en de Voddenrapers van Emmaus”, geschreven door Boris Simon.
Ontmoeting met de Marokkaanse koning Mohammed V, die eerder de kroonprins naar Frankrijk had gestuurd om drie dagen lang het werk van Emmaus te bekijken. De koning vraagt Emmaus iets te ondernemen om de sloppenwijken in Marokko te helpen. Abbé Pierre zendt twee vrijwilligers naar Marokko van het IRAMM, Institut de Recherche et d’Action contre la Misère dans le Monde, dat hij kort tevoren opgericht had. Drie maanden later vraagt Abbé Pierre om een nieuwe ontmoeting met de koning. Hij vertelt hem dat verbetering van de sloppenwijken in de steden niet de goede weg is. Dat zou talentvolle jonge mensen van het platteland naar de stad trekken en dus aan het platteland onttrekken. 1957 – 1958 Op verzoek reizen naar Nederland, Portugal, Oostenrijk, India. Opname in het ziekenhuis in Genève, herstel in Haute-Savoie, Frankrijk.
Tijdens de ziekte van Abbé Pierre verandert IRAMM van naam. Het woord Misère wordt in arme landen als vernederend ervaren. De nieuwe naam werd Institut de Recherche et d’Application des Méthodes de Développement. Onder deze naam werken teams gedurende vele jaren in landelijke gebieden in Marokko, later ook in andere landen.
Ontmoeting met Nehru in India. Bij dit gesprek is Indira Gandhi als tolk aanwezig. Gedurende drie dagen en nachten vergezelt Abbé Pierre Vinoba Bave op een mars voor niet-gewelddadige landhervormingen in de Indiase staat Gujarat. Vinoba Bave is hindoe en een goede vriend van Mahatma Gandhi. 1958 – 1959 Bezoeken aan nieuwe Emmaus-communauteiten in de Scandinavische landen en in Zuid-Amerika: Argentinië, Chili, Colombia, Ecuador en Peru. Tijdens zijn eerste reis naar Argentinië ontvangt Abbé Pierre een krantenbericht en een telegram van de minister van Onderwijs in Peru, Paco Miro Quesada, vanuit Lima. In het telegram staat: “Abbé Pierre, we need you.” In Colombia treedt Pater Camilo Torres, studentenpastor, op als tolk voor Abbé Pierre. Hij neemt Abbé Pierre in vertrouwen over de gewetensconflicten waarin hij als christen voortdurend verkeert. In Ecuador ontmoet Abbé Pierre mgr. Leonidas Poaño, bisschop van Riobamba, ook de 'Bisschop van de Indianen' genoemd. 1959 Eerste bezoek aan Libanon. Lezing voor de Libanese Kring in Beiroet over het thema “Libanon, land van het bewijs”: het bewijs dat religie liefde is en liefde kan beleid worden. Als de religie niet langer liefde is, kan ze de politiek ruïneren. Na deze lezing wordt de “Oase van Hoop”, de Emmaus-communauteit in Beiroet, opgericht. 1959 – 1965 Lezingen bij Emmausgroepen in Frankrijk. Reizen naar groepen in Gabon, Senegal, Duitsland, Italië, Canada, Japan, Korea, Rwanda, Indonesië. 1962 Pasen: drie maanden verblijf in Béni-Abbès, bij volgelingen van Charles de Foucauld. 1963 Schipbreuk van de “Ciudad de Asunción” op de Rio de la Plata (Argentinië). Abbé Pierre wordt aanvankelijk dood verklaard. Als duidelijk wordt dat hij nog leeft, roepen Emmausgroepen van over de hele wereld op om een internationaal verband tussen de groepen in het leven te roepen. Abbé Pierre besluit de eerste wereldvergadering te houden. 1969 Eerste wereldvergadering van Emmaus Internationaal in Bern, Zwitserland. Tijdens de vergadering wordt het Universeel Manifest van de Emmausbeweging aanvaard. 1971 Tweede wereldvergadering van Emmaus Internationaal in Montreal, Canada. De statuten worden aangenomen door 95 Emmausgroepen uit 20 landen. Tien miljoen Bengaalse vluchtelingen trekken naar India. De politieke rivaal van Indira Gandhi, Jayaprakam Narayan, roept 50 sleutelfiguren vanuit de hele wereld naar Delhi voor een symposium. Frankrijk wordt vertegenwoordigd door Abbé Pierre en Daniel Meyer, voorzitter van het Verbond voor de Rechten van de Mens. Abbé Pierre heeft opnieuw een ontmoeting met Indira Gandhi, premier van India, en introduceert het idee om Franse steden aan Bengaalse vluchtelingenkampen te verbinden om samen te werken. Hij roept hiertoe de 38.000 burgemeesters in Frankrijk op. Hieruit ontstaat een unie, die later met andere organisaties op zal gaan in Peuples Solidaires.