De ijzeren schelvis is het drieëndertigste stripverhaal uit de reeks van Suske en Wiske. Het is geschreven en getekend door Willy Vandersteen. Het werd gepubliceerd in De Standaard en Het Nieuwsblad van 27 september 1954 tot en met 7 februari 1955.
De eerste albumuitgave was in 1955, in de Vlaamse en Hollandse ongekleurde reeks met volgnummer 23. In 1965 verscheen het verhaal in de gezamenlijke tweekleurenreeks. Op 1 november 1967 verscheen het – als een van de eerste heruitgegeven verhalen – ook in de Vierkleurenreeks, met albumnummer 76.Suske en Wiske Overzichtscatalogus
De geheel oorspronkelijke versie is in 1996 nog eens heruitgegeven in Suske en Wiske Klassiek.
Personages Suske, Wiske, tante Sidonia, Lambik, Jerom, professor Barabas, Jan van Dieperdale, Nikki (zeemeermin), kapitein Hanker, stuurman Rhoer, matroos Zwabber, Sjam en Foeters, Soemarina en Krustax (de ouders van Nikki), Walrux (walvis), Akuwax (watergeest en verzorger van de oesterbank, bestaand uit kleine luchtbelletjes)
Voertuigen De bathyscafen De IJzeren Schelvis en De Baracuda
Locaties De golf van Thessaloniki in Griekenland, onderwaterstad Alanta
Verhaal
Tijdens een kampeertrip zijn Suske, Wiske en Lambik getuige van een auto-ongeluk. Ze helpen de inzittende, een man die over een kist in zijn auto praat. Deze kist wordt even later gestolen. De vrienden bellen tante Sidonia, en zij haalt de vrienden op. Ze vinden de kist toevallig terug op de weg. De dokter komt langs en vertelt dat de gewonde nog een tijd bewusteloos zal blijven.
In de kist blijkt een zeemeermin te zitten. Als de man wakker wordt, zegt hij dat zijn dagboek ook nog in zijn auto ligt. Jerom gaat naar de auto en vindt ook nog een kaart. Intussen wordt hij in de gaten gehouden door dezelfde mannen die de koffer stalen. Op het dagboek staat de naam van de man, Jan van Dieperdale. Als Jerom thuiskomt, wordt Jan net naar het ziekenhuis gebracht.
De vrienden lezen in het dagboek dat Jan de zeemeermin heeft gevonden in de Golf van Thessaloniki. Hij redde haar van een octopus en noemde haar Nikki. Hij ging langs kermissen. Kapitein Hanker en stuurman Rhoer waren van plan om Nikki te ontvoeren op de kermis van Kommersbonten. De vrienden beseffen dat ze die ontvoering hebben voorkomen. Nikki vertelt dat ze over haar eigen stad Atlanta op de zeebodem heeft gesproken tegen Hanker, die via haar nu deze stad wil vinden. De vrienden lezen over Atlanta, een plek die afgezonken is naar de oesterbank waar de Parels van het Geluk verborgen zijn.
Dan belt een werknemer van Sjam en Foeters, Internationale Financiering. Hij stelt voor de kaart of Nikki te geven, in ruil voor geld voor een eigen expeditie naar de onderwaterstad. Ook krijgen de vrienden een bathyscaaf, die ze de IJzeren schelvis noemen. Ze vragen professor Barabas om hen te helpen met de inrichting ervan. Lambik reist iets later zijn vrienden achterna. Hij landt echter met zijn valscherm in het kamp van de tegenstanders, die hun bathyscaaf de Baracuda genoemd hebben. Jerom is opeens verdwenen en de vrienden beginnen zonder hem aan de expeditie. Als ook Lambik verdwijnt, besluiten Suske, Wiske, Nikki en tante Sidonia om de tocht alleen voort te zetten. Dan blijkt dat Zwabber zich vermomd heeft als Lambik en een bom in de bathyscaaf van de vrienden heeft achtergelaten. Jerom had zich in de machinekamer verborgen en redt de echte Lambik. Met duikpakken vertrekken ze samen naar de ijzeren schelvis, maar daar aangekomen ontploft de bom. De schroef is geblokkeerd en de benzinevlotter is lekgeslagen, waardoor de bathyscaaf zinkt.
Nikki's ouders hadden haar verboden om de stad te verlaten, vanwege de gevaarlijke zeeslang Serpentix. Als de vrienden zonder zuurstof komen, besluit Nikki naar Atlanta te zwemmen om hulp te halen. Ze wordt echter opgeslokt door een zeeanemoon die op een krab groeit. Suske en Wiske proberen haar te helpen. Ze ontmoeten een rog, een zwarte zwaardvis en Serpentix, maar bereiken toch veilig Atlanta. Daar ontmoeten ze de ouders van Nikki, Soemarina en Krustax, die met Walrux walvis de bathyscaaf naar de stad halen. In de stad kunnen de vrienden ademen, en ze overwinnen aanvallende zwaardvissen. Krustax mag de vrienden de oesterbank niet wijzen, en ze besluiten zelf op zoek te gaan. Maar opnieuw vallen de zwaardvissen aan en ze proberen de patrijspoorten te breken. Akuwax redt Lambik van de vissen en vertelt dat hij al eeuwen de oesterbanken van Atlanta verzorgt. Maar Akuwax vindt Lambik nog niet rijp genoeg om te vertellen waar de oesterbank zich bevindt, Lambik moet hier zelf naar op zoek.
Met gedoofde lichten achtervolgen de vrienden Akuwax. Ze komen tegelijk met de Baracuda bij de oesterbank. Tante Sidonia en Jerom lokken de Baracuda weg, Lambik en Suske en Wiske komen tegelijk met Rhoer en Hanker bij de oesterbank. Maar Nikki zit in de grootste schelp, die zich voor eeuwig zal sluiten als er een oester wordt weggenomen. De boeven houden de vrienden onder schot, maar willen het pistool weg doen in ruil voor Zwabber. Jerom en Sidonia laten hem naar zijn maten gaan, en dan gooit Nikki parels naar buiten. De boeven ontsnappen zonder parels. Nikki wordt opgesloten in de grote schelp en ook Lambik en Jerom komen klem te zitten. Verdrietig en boos om het verlies van haar vrienden gooit tante Sidonia parels kapot. Dan verschijnt de boodschap: men vindt het geluk niet door het te zoeken, doch door het te geven. Wiske gaat de boeven achterna, en geeft ze wat parels. De kapitein keert even later terug naar de grot; hij heeft berouw gekregen en brengt de parels nu terug. Hierdoor gaat de schelp weer open en zijn Jerom, Lambik en Nikki gered. Iedereen heeft door dit avontuur geleerd wat ware rijkdom echt is.
Thuisgekomen blijkt Sjam en Foeters failliet te zijn en Nikki gaat samen met haar ouders mee op kermisronde met Jan van Dieperdale, die weer genezen is.
Achtergronden bij het verhaal De naam van de onderwaterstad Atlanta is een woordspeling op Atlantis. Er zijn in het verhaal meer woordspelingen: Hanker (anker), Rhoer (roer), Walrux (walrus). Sjam en Foeters is een verwijzing naar "sjamfoeter", Antwerps dialect voor een bedrieger. Soemarina en Crustax verwijzen naar Franse woorden: "sous-marin" (onderzeeër) en "crustacé" (schaaldier). Kommersbonten is een fictieve plaats die in sommige S&W-verhalen voorkomt. De naam is een woordspeling op Bommerskonten. Jerom draagt in dit verhaal het gedicht De Pruimenboom van Hieronymus van Alphen voor aan een oud en bijziend vrouwtje. Zijn versie is echter wel een bijzonder ingekorte versie, voorgedragen in Jeroms typische telegramstijl. De zoektocht naar de parels van het geluk heeft een grote gelijkenis met de zoektocht naar de heilige graal of de steen der wijzen, ook objecten die voor rijkdom en geluk kunnen zorgen. De Zwitser Auguste Piccard voltooide in 1953 de bathyscaaf Trieste, waar hij in 1937 mee was begonnen. Deze uitvinding is vrijwel zeker een belangrijke bron van inspiratie geweest voor De ijzeren schelvis. Het toestel werd in 1958 door de Amerikaanse Navy aangekocht en in 1960 doken Jacques Piccard en Don Walsh met de Trieste tot 10 916 meter, een record dat pas in maart 2012 zou worden geëvenaard door James Cameron. Als Nikki ten tonele wordt gevoerd, spreekt ze een taal die de hoofdpersonen niet verstaan. In de oorspronkelijke versie was dat Nederlands, geschreven in Griekse letters. Omdat dat voor te veel lezers onbegrijpelijk was, werd haar bij latere dialogen achterstevoren geschreven Nederlands in de mond gelegd. Deze truc paste Vandersteen nog eens toe in De brullende berg, een verhaal dat kort na De ijzeren schelvis is gemaakt. Nikki en haar ouders zouden 30 jaar later nog eens verschijnen in De bonkige baarden, een verhaal gemaakt door Paul Geerts. De IJzeren Schelvis zou tien jaar later terugkeren in De apekermis. Veel later speelt de uitvinding nog een keer een rol in Het oog van Ra, een verhaal uit 2013 van Peter van Gucht en Luc Morjaeu.
Uitgaven
Externe link De ijzeren schelvis, Suske en Wiske op het WWW
Categorie:Stripverhaal van Suske en Wiske Categorie:Stripverhaal uit 1955 Categorie:Stripverhaal uit 1954 Categorie:Stripalbum uit 1955 Categorie:Stripalbum uit 1965 Categorie:Stripalbum uit 1967 Categorie:Stripalbum uit 1996