thumb|300px|Onze-Lieve-Vrouw van Smarten op het Stauffenberg altaarstuk, Elzas ca. 1455
Het Stabat Mater is een van de beroemdste middeleeuws-Latijnse gedichten op de Moeder Gods in haar smart om de gekruisigde Christus. Het is genoemd naar de beginwoorden van het gedicht, Stabat mater dolorosa (Nederlands: 'De moeder stond bedroefd').
Geschiedenis De auteur van het Stabat Mater was waarschijnlijk een franciscaan uit Frankrijk of Italië. Genoemd zijn Johannes Fidenza (1221-1274), de latere kardinaal-aartsbisschop Bonaventura, en John Peckham, een Engelse student van Bonaventura, die twintig jaar in Parijs woonde. Rond de jaren 90 van de 20e eeuw werd het gedicht toegeschreven aan Jacopone da Todi (gest. 1306).Groot, Siem (red). (1993), p. 74, De lof Gods geef ik stem. Gooi en Sticht. In de 15e eeuw kreeg het Stabat Mater de rol van hymne in de katholieke liturgie. Het werd dan gezongen op 15 september, de dag waarop het "Feest van de Zeven Smarten van Maria" werd gevierd. Het Concilie van Trente (1543-1563) besloot echter het Stabat Mater weer uit de liturgie te verwijderen, omdat het te profaan zou zijn (meerstemmige muziek en gebruik van niet-Bijbelse teksten in de liturgie). Het gedicht behoort sinds 1727 op gezag van paus Benedictus XIII weer officieel tot de katholieke misgezangen van het feest van Onze-Lieve-Vrouw van Smarten. Daarnaast werd het sindsdien ook gebruikt als onderdeel van de "Veertien statiën van de Kruisgang" tijdens de Goede week. Er zijn verschillende Gregoriaanse melodieën bekend, van zowel voor als na de invoering van het Stabat Mater als sequentia bij het feest van de Zeven Smarten van Maria.
Muziek Het Stabat Mater is veelvuldig op muziek gezet o.a. door Luigi Boccherini, Emanuele d'Astorga, Marc-Antoine Charpentier, Peter Cornelius, Alphons Diepenbrock, Antonín Dvořák,Opus 58, voor solokwartet, koor, orgel en orkest Henryk Górecki, Louis Théodore Gouvy, Joseph Haydn, Karl Jenkins,Zie Stabat Mater (Jenkins) Albert de Klerk,Voor sopraan, tenor, koor en orkest (1944) Zoltán Kodály, James MacMillan, Frank Martin, Orlando di Lasso, Franz Liszt,In het oratorium Christus Sarah Neutkens, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Krzysztof Penderecki, Giovanni Pergolesi,Zie Stabat Mater (Pergolesi) Francis Poulenc, Josquin des Prez, Joseph Rheinberger, Wolfgang Rihm, Gioacchino Rossini,Vvoor solokwartet, koor en orkest Alessandro Scarlatti, Domenico Scarlatti, Franz Schubert, Piet Swerts,Altsolo in Passio Domini Nostri Jesu Christi Secundum Marcum, 1988, Karol Szymanowski,Opus 53, voor drie solisten, koor en orkest Giuseppe Tartini, Giuseppe VerdiEen van de Quattro Pezzi Sacri voor koor en orkest Antonio Vivaldi,RV 621 in f-klein en Arvo Pärt.
Op de van oorsprong Nederlandse Ultimate Stabat Mater Website worden meer dan 300 componisten vermeld die het Stabat Mater op muziek hebben gezet.The Ultimate Stabat Mater Website
Tekst
In Nederlandse vertaling Onder meer Joost van den Vondel, Guido Gezelle, Hélène Nolthenius en Willem Wilmink hebben het Stabat Mater naar het Nederlands vertaald.
Externe links Nederlandse vertalingen (stabatmater.info) P. Maximilianus van Dun: De Middelnederlandse Vertalingen van het Stabat mater.
Categorie:Christelijke muziek Categorie:Maria
Categorie:Lied in het Latijn