De Bondsraad (Duits: Bundesrat, Frans: Conseil fédéral, Italiaans: Consiglio federale, Reto-Romaans: Cussegl federal) is de federale regering van Zwitserland. Het is een directoriaal georganiseerde autoriteit die tegelijkertijd de functie van staatshoofd en regeringsleider uitoefent en werkt volgens de principes van de collegialiteit, wat betekent dat de macht collectief wordt uitgeoefend. De Bondsraad telt zeven leden die worden verkozen of herverkozen door de Bondsvergadering voor een onbeperkt hernieuwbare termijn van vier jaar. Traditiegetrouw worden Bondsraadsleden herverkozen tot aan hun eigen ontslag of hun overlijden. Slechts zeer uitzonderlijk wordt een zittend Bondsraadslid niet herverkozen. Dit gebeurde sinds 1848 slechts vier keer.
Ieder lid van de Bondsraad beheert een eigen departement van de federale overheid. Uit de leden van de Bondsraad kiest de Bondsvergadering ieder jaar de bondspresident of president van de Confederatie en de vicebondspresident. De president is gedurende diens ambtstermijn van een jaar de primus inter pares en bekleedt een louter representatieve functie. De verkiezing van de bondspresident gebeurt via een rotatiesysteem en volgens anciënniteit van de leden van de Bondsraad. In de regel wordt het Bondsraadslid dat in het eerste jaar vicebondspresident was, in het daaropvolgende jaar tot president verkozen.
Geschiedenis De Bondsraad werd opgericht door de Zwitserse Grondwet van 1848 als het uitvoerend orgaan van de nieuw opgerichte federale staat. De Bondsraad werd voor het eerst verkozen door de Bondsvergadering op 16 november 1848 voor een ambtstermijn van toen nog drie jaar. Bij het invoeren van de Bondsraad in de grondwet liet men zich zowel inspireren door lokale voorbeelden in Zwitserse steden en kantons, als door het Directoire ten tijde van de Helvetische Republiek.
miniatuur|links|Samenstelling van de Bondsraad bij de oprichting in 1848. Bovenaan staat Martin Josef Munzinger, op de middenrij staan van links naar rechts Ulrich Ochsenbein, Jonas Furrer en Daniel-Henri Druey en op de onderste rij staan van links naar rechts Stefano Franscini, Friedrich Frey-Herosé en Wilhelm Matthias Naeff.
De eerste zeven leden van de Bondsraad in 1848 waren de Duitstaligen Martin Josef Munzinger uit het kanton Solothurn, Ulrich Ochsenbein uit het kanton Bern, Jonas Furrer uit het kanton Zürich, Friedrich Frey-Herosé uit het kanton Aargau en Wilhelm Matthias Naeff uit het kanton Sankt Gallen, de Franstalige Daniel-Henri Druey uit het kanton Vaud en de Italiaanstalige Stefano Franscini uit het kanton Ticino. Allen behoorde ze tot de radicale strekking, de voorlopers van de huidige Vrijzinnig-Democratische Partij.De Liberalen (FDP/PLR), gezien de dominantie van deze politieke strekking in zowel de Nationale Raad als de Kantonsraad na de parlementsverkiezingen van dat jaar.
In 1931 werd de duur van de ambtstermijn verlengd van drie naar vier jaar. Deze verlenging werd goedgekeurd in een referendum. Toen in 1959 tegelijkertijd vier Bondsraadsleden ontslag namen, voerde men de stilzwijgende regel in die men de toverformule noemt. Dit is de ongeschreven regel over de verdeling van de zetels in de Bondsraad over de verschillende partijen van Zwitserland in verhouding tot hun grootte.
Tot aan de grondwetswijziging van 1999 bepaalde de Zwitserse Grondwet dat er per kanton slechts een vertegenwoordiger mocht zijn in de Bondsraad. Deze regel werd in het kader van de grondwetsherziening afgeschaft en vervangen door de regel dat de verschillende Zwitserse regio’s en taalgroepen evenwichtig in de Bondsraad moeten vertegenwoordigd zijn.
Enkele uitzonderlijke gebeurtenissen niet te na gesproken is de Bondsraad sinds haar oprichting in 1848 steeds een stabiele instelling geweest. Het is bovendien zo dat de Zwitserse federale regering sinds 1848 nooit in zijn geheel is vervangen, wat eerder uitzonderlijk is in vergelijking met andere Europese landen. Dit neemt niet weg dat er weleens voorstellen tot hervorming van de Bondsraad zijn geformuleerd, zij het meestal zonder succes. Zo legde de Socialistische Partij van Zwitserland (SP/PS) reeds twee keer voorstel neer om de Bondsraad niet door de Bondsvergadering, maar door de bevolking te laten verkiezen. In beide gevallen werd dit voorstel afgewezen in een referendum, een eerste maal in 1900 en een tweede maal in 1942. In de jaren 1990 en 2000 kwam dit voorstel opnieuw naar boven onder impuls van de opkomende Zwitserse Volkspartij (SVP/UDC). In 1996 stelde de Bondsraad voor om staatssecretarissen op te nemen in de regering om zo de werklast van de Bondsraadsleden te verminderen. Dit voorstel werd in een referendum afgewezen. In 2008 stelde de socialistische partijvoorzitter Christian Levrat voor om een afzettingsprocedure in te voeren voor de Bondsraadsleden. Dit voorstel werd echter lauw onthaald door de andere partijen.
Samenstelling Sinds 2024 is de Bondsraad als volgt samengesteld, in volgorde van anciënniteit:
Naam Foto Toetredingsdatum Partij Kanton Functie Guy Parmelin 60px 1 januari 2016 SVP/UDC Vicebondspresident in 2025; hoofd van het Federaal Departement van Economische Zaken, Vorming en Onderzoek Ignazio Cassis 60px 1 november 2017 FDP/PLR Hoofd van het Federaal Departement van Buitenlandse Zaken 60px FDP/PLR Bondspresident in 2025; hoofd van het Federaal Departement van Financiën Albert Rösti 60px 1 januari 2023 SVP/UDC Hoofd van het Federaal Departement van Milieu, Verkeer, Energie en Communicatie 60px 1 januari 2023 SP/PS Hoofd van het Federaal Departement van Binnenlandse Zaken 60px 1 januari 2024 SP/PS Hoofd van het Federaal Departement van Justitie en Politie Martin Pfister 60px Het Centrum Hoofd van het Federaal Departement van Defensie, Volksverdediging en Sport
De Bondsraad wordt in haar werkzaamheden bijgestaan door de bondskanselier.
Naam Foto Sinds Partij Functie Viktor Rossi 60px 1 januari 2024 GLP/PVL Bondskanselier
Verkiezing De Bondsraad wordt verkozen ofwel iedere vier jaar in de maand december, net na de federale parlementsverkiezingen, die doorgaans in oktober en november plaatsvinden, of nadat een zittend Bondsraadslid diens ontslag aankondigt of overlijdt. Iedere Zwitserse burger die in de Nationale Raad kan worden verkozen, kan tevens tot Bondsraadslid worden verkozen. Het is niet vereist dat men zich officieel kandidaat stelt. De verkiezing vindt plaats in de plenaire vergaderzaal van de Nationale Raad en gebeurt door middel van geheime stemming. Om te worden verkozen moet men een absolute meerderheid behalen. Er vinden dan ook stemrondes plaats tot een kandidaat meer dan de helft van de stemmen heeft verkregen.
Hoewel de verkiezing van de Bondsraad doorgaans geen verrassingen oplevert, zijn er ook verkiezingen waar langdurige onderhandelingen aan voorafgaan, in het bijzonder in de nacht voor de verkiezingen. Plotse wendingen naar aanloop van de verkiezing zijn dan niet uitzonderlijk. Deze nacht noemt men dan ook weleens de Nacht van de Lange Messen.
Indien een Bondsraadslid moet worden vervangen, draagt de partij die volgens de toverformule recht heeft op deze zetel meestal een kandidaat naar voren. Desalniettemin kan het gebeuren dat de Bondsvergadering deze kandidatuur niet steunt. Het meest opvallende voorbeeld in die zin was de Bondsraadsverkiezing van 1973, toen drie voorgedragen kandidaten werden geweigerd. De overige partijen zoeken dan een kandidaat die voor hen wel aanvaardbaar is, zoals dat het geval was bij de verkiezing van de socialisten Lilian Uchtenhagen in 1983 en Christianne Brunner in 1993. Om zulke verwerping van de kandidatuur te vermijden, kan het ook gebeuren dat een partij meerdere kandidaten naar voren schuift en de Bondsvergadering laat beslissen. De eerste zulke dubbele kandidatuur dateert van 1979, toen zowel Leon Schlumpf als Werner Martignoni werden voorgedragen. Een hoger aantal kandidaturen doet ook het aantal stemrondes toenemen die nodig zijn om een Bondsraadslid te verkiezen. Tussen 1962 en 1987 bijvoorbeeld werden alle Bondsraadsleden in één stemronde verkozen, terwijl dit nadien uitzonderlijk is geworden. Kaspar Villiger en Doris Leuthard werden bijvoorbeeld nog wel met een stemronde verkozen. Voor de verkiezing van bijvoorbeeld Adolf Ogi, Hans-Rudolf Merz, Eveline Widmer-Schlumpf en Alain Berset waren twee stemrondes nodig, voor Ruth Dreifuss en Christoph Blocher vier stemrondes, voor Moritz Leuenberger, Pascal Couchepin en Micheline Calmy-Rey vijf stemrondes en voor Joseph Deiss en Samuel Schmid zelfs zes rondes.
Sinds 1848 hebben vijf personen hun verkiezing geweigerd. Op 12 juli 1855 weigerde Johann Jakob Stehlin, die opdat moment lid was van de Nationale Raad, zijn verkiezing, omdat hij naar eigen zeggen niet de kennis noch de ervaring had om de taak van Bondsraadslid op zich te nemen. Op 10 december 1875 verzaakte Louis Ruchonnet aan zijn verkiezing. Hij zou alsnog Bondsraadslid worden in 1881. Enkele dagen later, op 18 december 1875 werd Charles Estoppey in plaats van Ruchonnet verkozen, maar ook hij zag af van zijn verkiezing. Uiteindelijk zou Numa Droz het nieuwe Bondsraadslid worden. Op 22 februari 1881 verzaakte ook Karl Hofmann aan zijn verkiezing. Een kleine eeuw later zou op 3 maart 1993 de socialist Francis Matthey verkozen maar dit ten koste van Christiane Brunner, die de officiële kandidaat was van de Sociaaldemocratische Partij. Omdat Matthey geen steun genoot binnen zijn partij, weigerde hij zijn verkiezing. Uiteindelijk werd op 10 maart 1993 consensusfiguur Ruth Dreifuss verkozen, die in 1999 de eerste vrouwelijke voorzitster van de Confederatie zou worden.
Sinds 1848 werden slechts drie Bondsraadsleden verkozen die voordien geen federaal parlementair mandaat of een kantonnaal uitvoerend mandaat hadden uitgeoefend. Het gaat om Bernhard Hammer, die werd verkozen in 1875, om Hans Schaffner, die werd verkozen in 1961 en om Ruth Dreifuss, die werd verkozen in 1993.
Ontslag en niet-herverkiezing Eenmaal een Bondsraadslid is verkozen, kan hij of zij in de zittingsperiode niet worden afgezet. De wet regelt immers geen afzettingsprocedure en Zwitserland kent evenmin het concept van een motie van wantrouwen. Wel regelde men in 2008 de vervanging van Bondsraadsleden om bijvoorbeeld gezondheidsredenen.