thumb|Taxistandplaats station Zwolle thumb|Ongeveer 100 taxi's staan bij Schiphol te wachten op een rit thumb|Yellow cab, New York (Ford Crown Victoria) thumb|Cabs in Londen Een taxi is een vervoermiddel dat op afroep een of meer reizigers vervoert op een door de reiziger zelf gewenst tijdstip en traject, op basis van een vast bedrag per afstandseenheid of een vooraf overeengekomen ritprijs.
Etymologie en geschiedenis De term taxi is een verkorting van het Franse taximètre, een wijziging naar analogie van het Griekse taxis (betaling) van het Duitse woord taxameter, dat teruggaat op het middeleeuws Latijnse taxa (taxatie) en oorspronkelijk op huurrijtuigen van toepassing was. Ten onrechte wordt ook wel verondersteld dat het woord taxi is afgeleid van de naam van het Duitse adellijke geslacht Thurn und Taxis, die beschouwd worden als de grondleggers van de huidige posterijen.
Inrichting en uiterlijk Een taxi kan een personenauto zijn, maar ook een limousine of personenbus kan worden ingezet voor regulier taxivervoer. Tevens zijn er helitaxi's, watertaxi's, motor- en scootertaxi's, fietstaxi's, paard en wagen en bijvoorbeeld de (al dan niet gemotoriseerde) riksja's. Samengevat wordt wereldwijd ieder denkbaar transportmiddel in min of meerdere mate ingezet als taxi. In Europa zal het woord taxi echter doorgaans verwijzen naar het vervoer van personen met een auto(busje).
thumb|Duitse taxi's op stand In veel landen of steden hebben (c.q. hadden) taxi's een bepaalde kleur (vaak geel) of uiterlijk. In Nederland, met name in enkele grote steden (o.a. Amsterdam en Den Haag), waren taxi's herkenbaar aan een geblokte zwart-witte strip. Veel van dergelijke kenmerken blijken echter meer en meer tot het verleden te behoren, al hebben taxi's in Nederland sinds 2000 wel een blauwe kentekenplaat. Dit mede als gevolg van de roep vanuit samenlevingen voor goedkoper (taxi)vervoer, het doorgevoerde Europese aanbestedingsbeleid, de 'vrijere marktwerkingsmechanismen', het ongewisse voorafgaande aan een rit welke taxi de gewenste service levert en bijvoorbeeld wettelijke concurrentiebepalingen.
In Duitsland zijn de meeste taxi's beige en in Londen waren voorheen alle taxi's zwart. In New York zijn de herkenbare taxi's van origine geel (yellow cab) en de stadstaxi's in Maleisië zijn doorgaans zwart en geel of wit en rood.
Soorten diensten Op veel plaatsen, vooral daar waar veel per taxi gereisd wordt, is het gebruikelijk dat een vrije taxi rondrijdt tot iemand de taxi aanroept. Zo'n taxi toont dan een bordje of lampje waaraan te zien is dat de taxi vrij is. Op andere plaatsen wachten taxi's bij stations, vliegvelden en uitgaansgebieden op passagiers. Wil men in het laatste geval op een ander punt vertrekken, dan moet de reiziger de telefoon gebruiken. Het Belgische Politiereglement Taxidiensten geeft te kennen dat het (op straffe van ontslag) taxichauffeurs verboden is rond te rijden om klanten te zoeken.
Nederland kent een verschil tussen 'chauffeursservices' en reguliere taxi's. Bij chauffeursservices kan een chauffeur (al dan niet met voertuig) worden gehuurd. Verder bestaan er in Nederland vervoersystemen die buiten de reguliere wet- en regelgevingen voor personenvervoer vallen, zoals de fietstaxi en de tuktuk. In Duitsland wordt er onderscheid gemaakt tussen de Mietwagen en de taxi. In Londen wordt gewerkt met onder andere de wereldberoemde 'black cab' versus de telefonisch te bestellen (goedkopere) 'minicab-services'.
Nederland In 1905 reed er in Amsterdam voor het eerst iets wat tegenwoordig in Nederland als taxi aangeduid zou kunnen worden. De eerste praktisch gebruikte taxivergunning werd in 1909 afgegeven aan de toenmalige Amsterdamse ATAX. Dit vervoer werd uitgevoerd met elektrische voertuigen, die in Hamburg gekocht werden en vervolgens in Nederland van accu's voorzien. Evert Hoedemaker richtte in 1934 de Algemene Taxi Onderneming (ATO) in Amsterdam op.Evert Hoedemakers - Red Flag Eddy, VPRO Geschiedenis, juni t/m augustus 2003. (gearchiveerd)
Binnen de Nederlandse taxibranche zouden anno 2006 ongeveer 40.000 mensen werkzaam zijn met circa 25.500 taxivoertuigen.Kerncijfers taxivervoer 2006, KNV Taxi, 22 september 2008. Van dit aantal zouden in 2008 circa 450 taxiondernemers (met in totaal 23.000 medewerkers en 16.000 voertuigen) bij de werkgeversorganisatie KNV Taxi zijn aangesloten. FNV Bondgenoten en CNV Vakmensen zijn de belangrijkste (tevens in het Sociaal Fonds Taxi vertegenwoordigde) vakorganisaties die de belangen van bij hen aangesloten werknemers behartigen. In 2005 zijn de Stichting Sociaal Fonds Vervoer van Personen, de werkzaamheden van de Commissie Naleving CAO (CNC) en de Stichting Kwaliteitsbevordering Kleinschalig Personenvervoer (SKKP) samengegaan in het Sociaal Fonds Taxi. Dit onafhankelijk geachte Sociaal Fonds Taxi (met vertegenwoordigers uit KNV Taxi, FNV Bondgenoten en CNV Vakmensen) is binnen de taxibranche de toezichthouder (inclusief een onafhankelijke beroepscommissie) en tevens het kenniscentrum voor opleidingen, arbo, veiligheid, en bijvoorbeeld de naleving van de taxi-cao. Voor wat betreft specifieke geschillen ten aanzien van taxi-cao-interpretaties, kan voorts nog gebruikgemaakt worden van de onafhankelijk geachte 'Taxi CAO Geschillen Commissie', Belangenvereniging taxichauffeurs & ondernemers (BTO) opgericht maart 2009.
Soorten vervoer en taxi's Soorten taxi's ingedeeld naar doelgroep Men kan taxi's indelen naar doelgroep en naar brandstoftype. Doelgroepen van passagiers zijn bijvoorbeeld: het algemene publiek, zieken, ouderen, gehandicapten, scholieren, reizigers, zakenmensen. Circa 80 procent van alle taxivervoer in Nederland bestaat uit het vervoer van leerlingen, zieken en ouderen.Natuur & Milieu rankt aanbestedingen Nederlandse gemeenten 7 november 2016
In Nederland onderscheidt men de volgende vormen van taxivervoer en soorten taxi's: thumb|Taxi in Amsterdam voor specifieke doelgroepen in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning Regulier contant taxivervoer, deels beter bekend als straattaxivervoer Contractvervoer Zittend ziekenvervoer AWBZ-vervoer het vervoer in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) de Deeltaxi en Collectief Vraagafhankelijk Vervoer Bovenregionaal vervoer gehandicapten - Valys Leerlingenvervoer WIA-vervoer (waarbij gehandicapten naar werk of opleiding worden vervoerd) de diverse (al dan niet particuliere) 'Zakelijke Services' de treintaxi, (sinds 2014 Zonetaxi) de Shuttle- dan wel Schipholtaxiservices Thuisbrengservice met of zonder eigen auto door een taxichauffeur
De reguliere 'contante taxi' kan verwijzen naar de zogenoemde 'straattaxi', of onder andere naar een taxi die door iemand (bijvoorbeeld telefonisch) besteld werd. Met de straattaxi wordt doorgaans specifiek verwezen naar een beschikbaar taxivoertuig dat door het publiek gecharterd kan worden op straat of een standplaats. In Nederland is het altijd toegestaan om een straattaxi te charteren door het opsteken van de hand door een reiziger, zoals in de meeste landen. Voorts kunnen taxi's in Nederland telefonisch via een taxicentrale besteld worden, wat in veel andere landen juist ongebruikelijker blijkt te zijn.
Het is internationaal niet toegestaan om zomaar regulier straattaxivervoer in enig buitenland aan te bieden.
Verder kunnen taxi's op 'contractbasis' ingezet worden door bijvoorbeeld (zorg)instellingen, overheden, vliegveldshuttles, vips of andere zakelijke opdrachtgevers. Enkele speciale vormen van contractvervoer betreffen vervoerssystemen binnen het zogenaamde Collectief Vraagafhankelijke Vervoer (CVV), Valys, leerlingenvervoer, hotelshuttles, de treintaxi en bijvoorbeeld opdrachten binnen het (semi)openbaar vervoer. Door Europese aanbestedingsvoorschriften kunnen (taxi)vervoerders voorts (op contractbasis) in aanmerking komen voor vervoersprojecten in het buitenland.
Gemeten in omzet vormt het contractvervoer (met circa 70%) het grootste deel van het totale Nederlandse taxivervoer. Alleen in de Randstad is het aanbod voor contractvervoer kleiner dan voor het reguliere contante taxivervoer.
Het is niet altijd geheel duidelijk of 'chauffeursservices' en 'personenvervoer in afwijkende voertuigen' (zoals een TukTuk) ook onder de Wet personenvervoer 2000 vallen, zoals wel het geval is voor vervoer met een reguliere taxi(bus). Voor de herkenbaarheid is het in Nederland wettelijk verplicht dat een auto(busje) dat wordt ingezet als taxivoertuig lichtblauwe kentekenplaten heeft.
Soorten taxi's ingedeeld naar brandstof Behalve de indeling naar doelgroep, kunnen taxi's ook ingedeeld worden naar de energiebron die ze gebruiken: benzine, diesel, elektrisch, waterstof of hybride.
In de taxibranche worden steeds meer elektrische auto's ingezet, zowel op batterijen als op waterstof. De sociale onderneming Taxi ElectricTaxi Electric geraadpleegd 20 februari 2017 in Amsterdam was het eerste private taxibedrijf die in 2011 overging op de volledige elektrische Nissan Leaf en Tesla Model S.Nederland leider in elektrische taxi’s van Nissan 23 november 2015 Tevens rijden er in Amsterdam zo'n 40 volledig elektrische Nissan Leafs in dienst van Connexxion Taxi Services - Gemeente Amsterdam voor het Aanvullend Openbaar Vervoer. Taxicentrale Amsterdam (TCA) gebruikt onder andere de Hyundai Ioniq. Luchthaven Schiphol heeft 63 van de gangbare Mercedes E-Klasse-diesels vervangen door de Tesla Model S.DLL maakt Tesla als Schipholtaxi mogelijk geraadpleegd 20 februari 2017 (gearchiveerd) Ook CABS in Eindhoven rijdt met elektrische taxi's op batterijen.Elektrische auto op waterstof heeft de toekomst 10 jan 2017 De elektrische taxi kan een omgebouwd benzinevoertuig zijnAmsterdam krijgt in juli eerste elektrische taxi’s 19-04-2010 of een originele elektrische auto.Taxi Electric geraadpleegd 3 feb 2017 In 2013 nam de Rotterdamse Taxi Centrale (RTC) als eerste taxicentrale in Europa elektrische BYD e6 taxi's in gebruik.Rotterdamse Taxi Centrale bestelt 22 elektrische BYD taxi's 18 december 2014
De gemeente Amsterdam is van plan om vanaf 1 januari 2018 taxi’s van vóór 1 januari 2009 uit de milieuzone te werenOude taxi’s straks niet meer welkom in milieuzone Amsterdam 12-02-2016 en vanaf 1 januari 2025 mogen alleen zero-emissie (elektrische) taxi's gebruikmaken van de Amsterdamse taxistandplaatsen.Maatregelen en voordelen schone taxi, Gemeente Amsterdam
Chauffeurspas en taxikeurmerken thumb|Nederlandse taxi Sinds 1 januari 2006 zijn nieuwe taxichauffeurs verplicht een diploma te halen. Naast bijvoorbeeld voertuigtechniek, sociale vaardigheden en taalbeheersing wordt bij de examinering enige aandacht besteed aan stratenkennis, hoewel deze sinds het gebruik van navigatieapparatuur minder belangrijk is.
Met het diploma, de verklaring omtrent het gedrag (VOG) en een geneeskundige verklaring kan men de chauffeurspas aanvragen bij het IVW. Chauffeurs zonder pas mogen niet rijden. Heeft de chauffeur van een taxi of taxibusje geen (geldige) pas, dan betreft het waarschijnlijk illegaal vervoer. Vermeend illegale vervoerders worden in de volksmond wel aangeduid met de uit het Jiddisch afkomstige term snorders. In verband met de lange doorlooptijd voor het uitgeven van een chauffeurspas kan een nieuwe chauffeur toch gaan rijden zonder pas, maar hij of zij dient dan wél in het bezit te zijn van een IVW-(getuig)brief.