Deze lijst bevat een uitleg van de betekenis van de naamgeving van straten in Amsterdam. De namen zijn gegroepeerd vanuit de binnenstad tegen de klok in per stadsdeel en per buurt en/of wijk. De lijst met straatnamen is niet volledig.
Zie ook: Buurten en wijken in Amsterdam.
Stadsdeel Centrum Namenlijst Personen naar wie straatnamen in Amsterdam Centrum zijn genoemd (zie bij de buurten):
Zeevaarders e.d. zie: Zeeheldenbuurt Annie M.G. Schmidt (1911-1995) - schrijfster en dichteres Harry Bannink (1929-1999) - componist, arrangeur en pianist Simon Carmiggelt (1913-1987) - (stukjes)schrijver, bekend als Kronkel Willem Frederik Hermans (1921-1995) - schrijver Henk Curière (1911-1981) - verzetsstrijder; lid van de CPN Martin Vlaar (1904-1975) - raadslid voor de CPN in de jaren 1970 Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) - politicus, sociaal-anarchist, geheelonthouder en antimilitarist Jan Bicker (1571-1653) - schepen en burgemeester van Amsterdam Anne Frank (1929-1945) - Duits-Nederlands-Joods meisje, wereldberoemd door haar dagboek Het Achterhuis Jonas Daniël Meijer (1780-1834) - rechtsgeleerde David Mozes Sluys - secretaris van de Joodse Gemeente G.F. Westerman (1807-1890) - boekhandelaar en een der oprichters en directeur van Artis Jacob Olie (1834-1905) - Amsterdams fotograaf Hendrik Jonker - oprichter en directeur van een ketelmakerij op het Bickerseiland Jan Mens (1897-1967) - schrijver, bekend door zijn boek De Gouden Real Gerbrand Claesz Pancras (1591-1649) - Amsterdams zeepzieder Laurens Pieterz Spiegel - Amsterdams zeepzieder Alexander (1851-1884) - Prins van Oranje - tweede zoon van koning Willem III Mozes en Aaron - Mozes, wetgever en leider van de Israëlieten; Aäron was zijn oudere broer (Oude Testament) Nicolaas Tulp (1593-1674) - arts en burgemeester van Amsterdam Cornelis den Tex (1824-1882) - burgemeester van Amsterdam Pieter Huidekoper (1798-1852) - burgemeester van Amsterdam Anton Reinhard Falck (1777-1843) - diplomaat en advocaat Arend Fokke Simonsz (1775-1812) - schrijver en onderwijzer Willem Jacob 's Gravesande (1688-1742) - hoogleraar in de wis- en natuurkunde en astronoom Maarten Janz Koster (1520-1592) - burgemeester van Amsterdam Pieter Adrianusz Pauw (1552-1611) - raad en schepen van Amsterdam Nicolaes Witsen (1641-1717) - cartograaf, diplomaat en burgemeester van Amsterdam Johanna Ziesenis-Wattier (1764-1827) - actrice Maria Johanna Kleine-Gartman (1818-1885) - actrice Gillis Valckenier (1623-1680) - burgemeester van Amsterdam Johanna ter Meulen (1867-1937) - pionierster van de sociale woningbouw Wilhelmina Blomberg (1909-1997) - woningopzichteres Louise Went (1865-1951) - oprichtster maatschappelijk werk en woningopzichteres Ir. Jacoba Mulder (1900-1988) - architecte en stedenbouwkundige H.M. van Randwijk (1909-1966) - Nederlands schrijver, verzetsman en journalist Max Euwe (1901-1981) - Nederlands schaker; van 1935-1937 wereldkampioen Samuel Sarphati (1813-1866) - Amsterdams arts en stadsontwikkelaar Johan Rudolph Thorbecke (1798-1872) - staatsman Johannes Hudde (1628-1704) - wiskundige en burgemeester van Amsterdam Abraham Samson Onderwijzer (1862-1934) - opperrabbijn van de Nederlandse Israëlieten Prins Frederik (Willem Frederik Karel) (1797-1881) - broer van koning Willem II Piet Hein (1578-1629) - zeeheld Prins Hendrik (1820-1879) - broer van koning Willem III, ook wel 'de Zeevaarder' genoemd Filips van Marnix van Sint-Aldegonde (1540-1598) - dichter van het Wilhelmus Henri Polak (1868-1943) - vakbondsman Rembrandt van Rijn (1606-1669) - kunstschilder Hendrik Roeters (1617-1699) - schepen van Amsterdam Michiel Adriaenszoon de Ruyter (1607-1676) - admiraal Baruch Spinoza (1632-1677) - Nederlands filosoof van sefardisch-joodse afkomst Lodewijk Ernst Visser (1871-1942) - Joods-Nederlands jurist. Hij was onder meer raadsheer bij en vanaf 1939 ook president van de Hoge Raad. Koning Willem I (1772-1843) - eerste koning van Nederland (1817-1840) Frans Godard baron van Lynden van Hemmen (1761-1845) - vesting- en waterbouwkundige Tsaar Peter Alexcewitz (Czaar Peter) (1672-1725) - grondvester van het Groot-Russische Rijk; heeft in Zaandam als scheepstimmerman gewerkt Dr. Cornelis Rudolphus Baron Krayenhoff (1758-1840) - arts, vesting- en waterbouwkundige Ir. Jan Adriaansz. Leeghwater (1575-1654) - vesting- en waterbouwkundige, bekend door het droogleggen van polders in Noord-Holland Jan Blanken (1755-1838) - vesting- en waterbouwkundige, ontwerper van het Noordhollands Kanaal Menno Baron van Coehoorn (1641-1704) - vesting- en waterbouwkundige Frederik Willem Conrad (1800-1870) - waterbouwkundige en hoofdingenieur van Waterstaat Nicolaas Samuel Cruquius (1678-1754) - vesting- en waterbouwkundige, een van de ontwerpers van de Haarlemmermeer Jacob Bontius (1592-1631) - medicus bij de V.O.C. Frans de Wollant (?-1818) - 18e-eeuwse Nederlandse genieofficier die naam heeft gemaakt in Rusland onder Catharina de Grote als ontwerper van waterstaatkundige werken. Isaac Titsingh (1745-1812) - grondlegger Japanologie, werkte voor de V.O.C. George Everhard Rumphius (1627-1702) - bioloog, werkte op Ambon Jan Witheyn - houthandelaar en reder, had in 1657 een werf op Wittenburg (is waarschijnlijk naar hem genoemd) Marie Altelaar (1917-2005) - sociaal actievoerster Isaac Gosschalk (1838-1909) - architect, ontwerper van de Westergasfabriek August Klönne (1849-1908) - ingenieur en ontwerper van de gashouder van de Westergasfabriek Jules Pazzani (1841-1888) - hoofdingenieur van de Westergasfabriek Camille Polonceau (1813-1859) - Frans ingenieur Pieter Hendrik van Moerkerken jr. (1877 - 1951) letterkundige, schrijver en hoogleraar/directeur van de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten
Burgwallen Nieuwe Zijde
Burgwallen Oude Zijde
Nieuwmarktbuurt en Lastage
Zuidelijke Grachtengordel en Weteringbuurt
Westelijke Grachtengordel Enige straten hebben dierennamen
Jordaan De namen zijn voornamelijk ontleend aan flora en fauna
Haarlemmerbuurt Bij de Haarlemmerdijk, -straat en -plein
Sarphatibuurt
Plantagebuurt Nagenoeg alle straatnamen beginnen met Plantage
Oosterdok Nieuwe straten bij het Oosterdok Oosterdoksstraat en -kade Ton de Leeuwstraat (1926-1996) - Nederlands componist Annie M.G. Schmidtstraat (1911-1995) - Nederlands schrijver Harry Banninkstraat (1929-1999) - Nederlands componist, arrangeur en pianist Simon Carmiggeltstraat (1913-1987) - Nederlands schrijver, bekend als 'Kronkel' Willem Frederik Hermansstraat (1921-1995) - Nederlands schrijver Bruno van Moerkerkenpassage (1961) - Amsterdams politicus
Oostelijke Eilanden Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg zijn halverwege de zeventiende eeuw aangelegd en staken naast elkaar in het IJ. Op Oostenburg had de VOC vanaf 1660 haar werven voor de oorlogs- en handelsvloot.
Kattenburg
Wittenburg
Oostenburg
Czaar Peterbuurt
Hoogte Kadijk en omgeving
Westerdok
Westelijke Eilanden De namen bij en op de Westelijke Eilanden hebben grotendeels te maken met werk op de in die buurt gelegen scheepswerven en andere bedrijfstakken.
Stadsdeel West Zeeheldenbuurt In de Zeeheldenbuurt zijn de straten voornamelijk vernoemd naar zeehelden en ontdekkingsreizigers: Barentszstraat en -plein Van Diemenstraat en -kade Dirk Hartogstraat Van Heemskerckstraat Houtmanstraat en Houtmankade Van Linschotenstraat Van Neckstraat Roggeveenstraat
Hier de naambetekenis van bovengenoemde straten: Willem Barentsz (1550-1597) - Nederlands zeevaarder en ontdekkingsreiziger Willem IJsbrantsz. Bontekoe (1587-1657) - bekend van zijn door Johan Fabricius tot jongensboek bewerkt scheepsjournaal Jan Pieterszoon Coen (1587-1629) - medewerker van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC), voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de oppermacht van de Nederlanders in Nederlands-Indië. Antonio van Diemen (1593-1643) - gouverneur-generaal van Nederlands-Indië Dirk Hartogh (1580-1621) - Nederlandse ontdekkingsreiziger die als eerste Europeaan de westkust van Australië zag Jacob van Heemskerck (1567-1607) - Nederlands ontdekkingsreiziger die met Barentsz overwinterde op Nova Zembla Cornelis de Houtman (1565-1599) - Nederlands ontdekkingsreiziger, die als eerste Nederlander naar Indië voer Jan Huygen van Linschoten (1563-1611) - Nederlands koopman die aan de wieg heeft gestaan van de 17e-eeuwse zeevaart naar Azië Jacob le Maire (1585-1616) - Nederlands ontdekkingsreiziger; ontdekte de zee straat bij Kaap Hoorn Jacob Cornelisz van Neck (1564-1638), Nederlands zeevaarder, mede leider van de Tweede Schipvaart naar Oost-Indië Aert van Nes (1626-1693) - Nederlands marineofficier uit de 17e eeuw Petrus Plancius (1552-1622) - Nederlands astronoom, cartograaf en predikant Jacob Roggeveen (1659-1729) - Nederlands ontdekkingsreiziger die werd uitgezonden het Zuidland te vinden, maar toevallig Paaseiland ontdekte Abel Tasman (1603-1659) - Nederlands ontdekkingsreiziger, ontdekker van Tasmanië en Nieuw-Zeeland Olivier van Noort (1558-1627) - Nederlands ontdekkingsreiziger Enkele van bovengenoemde namen vallen onder de Spaarndammerbuurt, te weten: Bontekoe, Le Maire, Van Nes, Tasman en Van Noort; Coen slaat op de Coenhaven
Houthavens Bij de Houthavens zijn straten voornamelijk vernoemd naar buitenlandse havensteden gesitueerd ten noorden van Nederland: Archangelweg en -kade - Archangelsk, Russische havenstad Danzigerbocht en -kade - Tegenwoordig Gdańsk, Poolse havenstad Gevle weg - (Gävle) - Zweedse havenstad Haparandaweg - Zweedse havenstad Rigakade - Hoofdstad van Letland Stavangerweg - Noorse havenstad Sandvikweg - Plaats in Zweden Nieuwe Hemweg Minervahavenweg
Spaarndammerbuurt In de Spaarndammerbuurt zijn de straten vernoemd naar plaatsen ten noordwesten van Amsterdam in de provincie Noord-Holland: Adrichemstraat - voormalige buurtschap (en landhuis) bij Beverwijk Assendelftstraat - tot 1974 een zelfstandige gemeente, nu onderdeel van Zaanstad Houtrijkstraat - (ook Houtrak), deel van de vroegere gemeente Houtrijk en Polanen, nu noordelijke omgeving van Halfweg in Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Knollendamstraat - tweelingdorp, bestaande uit Oostknollendam en Westknollendam Koogstraat - Koog aan de Zaan, tot 1974 zelfstandige gemeente, nu onderdeel van Zaanstad Oostzaanstraat - dorp tussen Amsterdam-Noord en Zaandam Polanenstraat - deel van de voormalige gemeente Houtrijk en Polanen, waarin het dorp Halfweg ligt Spaarndammerstraat en -dijk en -plantsoen - naar Spaarndam, dorp, nu gedeeltelijk in de gemeente Haarlem, gedeeltelijk in Haarlemmerliede en Spaarnwoude Uitgeeststraat - dorp in Noord-Holland Westzaanstraat - tot 1974 een zelfstandige gemeente, nu onderdeel van Zaanstad Wormerveerstraat - tot 1974 een zelfstandige gemeente, nu onderdeel van Zaanstad Zaanstraat en -hof - waterloop van 10 km door de gemeente Zaanstad Zaandammerplein - belangrijkste nederzetting in de gemeente Zaanstad Zaandijk-straat - tot 1974 een zelfstandige gemeente, nu onderdeel van Zaanstad Overige straatnamen: Bontekoestraat - Zie lijst zeehelden Le Mairestraat en -kade - Zie lijst zeehelden Van Nesstraat - Zie lijst zeehelden Tasmanstraat - Zie lijst zeehelden Houtmankade (evenzijde) - Zie lijst zeehelden Van Noordtkade - Zie lijst zeehelden Nova Zemblastraat - Eilandengroep noordelijk van Rusland in de Noordelijke IJszee Noordkaapstraat - Het noordelijkste puntje van Europa in Noorwegen Spitsbergenstraat - Eilandengroep in de Noordelijke IJszee Suikerplein - Op de plaats waar voorheen de Westersuikerfabriek stond Enkele namen in de Spaarndammerbuurt zijn vernoemd naar actieve Nederlandse communisten en Domela Nieuwenhuis: Henk Curièrekade (1911-1981) - verzetsstrijder van de CPN en strijder voor de belangen van de Spaarndammerbuurt tijdens de renovatie in de jaren 1970 Martin Vlaarkade - raadslid voor de CPN begin jaren 1970